Κριτική και Κριτικοί

Όταν ο Beethoven έγραψε τα τελευταία του κουαρτέτα οι κριτικοί τον απαξίωσαν λέγοντας ότι είναι πια εντελώς κουφός και δεν καταφέρνει να συνθέσει κάτι που να ακούγεται. Όταν ο Kandinsky εξέθετε τα έργα του σε ομαδικές εκθέσεις του Γαλάζιου Καβαλάρη στη Γερμανία, οι κριτικοί έφτυναν τους πίνακες στα εκθεσιακά κέντρα. Και η λίστα θα μπορούσε να συνεχιστεί.

Τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ. Ειδικά στη σύγχρονη μουσική βιομηχανία, όπου τα περισσότερα είδη είναι δημοφιλή και οι απαιτούμενες γνώσεις αποκτούνται από την ακρόαση και όχι από πολυετείς σπουδές σύνθεσης, η κριτική είναι το καταφύγιο του γκρινιάρη. Κι ενώ η πρακτική της κριτικής ήρθε σε μια εποχή που είχε σαν αίτημα την ενεργητική σκέψη πάνω στα κοινώς παραδεδομένα, έχει καταλήξει στο αντίθετο άκρο: πιο πολύ από ποτέ υπάρχει η ανάγκη για κριτική στην κριτική. 

Με αφορμή τις δεκάδες κακές κριτικές που δέχονται κατά τα άλλα καλοί μουσικοί, και κυρίως με αφορμή τις κακές κριτικές που δέχτηκε ο David Bowie πριν πεθάνει και κλάψουμε όλοι, θέλω να διατυπώσω ορισμένα ρητορικά ερωτήματα. Θα προσπαθήσω να αρκεστώ σε αυτά και να μην αρχίσω τα μπινελίκια. 

Πρώτα απ`όλα, ποιός δίνει τη δικαιοδοσία σε έναν κριτικό να αποφασίσει αν ένας μουσικός πρέπει να συνεχίσει ή να κλείσει την καριέρα του; Ακούω κριτικές που ξεφεύγουν το πλαίσιο «μου αρέσει, δε μου αρέσει» και φτάνουν μέχρι το «έπρεπε να είχε σταματήσει να γράφει μετά τον τάδε δίσκο». Σημείωση, ο τάδε δίσκος μάλλον κυκλοφόρησε από τον μουσικό όταν ο ίδιος ήταν 25 και ο κριτικός ήταν 16. Ποιός, όμως, ανάγει το προσωπικό γούστο του επαγγελματία κριτικού με κριτήριο 16χρονου σε πραγματική αυθεντία; Και δεν είναι μόνο που ένας μουσικός αποκλείεται (και δεν είναι και το ζητούμενο καθόλου) να γράφει με τον ίδιο τρόπο στα 25 του και στα 65 του. Είναι και ότιδιαφορετικά ακούς, αγοράζεις κι διανέμεις έναν δίσκο στα 16 σου και διαφορετικά όταν, μεσήλικας πια, καλείσαι να ακούσεις έναν παλιό αγαπημένο σου μουσικό για να γράψεις την κριτική του νέου δίσκου του. 

Αν ο ίδιος μουσικός είχε αφήσει το ύφος του απαράλλακτο, θα άρεσε περισσότερο στο κοινό του και τους επαγγελματίες κριτικούς; Προσωπικά, το βρίσκω βαρετό να ακούω τα ίδια αναμασήματα ύφους και τις ίδιες μανιέρες. Όλοι οι μουσικοί που με σημάδεψαν, κάποια στιγμή μεγάλωσαν μαζί μου και το συγκαταλέγω στα υπέρ τους. Όσοι πέθαναν νωρίς, μάλλον έκαναν την καλύτερη δουλειά από άποψη marketing αλλά τί θα έγραφε σήμερα ο Jim Morrison, ο Ian Curtis, η Janis Joplin ή o Kurt Cobain; Θα τους προτείναμε, από το σαλονάκι μας στην Κυψέλη, να αλλάξουν καλύτερα καριέρα γιατί το άλογο κούρσας κουράστηκε και δε μας προσφέρει τις ίδιες συγκινήσεις; 

Έπειτα, το θέμα της ακροάσης και της πρόσληψης της μουσικής δεν βαρύνει μόνο τον μουσικό. Μπορούμε να έχουμε σήμερα τις ίδιες συγκινήσεις; Ήμήπως υπάρχει η πιθανότητα ο μουσικός να αγγίζει με τον ίδιο δίσκο τα σημερινά 16χρονα με έναν τρόπο που ο γέρικος πισινός μας δεν θα το καταλάβει ποτέ γιατί πολύ απλά γέρασε, αντίθετα με τον μουσικό και το πραγματικό του κοινό; Ποιός θα είναι ο κριτής αυτής της διαδικασίας, όπου ένας μουσικός, που έχει περάσει χρόνια στα στούντιο, στις ηχογραφήσεις, στις παγκόσμιες περιοδείες, στην έκθεση του εαυτού του πάνω στη σκηνή, αποφασίζει να ξαναβουτήξει σε όλα αυτά και βγάζει τον 25ο δίσκο του; Ποιοί είμαστε εμείς που θα πούμε αν έπρεπε να  πάρει σύνταξη και να καθήσει σπίτι του; Πώς θα κρίνουμε αυτήν τη δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία για λογαριασμό κάποιου, που απλά αυτό μόνο ξέρει να κάνει, έτσι έχει ζήσει, κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος που ξέρει για να εκφράζει αυτά που αγαπάει και να βιοπορίζεται;

Το πιο σημαντικό όμως είναι άλλο: ξέρω λίγα, αλλά αρκετά για να καταλαβαίνω ότι όσο πιο πολλές γνώσεις έχεις πάνω σε ένα θέμα, τόσο αντιλαμβάνεσαι ότι είναι πολλά αυτά που δεν ξέρεις και ακόμα περισσότερα εκείνα για τα οποία πρέπει να κρατάς και λίγο κλειστό το στοματάκι σου. Γιατί πώς μπορεί κάποιος να θεωρήσει ότι ο ίδιος ορίζει τί είναι ποιοτικό και ότι το προσωπικό του γούστο είναι το κριτήριο της σωστής ακρόασης και το υπέρτατο μέτρο της καλής κριτικής; 

Με ενδιαφέρει να ακούσω τη γνώμη ανθρώπων που έχουν περισσότερες γνώσεις στη μουσική από εμένα. Εκτιμώ και σέβομαι τη γνώμη τους. Όμως, οι άνθρωποι που σέβομαι τη γνώμη τους ξέρουν να σεβαστούν τους μουσικούς που ακούν. Είναι άνθρωποι που θεωρούν τους μουσικούς οικογένειά τους και τα τραγούδια τους το soundtrack της ζωής τους. Δεν είναι μικροί γραφιάδες που ψάχνουν να γεμίσουν μια στήλη με ελιτισμό, για να καλύψουν το κενό της ασχετοσύνης τους. Γιατί το χειρότερο μέρος να επενδύσεις τις μουσικές σου γνώσεις είναι η προσπάθεια σου να καθιερωθείς ως αυθεντία. Αν όχι τίποτε άλλο, τουλάχιστον δείχνει ότι διάλεξες τη λάθος δουλειά.

Ας τελειώσουμε με τις υπερβολικά σκληρές και άδικες κριτικές. Είναι διαφορετικό να λεμε ότι κάτι μας αρέσει ή δε μας αρέσει, και διαφορετικό να προσπαθούμε να μειώσουμε και να απαξιώσουμε μουσικούς που έχουν αποδείξει την αξία τους πάνω στη δουλειά τους αναρίθμητες φορές. Χρειαζεται αγάπη και σεβασμός για να μπορούμε να κατανοούμε τη μουσική, και πολύ ταλέντο για να κάνουμε γόνιμη κριτική σε έναν ταλαντούχο άνθρωπο. 

Απαιτεί ταλέντο για να διακρίνεις το ταλέντο. Αν δεν το έχεις, άσε τους μουσικούς ήσυχους στη δική τους πορεία. Άσε κάτω το πληκτρολόγιο και άφησε τη μουσική να μιλήσει. Είναι πολύ πιο εύγλωττη από οτιδήποτε θα γράψεις ποτέ.