Μακάριοι οι πτωχοί …τω βιογραφικώ
Από περιπτώσεις πολιτικών στο εξωτερικό που οδήγησαν ακόμη και σε παραιτήσεις λόγω ψευδών ή ανακριβών τίτλων σπουδών, μέχρι την πρόσφατη περίπτωση του Μακάριου Λαζαρίδη, η υπόθεση βιογραφικό μπορεί τελικά να εξελιχθεί σε πολιτικό ναρκοπέδιο.
Το πτυχίο και η ακαδημαϊκή μόρφωση δεν είναι προϋπόθεση για να μπεις στην πολιτική. Ούτε φυσικά αποτελούν εγγύηση ότι θα γίνεις καλός πολιτικός. Το τι θεωρείται σήμερα «καλός πολιτικός» είναι βεβαία σχετικό, η αξιοπιστία όμως δεν θα έπρεπε να είναι. Και κανονικά θα έπρεπε να μετρά περισσότερο από ένα εντυπωσιακό βιογραφικό.
Η υπόθεση του Μακάριου Λαζαρίδη άνοιξε ξανά μια συζήτηση που επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο: όχι για το αν ένας βουλευτής οφείλει υποχρεωτικά να έχει σπουδάσει, αλλά για το γιατί κάποιοι πολιτικοί αισθάνονται την ανάγκη να «φουσκώνουν» το βιογραφικό τους, να το κάνουν πιο λαμπερό, πιο επιβλητικό, λίγο πιο «βαρύ» απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα.
Θα ήταν αφελές ωστόσο να πιστέψει κανείς ότι πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, που αφορά μάλιστα μόνο την ελληνική πολιτική σκηνή. Στην περίπτωση του Μακάριου Λαζαρίδη ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο επικοινωνιακό. Είναι και ουσιαστικό. Ο ίδιος βρέθηκε στο επίκεντρο επειδή τέθηκε ζήτημα για το κατά πόσο διέθετε τα τυπικά προσόντα, που απαιτούνταν για τη θέση επιστημονικού συμβούλου, στο Υπουργείο Παιδείας το 2007, ενώ σε σχετική ερώτηση απάντησε ότι ο διορισμός του ήταν νόμιμος και ότι δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό για το οποίο θα έπρεπε να απολογηθεί ή να παραιτηθεί.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η τραγική ειρωνεία της υπόθεσης: όλη αυτή η ιστορία αφορά ένα υπουργείο που υποτίθεται ότι είναι θεματοφύλακας των κανόνων εκπαίδευσης. Το υπουργείο, που θα έπρεπε κανονικά να είναι το τελευταίο μέρος όπου το πτυχίο αντιμετωπίζεται ως λεπτομέρεια, εμφανίζεται τελικά ως ο χώρος όπου οι προϋποθέσεις μοιάζουν να αποκτούν αξιοσημείωτη ελαστικότητα, αρκεί να πρόκειται για τον κατάλληλο άνθρωπο, την κατάλληλη στιγμή, στο κατάλληλο γραφείο.
Μόνο που εδώ δεν τίθεται μόνο θέμα αξιοκρατίας. Τίθεται και ζήτημα αξιοπιστίας. Γιατί όταν ένας πολιτικός παρουσιάζει το βιογραφικό του πιο ενισχυμένο, πιο «πλούσιο», πιο εντυπωσιακό απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα, το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν έχει ή δεν έχει τίτλο. Είναι ότι επιλέγει συνειδητά να πουλήσει μια εικόνα μεγαλύτερης επάρκειας από αυτή που διαθέτει- τουλάχιστον σε επίπεδο σπουδών. Και αυτό ίσως να μη λέει πολλά για την αποτελεσματικότητα του ως πολιτικού, λέει όμως για το πολιτικό του ήθος.
Διεθνής αριστεία
Η ελληνική πολιτική σκηνή βέβαια, δεν έχει το μονοπώλιο σε αυτό. Η πίεση για ένα «πληθωρικό» βιογραφικό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Στην Ευρώπη, υπάρχουν αρκετά παραδείγματα ακόμη και υπουργών που έχουν παραιτηθεί λόγω λογοκλοπής σε διδακτορικές διατριβές, ενώ σε άλλες περιπτώσεις αποκαλύφθηκαν μέχρι και τίτλοι από εκπαιδευτικά ιδρύματα που είτε δεν υπήρχαν είτε ήταν αμφίβολης αξιοπιστίας.
Στη Ρουμανία, ο Florin Roman παραιτήθηκε από υπουργός το 2021 έπειτα από δημοσιεύματα ότι είχε κάνει παραπλανητικές ή ψευδείς αναφορές στο βιογραφικό του και ότι υπήρχαν σοβαρές καταγγελίες λογοκλοπής.
Στη Νορβηγία, η Sandra Borch αποχώρησε το 2024 από τη θέση της υπουργού Ανώτατης Εκπαίδευσης στη Νορβηγία όταν αποκαλύφθηκε λογοκλοπή στη μεταπτυχιακή της εργασία ενώ λίγους μήνες αργότερα, παραιτήθηκε και η υπουργός Υγείας, Ingvild Kjerkol για αντίστοιχη υπόθεση.
Στη Γερμανία, η αυστηρότητα σε τέτοιες πρακτικές έχει οδηγήσει στο παρελθόν ακόμη και σε ηχηρές πτώσεις κορυφαίων στελεχών, όπως του Karl-Theodor zu Guttenberg και της Annette Schavan, όταν οι ακαδημαϊκοί τους τίτλοι βρέθηκαν στο μικροσκόπιο για λογοκλοπή.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του George Santos στις ΗΠΑ. Εξελέγη το 2022 στο Κογκρέσο με το κόμμα των ρεπουμπλικάνων, προβάλλοντας ένα βιογραφικό γεμάτο σπουδές και επαγγελματικές διακρίσεις, οι οποίες αποδείχτηκαν από ανακριβείς μέχρι ανύπαρκτες. Μεταξύ άλλων, ο Santos, είχε ισχυριστεί ότι είχε σπουδάσει σε πανεπιστήμια, που αργότερα επιβεβαίωσαν ότι δεν υπήρχε κανένα ίχνος φοίτησης του. Η αποκάλυψη των ψευδών στοιχείων προκάλεσε τεράστιο πολιτικό θόρυβο, ακόμη και από το ίδιο του το κόμμα, οδηγώντας τελικά στην αποπομπή του από το Κογκρέσο και στη συνέχεια στην ποινική του καταδίκη από μια σειρά καταγγελιών.
Όλες αυτές οι περιπτώσεις έχουν ένα κοινό παρονομαστή: την ανάγκη κατασκευής ενός πιο εντυπωσιακού εαυτού. Μόνο που το θέμα δεν είναι πόσο μακρύ είναι το CV, ούτε πόσο ωραία γράφεται για επικοινωνιακούς λόγους. Το θέμα είναι ότι σε ένα περιβάλλον όπου η αξιοπιστία θα έπρεπε να είναι το βασικό κριτήριο, κάποιοι εξακολουθούν να επενδύουν στην εικόνα και όχι στην ουσία. Γιατί ένα πτυχίο δεν σε κάνει καλύτερο πολιτικό. Ειδικά όταν είναι και ψεύτικο.
