Push the button | Θα κάνει ο Πούτιν χρήση πυρηνικών αν χάσει τη Χερσώνα ;

“Push the button “. Είναι τραγούδι που έβγαλαν οι Sugababes το 2009. Τότε ήταν ένα τραγούδι – σήμερα είναι μια σκέψη που τρομάζει τον κόσμο. Θα ‘πατήσει το κουμπί’ των πυρηνικών ο Πούτιν; Δεν είναι η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα ανησυχούσε για κάτι τέτοιο.

Το 1962 – ακριβώς 60 χρόνια πριν – η ΕΣΣΔ και οι ΗΠΑ είχαν φτάσει ακριβώς στο ίδιο σημείο. Τότε όμως, υπήρχε το στοιχείο της αναλογικότητας: και οι δύο χώρες είχαν πυραύλους η μια κοντά στην άλλη. Το να συμφωνηθεί να τους απομακρύνουν αμφότερες ήταν μια εύλογη, λογική και εύκολη στη σύλληψη και υλοποίηση, συμφωνία. Μετά τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, η Ρωσία έχασε μια ‘νεκρή ζώνη’ που αποτελούσαν η Ανατ. Γερμανία, η Τσεχοσλοβακία, η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Ρουμανία, μεταξύ αυτής και των χωρών του ΝΑΤΟ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε στόχο αφ’ ενός τη δημιουργία πάλι μιας buffer zone (σε συνδυασμό με την υποτελή Λευκορωσία) και την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος.Κατά τα φαινόμενα, αμφότεροι οι στόχοι, δεν επιτυγχάνονται. Ειδικά ο δεύτερος, γίνεται και αντικείμενο χλευασμού. Σε μια τέτοια κατάσταση η Ρωσία εξετάζει την περίπτωση να δείξει ‘ισχύ και αποφασιστικότητα’δηλώνοντας – εμμέσως πλην σαφώς – πως η επιλογή της χρήσης πυρηνικών, είναι ‘πάνω στο τραπέζι’. Ο υπόλοιπος κόσμος, τρομάζει με την ιδέα μιας τέτοιας κίνησης. Δεν υπάρχει κάποιος λόγος νααπειληθεί με ανάλογη συνέπεια.

Εκτιμάται πως ο Πούτιν αναφέρεται σε τακτικά πυρηνικά – δηλαδή μικρότερης ισχύος και τοπικής εμβέλειας, στο πεδίο της μάχης. Σε αντίθεση με τα στρατηγικά πυρηνικά που έχουν διηπειρωτική εμβέλεια και στοχεύουν άγνωστους στόχους έχουν πολύ μικρότερη επίδραση. Όταν όμως αυτά τα τακτικά πυρηνικά έχουν ισχύ 10 με 20 φορές περισσότερη από την βόμβα που έριξαν οι ΗΠΑ στην Χιροσίμα, είναι αντιληπτό πως η χρήση τους δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν μέρος των εχθροπραξιών του πολέμου. Σημαίνει επίσης πως οποιαδήποτε απάντηση θα έρθει από μια χώρα που δεν εμπλέκεται στην πολεμική σύρραξη, άρα σημαίνει και διεύρυνση της πολεμικής αντιπαράθεσης, που θα ανοίξει ‘το Κουτί της Πανδώρας’. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει που θα σταματήσει μια τέτοια εξέλιξη. Τι θα έκανε τον Πούτιν να πατήσει το κουμπί; Όσο οι εξελίξεις στον πόλεμο της Ουκρανίας είναι αρνητικές για τη Ρωσία και αναδεικνύουν την  ενδογενή αδυναμία του Ρωσικού στρατού να δείξει κάποια ισχύ υπερδύναμης, αυξάνουν τις πιθανότητες.

Ο Πούτιν έχει εμμέσως πλην σαφώς, δείξει πως ονειρεύεται μια πορεία ανάλογη του Μεγάλου Πέτρου. Στους λόγους του έχει μιλήσει επανειλημμένα για μια ‘μεγάλη Ρωσία’ και ‘την θέση που της αξίζει στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Στον λόγο που έβγαλε με την ευκαιρία της προσάρτησης των Ουκρανικών εδαφών, είχε συνεχείς αναφορές για τον υποτιμητικό τρόπο που η Δύση αντιμετωπίζει τη Ρωσία και την ιστορική αναγκαιότητα, η τελευταία να παίξει κεντρικό γεωστρατηγικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή.

Σε  βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, μια ήττα στο μέτωπο της Χερσώνας, της πρώτης σημαντικής πόλης που κατακτήθηκε στις αρχές του πολέμου, θα είναι ένα ισχυρό χτύπημα στα σχέδιά του στην Ουκρανία και τα όνειρά του για την Ρωσσία. Είναι αυτονόητο πως αν αντιληφθεί πως μετά το τέλος του πολέμου προετοιμάζεται η – με οποιονδήποτε τρόπο – απομάκρυνσή του από την εξουσία, τόσο περισσότερο θα σκεφτεί να ‘πατήσει το κουμπί’ και μετά ‘γαία πυρί μιχθήτω΄. Το ίδιο θα συμβεί και στην περίπτωση που μπορέσει να ισχυριστεί ότι απειλείται το μέλλον της Ρωσίας. Το χτύπημα στην γέφυρα του Κέρτς στην Κριμαία – ένα χτύπημα στο έδαφος που η Ρωσία θεωρεί δικό της και σε εμβληματική υποδομή που καταδείκνυε την ισχύ της – είναι κάτι τέτοιο. Επιπλέον,αμφισβήτηση της Ρωσικής κυριότητας στην Κριμαία, σημαίνει και την απώλεια του λιμανιού της Σεβαστούπολης, του ναυστάθμου της Ρωσίας προς τον Νότο. Όσο πιο στριμωγμένος είναι, τόσο πιο επιθετικός θα γίνει. Και τι θα μπορούσε να τον σταματήσει; Μια δήλωση από τις ΗΠΑ πως δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να κάνουν χρήση πυρηνικών, κάνει την απόφαση του Πούτιν πιο δύσκολη. Τέτοια δήλωση έχει ήδη κάνει η Γαλλία δια στόματος Προέδρου Μακρόν. Εκτός από την de facto θέση του ανθρώπου που απειλεί το σύνολο του κόσμου, μια τέτοια πράξη θα τον απομονώσει από οποιαδήποτε συμμαχία. Η παροχή μιας διεξόδου που θα τον κάνει να νιώσει νικητής σε έναν πόλεμο που – κατά τα φαινόμενα – δεν μπορεί να κερδίσει, είναι κάτι εξαιρετικά χρήσιμο. Κάτι τέτοιο όμως θα σημαίνει την απόφασητης Ουκρανίας να κάνει παραχωρήσεις σε έναν πόλεμο που – κατά τα φαινόμενα – κερδίζει. Μπορεί όχι καταλυτικά στο πεδίο της μάχης, αλλά σίγουρα ηθικά. Είναι σχεδόν σίγουρο πως υπάρχουν κανάλια επικοινωνίας μεταξύ Ρωσίας κ ΗΠΑ για το θέμα αυτό. Σε ποιο επίπεδο αυτά λειτουργούν και τι διαμηνύεται μεταξύ των πλευρών, είναι άγνωστο. Μπορούμε μόνο να ελπίζουμε πως θα επικρατεί πάντα μια ‘ελάχιστη λογική’, πως οι εξελίξεις δεν θα κάνουν τον Πούτιν να νιώσει ‘στη γωνία’ και πως όλα θα λήξουν χωρίς έναν Αρμαγεδδώνα για την ανθρωπότητα. Φυσικά πάντα υπάρχει η περίπτωση της ‘στραβής’ – του λάθος ανθρώπου, που πήρε την λάθος απόφαση, την λάθος στιγμή. Είναι μια απόφαση μεταξύ που θα του επιτρέψει να έχει αυτά που θέλει, χωρίς να θεωρηθεί πως αφήνεται ανεξέλεγκτος, που θα επιβραβεύσει την Ουκρανία για την στάση  της και που θα αποτρέπει μελλοντικά αντίστοιχες εξελίξεις.

Μια απόφαση που πρέπει να ληφθεί την κατάλληλη στιγμή. Είναι μια δύσκολη απόφαση.