Diego Rivera | To ιδιαίτερο έργο του & η διαμάχη με την οικογένεια Rockefeller

 

Μερικές φορές αποκαλείται El Elefante (Ο ελέφαντας) επειδή όταν η Frida Khalo ανακοίνωσε στη μητέρα της ότι θα παντρευτεί τον Diego Rivera, εκείνη φέρεται να είπε ότι θα είναι ο γάμος «ενός ελέφαντα με μία περιστέρα». Aυτοί οι δύο καλλιτέχνες είχαν έναν βαθιά μακρύ και περίπλοκο γάμο που επηρέασε πολλά από τα έργα της Frida. Η Khalo απεικόνιζε την εσωτερική αναταραχή και τα συναισθήματα, ενώ το έργο του Rivera επικεντρώθηκε περισσότερο εξωτερικά στην πολιτική αναταραχή και τις παρατηρήσεις.

 «Ως καλλιτέχνης προσπαθούσα πάντα να είμαι πιστός όραμα της ζωής, και έχω έρθει συχνά σε σύγκρουση με εκείνους που ήθελαν να ζωγραφίσω όχι αυτό που έβλεπα αλλά αυτό που ήθελαν να δω».

O Rivera γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1886 στο Guanajuato του Μεξικού. Του άρεσε να σχεδιάζει από μικρός και τελικά πήγε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Σαν Κάρλος στην Πόλη του Μεξικού.

Το 1907 κέρδισε μια κρατική χορηγία για σπουδές τέχνης στην Ευρώπη. Εκεί έγινε φίλος με τον Picasso και έβλεπε τη δουλειά άλλων μεγάλων καλλιτεχνών όπως ο Henri Matisse. Αυτό τον επηρέασε να ακολουθήσει μια κυβιστική, αφηρημένη φάση της δουλειάς του.

Naturaleza Muerta con Limones, Diego Reivera, 1916, πούλησε τον Sotheby`s, 941.000 δολάρια.

Ο Rivera άρχισε να κλίνει στα πιο αναγνωρίσιμα έργα του όταν επέστρεψε στο Μεξικό. Έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Μεξικού το 1922 και εντάχθηκε στην Επαναστατική Ένωση Τεχνικών Εργαζομένων, Ζωγράφων και Γλυπτών.

Άρχισε να ζωγραφίζει τοιχογραφίες γιατί πίστευε ότι έκανε την τέχνη πιο προσιτή στους απλούς ανθρώπους. Αυτές οι τοιχογραφίες απεικόνιζαν σκηνές της καθημερινής ζωής στο Μεξικό και αγώνες από τον Μεξικανικό Εμφύλιο Πόλεμο της δεκαετίας του 1910.

O Rivera σε συνεδρίαση του κομμουνιστικού κόμματος.

Το στυλ του μεταμορφώθηκε σε ένα που χαρακτηρίζεται από πολύ μεγάλες φιγούρες με λιτή γραμμή και έντονα χρώματα. Συνδύαζε επιρροές από την ευρωπαϊκή τέχνη και την προκολομβιανή μεξικανική ταυτότητα. Τελικά, ο Rivera έκανε όνομα ως ένας από τους βασικούς ηγέτες του κινήματος των τοιχογραφιών του Μεξικού της δεκαετίας του 1920, δίπλα στον José Clemente Orozco και τον David Alfaro Siqueiros.

Τα έργα του

Το 1929, η μεξικανική κυβέρνηση ανέθεσε στον Rivera να δημιουργήσει τοιχογραφίες στις σκάλες και τους διαδρόμους του Εθνικού Παλατιού, του κυβερνητικού κέντρου της χώρας.

Σύμφωνα με τον ιστορικό τέχνης Shrifa Goldman, οι Μεξικανοί τοιχογράφοι ήθελαν να δείξουν το έθνος τους ως ανθεκτικό μαχητή ενάντια στην καταπίεση και τον πόλεμο, παρά ως θύμα αποικισμού. Μπορεί κανείς να δει τον Rivera να αντιπροσωπεύει την εγγενή μεξικανική ταυτότητα στην τοιχογραφία του στο Βόρειο Τείχος του Εθνικού Παλατιού.

Εκεί, θα δει το Tianguis of Tlatelolco (Market of Tlatelolco), την τοιχογραφία του Rivera σε μια αρχαία αγορά στην Αυτοκρατορία των Αζτέκων. Δείχνει την επιρροή της αυτοκρατορίας, καθώς φαίνεται η  πόλη να απλώνεται μπροστά από τους ανθρώπους στο προσκήνιο. Παρουσιάζει το κέντρο των Αζτέκων ως σημαντικό εμπορικό σταθμό πλούσιο σε κοσμήματα και καρυκεύματα.

Tianguis of Tlatelolco , Diego Rivera

Εκτός από τις τοιχογραφίες του, δημιούργησε το The Flower Carrier (1935) με λάδι σε μασονίτη. Απεικονίζει έναν εργαζόμενο άνδρα με μια μεγάλη δεξαμενή με λουλούδια στην πλάτη του. Φαίνεται πεσμένος στο έδαφος, ανίκανος να απολαύσει τους καρπούς του κόπου του. Αυτό είναι ένα συχνά αναφερόμενο παράδειγμα της συμπάθειας του Rivera για τους ανθρώπους που υποφέρουν από τον καπιταλισμό.

Τhe Flower Carrier, Diego Rivera

The Flower Vendor, Girl with Lilies, Diego Rivera, 1941

To The Flower Vendor (Girl with Lilies) (1941) είναι μια άλλη ωδή στον Μεξικανικό λαό που κρύβεται στον συμβολισμό του. Τα κρίνα στην εικόνα αντιπροσωπεύουν κηδείες και θάνατο. Καθώς ένα κορίτσι Ιθαγενής σκύβει μέσα τους, πολλοί άνθρωποι βλέπουν αυτό το κομμάτι ως αφιέρωση στα βάσανα των Ιθαγενών Μεξικανών.

Η διαμάχη με το Rockefeller Center

Οι απόψεις του Rivera δεν πέρασαν χωρίς σύγκρουση στη διάρκεια της ζωής του. H διαμάχη του με το Rockefeller Center  θα αποτελούσε παράδειγμα σύγκρουσης μεταξύ του κομμουνιστή Rivera και του καπιταλιστή John D. Rockefeller.

Το 1932, ο Rivera και η Khalo ταξίδεψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εργαστούν σε προμήθειες. Σε αυτό το σημείο, ο Rivera είχε κερδίσει μια παγκόσμια φήμη. Ήρθε στις ΗΠΑ την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, αλλά ήταν επίσης μια περίοδος ευημερίας για τους Rockefeller.

Το έργο του Μεξικανού καλλιτέχνη είχε ήδη ξεχωρίσει στην αμερικανική αριστοκρατία. Η σύζυγος του John Rockefeller, Abby, θαύμαζε ιδιαίτερα τη δουλειά του. Όταν λοιπόν ξεκίνησε η κατασκευή του Rockefeller Center το 1930, ζήτησε από τον σύζυγό της να προσλάβει τον Rivera προκειμένου να ζωγραφίσει τον τοίχο της κεντρικής υποδοχής. Ο καλλιτέχνης αποδέχθηκε την πρόταση και στις αρχές του 1933 μετέβη στη Νέα Υόρκη για να ξεκινήσει να δουλεύει το έργο του.  Η αμοιβή του θα ανερχόταν στα 21.500 δολάρια, ενώ θα τελείωνε την τοιχογραφία μέσα σε τρεις μήνες. Τίτλος του έργου ήταν «Ο άντρας στο σταυροδρόμι». Η συγκεκριμένη δημιουργία  απεικόνιζε καθημερινούς ανθρώπους όλων των κοινωνικών τάξεων. Κυρίες της υψηλής κοινωνίας, νοικοκυρές,  εργάτες, αστυνομικούς, διαδηλωτές. Όλες οι σκηνές του ήταν επηρεασμένες  από τη σύγχρονη αστική ζωή. Για τον ίδιο τον δημιουργό, οι εικόνες αυτές συμβόλιζαν την αντίθεση μεταξύ των κοινωνικών τάξεων αλλά και το διαχωρισμό ανάμεσα στη δυστυχία των πολλών και στην ευημερία των λίγων.

Τα αρχικά σκίτσα για την τοιχογραφία εγκρίθηκαν από την οικογένεια, αλλά ένας τίτλος από μια διάσημη εφημερίδα άλλαξε τα πάντα. Οι “New York Times” είχαν δημοσιεύσει ένα άρθρο στο οποίο τον κατηγορούσαν απροκάλυπτα για κομμουνιστική προπαγάνδα.

Η αρχική έκδοση του έργου του Diego Rivera δεν παρουσιάστηκε ποτέ στο κοινό. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο άντρας που το παρήγγειλε το 1932, ο δισεκατομμυριούχος Nelson Rockefeller – γιος της Abby Rockefeller- διέταξε να καταστραφεί επειδή ο πίνακας περιελάμβανε μια εικόνα του ηγέτη της Ρωσικής Επανάστασης Vladimir Lenin.

Η οικογένεια Rockefeller δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τους ισχυρισμούς του άρθρου ότι ήταν υποστηρικτές του κομμουνιστικού κινήματος. Το έργο “Ο άνδρας στο σταυροδρόμι” ήταν φανερό ότι απεικόνισε τον ατελείωτο αγώνα ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό με τη μορφή μιας σχολαστικά κατασκευασμένης καλλιτεχνικής μεταφοράς.

Ο Rockefeller ζήτησε από τον Rivera να εξαλείψει την εικόνα του Lenin και να την αντικαταστήσει με οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο. Το παράδοξο είναι ότι δεν απαίτησε την αφαίρεση των κομμουνιστικών συμβόλων και της σημαίας. Ο Rivera αρνήθηκε κι αντιπρότεινε να προσθέσει το πρόσωπο του προέδρου Linkoln. Σκοπός του ήταν να τονιστεί ακόμα περισσότερο η αντίθεση στο περιεχόμενου του έργου του. Οι δύο άνδρες ωστόσο δεν συμφώνησαν ποτέ.

Ο καλλιτέχνης δήλωσε ότι προτιμούσε την ολοκληρωτική καταστροφή της τοιχογραφίας του παρά τον «ακρωτηριασμό» της.

Ο Rockefeller πλήρωσε ολόκληρη την αμοιβή του Rivera και στη συνέχεια κατέστρεψε τον πίνακα – ο οποίος ήταν στην πραγματικότητα μια μακρά τοιχογραφία σε δύο κομμάτια που φτιάχτηκε για να κρεμαστεί στο Rockefeller Center.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα αποκαλυπτήρια του πίνακα να αναβληθούν επ’αόριστον. Μέχρι τον Φεβρουάριο του 1934 όπου ένα τεράστιο πανί κάλυπτε την τοιχογραφία, η οικογένεια Rockefeller είχε καταστρέψει το έργο. Αυτό προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων καθώς δεν ήταν λίγοι οι οργισμένοι καλλιτέχνες, διανοούμενοι αλλά και απλοί πολίτες που άρχισαν να μποϊκοτάρουν τις εκθέσεις και τις εκδηλώσεις που διοργάνωνε το Rockfeller Centre. H καταστροφή του πίνακα αλλά και η ενέργεια σβησίματος ενός μέρους του, θεωρήθηκε προσβολή κατά της τέχνης αλλά και ασέβεια προς τον δημιουργό της.

Μπορεί η έκβαση της συνεργασίας του Nelson Rockefeller να μην ήταν καλή, ωστόσο εκείνος δεν έπαψε να εκτιμά και να στηρίζει τον Diego Rivera.  Δεν ήταν τυχαία άλλωστε και η αμοιβή του με 7.000 δολάρια.  Ο Μεξικανός καλλιτέχνης από τη μεριά του, είχε ζητήσει από τον βοηθό του να τραβήξει φωτογραφίες της τοιχογραφίας πριν καταστραφεί. … Χρησιμοποιώντας τις φωτογραφίες ως αναφορά, ο Rivera ζωγράφισε την τοιχογραφία, αν και σε μικρότερη κλίμακα, όπου μετονομάστηκε σε “Άνθρωπος, ελεγκτής του σύμπαντος”.  Αυτή η νέα έκδοση έχει κάποιες προσθήκες εκτός από τον Lenin, όπως  τον Marx, τον Trotsky, τον Engels και τον Δαρβίνο.Το διάσημο αυτό έργο κοσμεί έως και σήμερα έναν μεγάλο τοίχο του Παλατιού Καλών Τεχνών στην πόλη του Μεξικού.

Ιστορικές συνδέσεις και καλλιτεχνική κληρονομιά

Diego Rivera & Frida Khalo 

H κομμουνιστική ιδεολογία του Rivera συνεχίστηκε και στη μετέπειτα ζωή του. Από το 1937-1939, ο Rivera και η Khalo πρόσφεραν άσυλο στον εξόριστο μαρξιστή Leon Trotsky. Τόσο ο El Elefante όσο και η La Paloma ήταν ασύστολοι, οπότε πιστεύεται ότι η Khalo είτε σχεδίαζε είτε είχε μια σύντομη σχέση με τον επαναστάτη.

Αυτό προκάλεσε ένταση μεταξύ του ζευγαριού και η σύζυγος του Trotsky ήταν ιδιαίτερα προβληματισμένη από την υπόθεση. Έτσι, οι εξόριστοι έφυγαν και ο Τρότσκι δολοφονήθηκε λίγο μετά από έναν σοβιετικό μυστικό πράκτορα.

Ανεξάρτητα από αυτά τα σκάνδαλα, ο Rivera είχε αντίκτυπο στην τέχνη. Έγινε σύμβολο της πατρίδας του, το Μεξικό, και επηρέασε την αμερικανική τέχνη.

Το στυλ του βοήθησε να εμπνεύσει το Federal Art Project του Franklin Roosevelt, το οποίο προσπάθησε να χρηματοδοτήσει καλλιτέχνες που θα απεικόνιζαν την αμερικανική ζωή σε κτίρια – Παρόμοια σε σύλληψη με τις τοιχογραφίες του Rivera. Έχει εμπνεύσει καλλιτέχνες όπως ο Thomas Hart Benton και ο αφηρημένος εξπρεσιονιστής Jackson Pollock.

Ο Pollock ήταν τόσο λάτρης των τοιχογραφιών του Rivera που τον συνάντησε για να δει πώς τις δημιούργησε προσωπικά. Το έργο του συνεχίζει να συναρπάζει και να προσεγγίζει ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.