Η ιστορία του «Nevermind» των Nirvana
35 χρόνια από την κυκλοφορία του δίσκου που άλλαξε για πάντα την παγκόσμια μουσική σκηνή
Περιεχόμενα
Το καλοκαίρι του 1991, λίγο πριν κυκλοφορήσει το «Nevermind» των Nirvana (τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς), η προσμονή για τον δίσκο είχε χτυπήσει κόκκινο και οι κασέτες από το demo κυκλοφορούσαν σε στενούς κύκλους της μουσικής βιομηχανίας.
Εκείνη την περίοδο, το κολεγιακό ραδιόφωνο στις ΗΠΑ είχε ήδη προετοιμάσει το έδαφος, υποστηρίζοντας με θέρμη τη δισκογραφική Sub Pop, παίζοντας ταυτόχρονα το ντεμπούτο άλμπουμ του συγκροτήματος, «Bleach», μέχρι εξαντλήσεως — τόσο που είχε γίνει πλέον ενοχλητικό, κάτι που θυμάμαι μέχρι σήμερα, όντας στο 2ο έτος του πανεπιστημίου στη Νέα Υόρκη.
Η ρήξη με το ραδιοφωνικό κατεστημένο
Η επιτυχία των Nirvana συνδέεται άρρηκτα με τη σύγκρουση μεταξύ του κολεγιακού και του εμπορικού ραδιοφώνου. Μέχρι τότε, οι δύο κόσμοι ήταν διαχωρισμένοι: οι κολεγιακοί σταθμοί επικεντρώνονταν σε «ψαγμένα» indie συγκροτήματα, ενώ οι εμπορικοί σταθμοί παρέμεναν προσκολλημένοι στο hair metal και σε κλασικά ροκ ονόματα της δεκαετίας του ’70. Με εξαίρεση ελάχιστα σχήματα όπως οι R.E.M., η κατάσταση ήταν παγιωμένη. Το «Nevermind» όμως ανέτρεψε αυτά τα δεδομένα, καθώς διέθετε πραγματικά ξεχωριστά τραγούδια που άγγιξαν ένα κοινό πέρα από τα στεγανά της εποχής.
Η σύνθεση και η μουσική ταυτότητα
Καθοριστικό ρόλο στη νέα δυναμική του γκρουπ έπαιξε η προσθήκη του Dave Grohl, πρώην ντράμερ των Scream. Ο Grohl αντικατέστησε μια σειρά από προηγούμενους ντράμερ, ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Dan Peters των Mudhoney. Μαζί με τον μπασίστα Krist Novoselic, δημιούργησαν μια πανίσχυρη ρυθμική βάση και πάνω σε αυτό το θεμέλιο ο Kurt Cobain ανέπτυξε τις μελωδίες του, οι οποίες ακροβατούσαν ανάμεσα στην οργή και τη μελαγχολία, θυμίζοντας τη μελωδικότητα του Lennon και την εναλλαγή δυναμικής των Pixies.
Η παραγωγή και ο «μεγάλος» ήχος
Μετά από πρόταση της Kim Gordon των Sonic Youth, οι Nirvana μετακινήθηκαν στην DGC. Η παραγωγή ανατέθηκε στον Butch Vig και η μίξη στον Andy Wallace. Ο ήχος που προέκυψε ήταν ογκώδης και κρυστάλλινος. Αν και αρχικά το συγκρότημα ικανοποιήθηκε, αργότερα ο Cobain ισχυρίστηκε ότι το αποτέλεσμα θύμιζε περισσότερο παραγωγή των Motley Crue παρά έναν punk rock δίσκο. Παρά τις ανησυχίες για πιθανό «ξεπούλημα», η μουσική παρέμενε διαφορετική από τα εμπορικά πρότυπα.
Η παγκόσμια επιτυχία και η ανατροπή των Charts
Αρχικά, η δισκογραφική ήλπιζε σε πωλήσεις 250.000 αντιτύπων. Η πρώτη παρτίδα των 50.000 δίσκων εξαντλήθηκε αμέσως. Η καθολική αποδοχή από το MTV, που έβαλε το «Smells Like Teen Spirit» σε συνεχή ροή, εκτόξευσε το γκρουπ. Μέχρι τον Ιανουάριο του 1992, το «Nevermind» εκθρόνισε το «Dangerous» του Michael Jackson από την πρώτη θέση του Billboard, αναγκάζοντας τη βιομηχανία να στρέψει την προσοχή της στο Σιάτλ.
Η δικαστική διαμάχη για το εξώφυλλο του δίσκου
Παρά τη θριαμβευτική του πορεία, το άλμπουμ βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο μιας απρόσμενης νομικής διαμάχης. Το 2021, ο Spencer Elden —το βρέφος που εικονίζεται στο εμβληματικό εξώφυλλο— κατέθεσε αγωγή επικαλούμενος σεξουαλική εκμετάλλευση. Η υπόθεση απασχόλησε έντονα τη δημοσιότητα, μέχρι που απορρίφθηκε οριστικά από τα αμερικανικά δικαστήρια το 2024, δικαιώνοντας το συγκρότημα.
Η διαχρονική κληρονομιά
Σήμερα, 35 χρόνια μετά την κυκλοφορία του, η επιρροή του άλμπουμ παραμένει αναλλοίωτη. Πέρα από την επετειακή έκδοση των 20 ετών, η 30ή επέτειος το 2021 συνοδεύτηκε από μια νέα πολυτελή έκδοση με σπάνιο, ακυκλοφόρητο υλικό από ζωντανές ηχογραφήσεις, αποδεικνύοντας ότι το ενδιαφέρον των νεότερων γενιών παραμένει αμείωτο.
Η πορεία των μελών σήμερα Η πορεία των επιζώντων μελών συνεχίζει να εξελίσσεται καθώς ο Dave Grohl παραμένει ηγετική μορφή της ροκ με τους Foo Fighters. Παρά την απώλεια του Taylor Hawkins το 2022, ο Grohl οδήγησε το συγκρότημα σε μια νέα εποχή, συνεχίζοντας να γεμίζει στάδια σε όλο τον κόσμο.
Από την άλλη, ο Krist Novoselic παραμένει μουσικά ενεργός με σχήματα όπως οι Giants in the Trees, ενώ το 2022 παρουσίασε το supergroup 3rd Secret, σε συνεργασία με μέλη των Soundgarden και των Pearl Jam.
Παρά τον τραγικό θάνατο του Kurt Cobain, το «Nevermind» παραμένει ένα ορόσημο που μετέτρεψε το underground σε παγκόσμιο φαινόμενο και αυτή είναι η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του συγκροτήματος στην ιστορία της μουσικής.
