Πέντε τραγούδια που όλοι νομίζουν ότι είναι «πατριωτικά» αλλά δεν είναι…
Από τον Springsteen μέχρι τους The Clash, οι ιστορίες των τραγουδιών που στην πορεία έχασαν το αληθινό τους νόημα
Περιεχόμενα
Συμβαίνει συχνά — όσο περνούν τα χρόνια, το νόημα ενός τραγουδιού ξεχνιέται, αγνοείται και εγκαταλείπεται, οδηγώντας τελικά πολλούς στο να μπερδεύουν το κομμάτι με κάτι που δεν είναι. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η πολιτική ταυτότητα των Rage Against the Machine έχει σχεδόν χαθεί, με τους συντηρητικούς να εκπλήσσονται που ο Tom Morello έχει προοδευτικές τάσεις.
Έτσι, μοιραία, οι στίχοι του “Born in the U.S.A.” του Bruce Springsteen έχουν παρερμηνευτεί βολικά, προκειμένου να κραυγάζουν όλοι το ρεφρέν σαν έναν ηχηρό χαιρετισμό στην «αστερόεσσα». Η αλήθεια είναι ότι αυτά τα τραγούδια δεν ήταν ποτέ πατριωτικές κραυγές, αλλά μάλλον ωμές κριτικές. Και αν νομίζετε ότι μιλάμε μόνο για τις ΗΠΑ, κάνετε λάθος! Ένα από αυτά τα πέντε τραγούδια προέρχεται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου οι διαφημίσεις για τους Ολυμπιακούς Αγώνες απέτυχαν παταγωδώς να εμβαθύνουν στο νόημα των στίχων ενός εμβληματικού πανκ συγκροτήματος.
Bruce Springsteen – Born in the U.S.A.
Ενδεικτικός στίχος: «Down in the shadow of the penitentiary / Out by the gas fires of the refinery / I’m 10 years burnin’ down the road / Nowhere to run, ain’t got nowhere to go»
Για όποιον μπήκε στον κόπο να προσέξει τους στίχους, είναι ήδη γνωστό ότι αυτή η επιτυχία του Bruce Springsteen σκιαγραφεί μια υπερβολικά ειλικρινή εικόνα της ζωής στις ΗΠΑ για έναν στρατιώτη μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ. Μια γενιά παιδιών που με κλήρωση στάλθηκαν σε έναν πόλεμο στον οποίο δεν κατατάχθηκαν οικειοθελώς, επέστρεψαν στην πατρίδα τους ως απόκληροι και παρίες στις κοινότητές τους. Αυτή ήταν η ζωή ενός νεαρού που γεννήθηκε στη χώρα εκείνη την εποχή. Ο Springsteen ήταν επίσης επικριτικός απέναντι στην κυβέρνηση Ρήγκαν, βλέποντας τα προβλήματα της χώρας να συσσωρεύονται ενώ καλλιεργούνταν ο διχασμός μεταξύ των πολιτών.
Σχετικά με τις σκέψεις του για τον Ρήγκαν, ο Springsteen δήλωσε στον Kurt Loder του Rolling Stone το 1984: «Νομίζω ότι παρουσιάζει μια πολύ μυθική, πολύ ελκυστική εικόνα, και είναι μια εικόνα στην οποία οι άνθρωποι θέλουν να πιστέψουν. Νομίζω ότι πάντα υπήρχε μια νοσταλγία για μια μυθική Αμερική, για κάποια περίοδο στο παρελθόν όπου όλα ήταν σωστά. Και νομίζω ότι ο πρόεδρος είναι η ενσάρκωση αυτού για πολλούς ανθρώπους. Έχει μια πολύ μυθική προεδρία. Δεν ξέρω αν είναι κακός άνθρωπος. Αλλά νομίζω ότι υπάρχει μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων σε αυτή τη χώρα των οποίων τα όνειρα δεν σημαίνουν πολλά γι’ αυτόν, που απλά παραμερίζονται αδιακρίτως. Φαντάζομαι ότι η δική μου άποψη για την Αμερική είναι αυτή μιας πραγματικά μεγαλόψυχης χώρας, πραγματικά συμπονετικής». Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι το τραγούδι συνεχίζει να χρησιμοποιείται από πολιτικά κόμματα για να προκαλέσει ένα αίσθημα περήφανου εθνικισμού, με το πραγματικό του νόημα να θυσιάζεται στον βωμό μιας κενής περιεχομένου επίδειξης ηθικής.
Neil Young – Rockin’ in the Free World
Ενδεικτικός στίχος: «Now she put the kid away and she’s gone to get a hit / She hates her life and what she’s done to it / There’s one more kid that’ll never go to school / Never get to fall in love, never get to be cool»
Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για μια σατιρική πολιτική κριτική στη νεοσύστατη τότε κυβέρνηση του George H.W. Bush και στις εντάσεις με το Ιράν. Δύο συγκεκριμένα σημεία της εκστρατείας του Μπους χλευάστηκαν, από προεκλογικά συνθήματα μέχρι και τη λογοκλοπή στην ομιλία αποδοχής του χρίσματος των Ρεπουμπλικάνων. Το “Rockin’ In the Free World” είναι μια εντελώς ειρωνική σύνθεση, καθώς ο Neil Young περιγράφει την εξαθλιωμένη ζωή στην Αμερική που είναι αδύνατον να μπερδευτεί με εορταστική διάθεση. Αλλά αυτός ο Καναδός λάτρης της ελευθερίας κλείνει το τραγούδι με μια δόση αισιοδοξίας! Και ίσως η άσκηση της προσωπικής σου ελευθερίας να ασκείς ανοιχτά κριτική στην κυβέρνησή σου να είναι, τελικά, πατριωτική πράξη — τουλάιστον στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Tom Petty and the Heartbreakers – American Girl
Ενδεικτικός στίχος: «Well, she was an American girl / Raised on promises / She couldn’t help thinkin’ that there / Was a little more to life / Somewhere else»
Είναι ξεκάθαρο ήδη από την πρώτη γραμμή. Για πάρα πολύ καιρό, οι ΗΠΑ έχουν συνδεθεί με τη γη της επαγγελίας και των υποσχέσεων — για ένα καλύτερο μέλλον, ισότητα, ελευθερία. Αυτές οι «σερβιρισμένες» ιδέες, για κάποιους, γίνονται δύσκολο να «χωνευτούν» όταν έρχεται η αφύπνιση μπροστά στις σκληρές πραγματικότητες του κόσμου στον οποίο ζούμε. Το “American Girl” των Tom Petty and the Heartbreakers είναι μια συνολική περιγραφή εκείνων που είναι παγιδευμένοι στις συνηθισμένες ζωές τους, απογοητευμένοι, φαντασιωνόμενοι τι άλλο μπορεί να τους προσφέρει η ζωή, πού και πότε. Η απάντηση φαίνεται να υποδηλώνει: «Οπουδήποτε αλλού, εκτός από εδώ».
The Clash – London Calling
Ενδεικτικός στίχος: «The ice age is comin’, the sun’s zoomin’ in / Meltdown expected, the wheat is growin’ thin / Engines stop runnin’, but I have no fear / ‘Cause London is drownin’ and I live by the river»
Πατριωτισμός — δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των Ηνωμένων Πολιτειών. Σας σοκάρει; Δεν θα έπρεπε. Οι πρωτοπόροι της πανκ, The Clash, χρησιμοποίησαν ένα σήμα αναγνώρισης ραδιοφωνικών εκπομπών της εποχής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (“This is London calling”) και μάζεψαν μια σειρά από κοινωνικοπολιτικά και περιβαλλοντικά προβλήματα (αστυνομική βία, κίνδυνοι πλημμυρών, πυρηνικές καταστροφές) σε μια επιτυχία που σημάδεψε δεκαετίες. Το ρεφρέν προμηνύει απόλυτη καταστροφή και ζόφο, μια έννοια που φαίνεται να αγνοήθηκε παντελώς όταν το “London Calling” χρησιμοποιήθηκε σε διαφημίσεις για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2012. Η διοργανώτρια πόλη; Το μαντέψατε — το Λονδίνο.
John Mellencamp – Pink Houses
Ενδεικτικός στίχος: «’Cause they told me when I was younger / Said, “Boy, you’re gonna be president” / But just like everything else, those old crazy dreams / Just kinda came and went»
Επιφανειακά, οι στίχοι αυτού του τραγουδιού του John Mellencamp από το 1983 φαίνεται να υποδηλώνουν ότι, αν και τα πράγματα μπορεί να μην είναι τέλεια, η αίσθηση της ικανοποίησης είναι αρκετή. Το ρεφρέν “Ain’t that America, you and me / Ain’t that America, home of the free” έχει μια λαϊκή, αυθεντική χροιά, αλλά αυτό το τραγούδι επισημαίνει ότι το λεγόμενο «αμερικανικό όνειρο» είναι ακριβώς αυτό — ένα όνειρο. Γιατί η πραγματικότητα πολλών δεν είναι μια ζωή γεμάτη υποσχέσεις, αλλά γεμάτη υποσχέσεις που αθετήθηκαν. «Οδηγούσα μέσα από την Ινδιανάπολη στον αυτοκινητόδρομο Interstate 65 και είδα έναν μαύρο άντρα να κρατάει είτε μια γάτα είτε έναν σκύλο», δήλωσε ο Mellencamp στο Rolling Stone το 2013. «Καθόταν στο γρασίδι μπροστά από ένα ροζ σπίτι σε μια από εκείνες τις φτηνιάρικες καρέκλες κήπου. Σκέφτηκα: “Σε αυτό οδηγεί η ζωή; Να βλέπεις τα γαμημένα τα αυτοκίνητα να περνούν από τον αυτοκινητόδρομο;”» Ο Mellencamp κατάλαβε ότι αυτό εξακολουθούσε να προσφέρει ευτυχία, αλλά επιβεβαίωσε επίσης ότι είναι όντως «ένα αντι-αμερικανικό τραγούδι».
