Ερμής και Άργος | Το έργο του Velasquez που δημιούργησε στο απόγειο της καριέρας του

Γράφει η Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

Ο Diego Rodríguez de Silva y Velazquez θεωρείται ως ένας από τους σπουδαιότερους Ισπανούς ζωγράφους της περιόδου του μπαρόκ. Περισσότερο ήταν γνωστός για τις προσωπογραφίες που φιλοτέχνησε ως καλλιτέχνης της αυλής του βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππου Δ´. Σήμερα αναγνωρίζεται ως μία από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες στην ιστορία της τέχνης, με σημαντική επίδραση στη ζωγραφική του 19ου αιώνα, κυρίως στο κίνημα του ιμπρεσιονισμού. Δεν ήταν λίγοι μάλιστα οι καλλιτέχνες της  μοντέρνας τέχνης – ανάμεσά τους ο Pablo Picasso και ο Salvador Dali- οι οποίοι απέδωσαν επίσης φόρο τιμής στον Ισπανό καλλιτέχνη  αναπαράγοντας ορισμένους από τους διασημότερους πίνακές του.

Ο“Ερμής και Άργος”  ήταν ένας από τους τελευταίους πίνακες του Velazquez, που δημιουργήθηκε μόλις ένα χρόνο πριν από το θάνατο του καλλιτέχνη. Μια ματιά σε αυτό το έργο είναι αρκετή για να αναγνωρίσει κανείς ότι κατέχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που αποδεικνύουν πως βρισκόταν στο απόγειο των ταλέντων του. Σήμερα, ο εν λόγω πίνακας αποτελεί σημαντικό μέρος της συλλογής του Μουσείου Πράδο στη Μαδρίτη της Ισπανίας.

Ο Ερμής βρίσκεται στην αριστερή πλευρά, ξαπλωμένος σε ένα σκοτεινό περιβάλλον. Το φτερωτό του καπέλο είναι εξ ολοκλήρου ο τρόπος με τον οποίο οι καλλιτέχνες τον ταυτίζουν μέσα από την τέχνη, ενώ κρατά κι ένα φλάουτο. Η μουσική που παίζει έκανε τον βοσκό στα δεξιά να αποκοιμηθεί, αφήνοντας έτσι όσους προστάτευε να είναι εντελώς ευάλωτοι. Σύμφωνα με την ιστορία,  ο Δίας είχε στείλει τον Ερμή για να ξεγελάσει τον βοσκό, Άργο, ώστε να αιχμαλωτίσει την Ιώ, την αγελάδα. Στην πραγματικότητα ήταν μια όμορφη νύμφη που μεταμφιέστηκε σε αγελάδα για να την κρατήσει μακριά από τον ίδιο άντρα που είχε αυτό το σχέδιο. Το παραμύθι εμφανίζεται στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου και προσφέρει άφθονα ηθικά και συμβολικά μηνύματα που έχουν προσελκύσει αρκετούς καλλιτέχνες όλα αυτά τα χρόνια.

Ο ιδιαίτερος φωτισμός προσθέτει στο δράμα καθώς ο τολμηρός και πόνηρος Ερμής κάνει την κίνησή του. Ίσως το σκοτάδι αντιπροσωπεύει το μοχθηρό μυαλό αυτής της φιγούρας καθώς ακολουθεί την εντολή που του δόθηκε. Παραμονεύει στις σκιές, σαν λύκος που ετοιμάζεται να προσελκύσει το κοπάδι ενός αγρότη. Οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου περιλαμβάνει μια σειρά από άλλα αποσπάσματα που έχουν γίνει επίσης κοινά θέματα στην ευρωπαϊκή τέχνη και έχει γίνει ένα σημαντικό στοιχείο στις διδασκαλίες της λογοτεχνίας, ενώ παραμένει ως σήμερα. 

Ο Velasquez δεν ήταν ο μόνος καλλιτέχνης που χρησιμοποίησε τον Ερμή και τον Άργο ως έμπνευση για τη δουλειά του. Στην πραγματικότητα, εμφανίζονται πολλές φορές στην ευρωπαϊκή ιστορία της τέχνης, πιο συχνά κατά την εποχή της Αναγέννησης και του Μπαρόκ. Ίσως οι δύο πιο αξέχαστες εκδοχές εκτός από αυτήν είναι των Jacob Jordaens και Peter Paul Rubens, οι οποίοι ήταν δύο από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της φλαμανδικής τέχνης την ίδια περίπου εποχή που ο Velazquez δημιουργούσε συνδέσεις με την Ισπανία και αργότερα την Ιταλία. Η εκδοχή του Rubens ήρθε μεταξύ 1635 και 1638 και προσφέρει ένα πιο πράσινο, φωτεινότερο τοπίο σε σύγκριση με το έργο του Velasquez. Το πιθανότερο ο ένας να γνώριζε για τον άλλον, παρόλο που τα ταξίδια ήταν πολύ πιο δύσκολο να πραγματοποιηθούν εκείνη την εποχή. 

“Ο Ερμής και ο Άργος” είναι ένα έργο από τις τέσσερις μυθολογικές σκηνές που ζωγράφισε ο Velasquez για τη διακόσμηση της Αίθουσας των Καθρεπτών και του Παλατιού Αλκαζάρ της Μαδρίτης. Aυτή η αίθουσα ήταν η πιο σημαντική σε ολόκληρο το παλάτι και οι εντυπωσιακοί πίνακες ήταν μέρος της λειτουργίας της. Οι περισσότεροι ήταν είτε πορτρέτα των μοναρχών της Ισπανίας, είτε μυθολογικές ή βιβλικές σκηνές. Οι άλλοι τρεις πίνακες από τη σειρά του Velázquez δείχνουν τον Απόλλωνα να εκτοξεύει έναν σάτυρο και δύο κάπως μικρότερα έργα που απεικονίζουν την Αφροδίτη και τον Άδωνι, την Ψυχή και τον Έρωτα, αντίστοιχα. ΄Ολα αυτά χάθηκαν όταν κάηκε το Alcázar το 1734. Η σειρά χρονολογείται πιθανώς από τα τέλη της δεκαετίας του 1650, όταν η Αίθουσα των Καθρεφτών υποβλήθηκε σε μια έντονη διαδικασία διακοσμητικού εμπλουτισμού για να γίνει το πιο πολυτελές σκηνικό για την υποδοχή του Δούκα του Gramont. Υπήρξαν πολλές εικασίες σχετικά με το νόημα αυτής της σειράς, και η λειτουργία της αίθουσας έχει προκαλέσει ακόμη και ορισμένες πολιτικές ερμηνείες.