Μέσα απ’ το φωτογραφικό φακό του Γιώργου Λάνθιμου: «Κάθε σημαντικό πράγμα στη ζωή μου είναι μια εικόνα»

Από τις φωτογραφίες που ανέβαζε τους τελευταίους μήνες στο προσωπικό του Instagram, κάτι προμήνυε ότι η φωτογραφική έκθεση στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση θα μας σύστηνε έναν Γιώργο Λάνθιμο γνώριμο αλλά και ταυτόχρονα καινούργιο. Έναν δημιουργό που ξέρουμε ήδη μέσα από το σινεμά του και έναν ακόμη που φαίνεται να ανακαλύπτει και ο ίδιος αυτή την περίοδο.

Ο Γιώργος Λάνθιμος είναι ο κινηματογραφιστής που κατάφερε να διαμορφώσει ένα ολόκληρο αισθητικό σύμπαν στο σινεμά. Ένα σύμπαν που συχνά περιγράφεται πια ως «λανθιμικό»: παράξενο, υπνωτικό, γεμάτο υπόγειες ιστορίες και ανθρώπινες συμπεριφορές που ισορροπούν ανάμεσα στο οικείο και το αλλόκοτο. Αυτή ακριβώς η ματιά μεταφέρεται τώρα στο φωτογραφικό κάδρο.

Η πρώτη του μεγάλη φωτογραφική έκθεση στην Ελλάδα συγκεντρώνει 182 φωτογραφίες και λειτουργεί σαν ένα παράθυρο στον τρόπο που βλέπει τον κόσμο: εικόνες που μοιάζουν στατικές αλλά στην πραγματικότητα κρύβουν μέσα τους μια ιστορία που μόλις έχει συμβεί ή πρόκειται να συμβεί.

Κατά τη διάρκεια της press conference που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 6 Μαρτίου, ο δημιουργός μίλησε για τη σχέση του με τη φωτογραφία, μια σχέση που, όπως φάνηκε, έχει εξελιχθεί σε κάτι πολύ περισσότερο από παράλληλη δραστηριότητα. Με χιούμορ μάλιστα, η διευθύντρια της Στέγης Αφροδίτη Παναγιωτάκου έκανε λόγο για «μια νέα καριέρα», κάτι που ο ίδιος φαίνεται να εξερευνά με εμφανή ενθουσιασμό.

Η έκθεση περιλαμβάνει τρεις φωτογραφικές σειρές που γεννήθηκαν μέσα από τα σύμπαντα των πρόσφατων ταινιών του, το Poor Things (2023), το Kinds of Kindness (2024) και το Bugonia (2025), καθώς και μια ακόμη σειρά που δημιουργείται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, μέσα από προσωπικούς περιπάτους του σκηνοθέτη στην Αθήνα και σε νησιά του Αιγαίου.

Λανθιμική φωτογραφία

Αν το σινεμά είναι 24 εικόνες το δευτερόλεπτο, η φωτογραφία είναι το αντίθετο, είναι η στιγμή που παγώνει. Κι εκεί ο Λάνθιμος φαίνεται να βρίσκει έναν άλλο τρόπο αφήγησης «Δεν ήξερα από την αρχή ότι θα μ’ ενδιαφέρει τόσο πολύ η φωτογραφία», παραδέχτηκε στη συζήτηση μετά την ξενάγηση στην έκθεση. Εξήγησε ότι αρχικά την προσέγγισε τεχνικά μέσα από τη δουλειά του στο σινεμά, όμως σταδιακά έγινε κάτι πολύ πιο προσωπικό: «Μπορείς να είσαι μόνος, με μια κάμερα στο χέρι, και να περπατάς χωρίς να χρειάζεται να έχεις στο μυαλό σου ότι πρέπει κάπου να καταλήξει αυτό. Αυτή η ελευθερία είναι που με γοητεύει».

Σε αντίθεση με την αυστηρή δομή μιας κινηματογραφικής αφήγησης, η φωτογραφία για τον ίδιο λειτουργεί πιο ανοιχτά. Μια εικόνα μπορεί να σταθεί μόνη της, αλλά πολλές μαζί μπορούν να δημιουργήσουν εντελώς διαφορετικές ιστορίες: «Δεν υπάρχει το απόλυτο σχήμα που έχει ο κινηματογράφος», εξήγησε. «Μπορείς να φτιάξεις ένα βιβλίο, μια έκθεση, να αλλάξεις τη σειρά των εικόνων και να δημιουργήσεις άλλη αφήγηση».

Η υλικότητα της φωτογραφίας παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη διαδικασία του. Ο ίδιος μίλησε με ιδιαίτερη αγάπη για το σκοτεινό θάλαμο, το φιλμ και την πράξη της εκτύπωσης: «Μου αρέσει η πρακτική σχέση με τη φωτογραφία. Το να εμφανίζεις φιλμ, να τυπώνεις φωτογραφίες… Μπορείς σε μια βόλτα να τραβήξεις ένα φιλμ και λίγες ώρες μετά να το έχεις στα χέρια σου. Έχει μια πολύ άμεση ικανοποίηση ή απογοήτευση αν δεν έχει πάει καλά».

Σε αυτή τη διαδικασία, όπως λέει, γεννιέται και η αφήγηση: «Η πράξη του να τυπώνεις φωτογραφίες έχει μια διάδραση με την εικόνα. Διαλέγεις ποιες θα βάλεις και δίπλα σε ποιες θα τις βάλεις, πώς θα τις πλαισιώσεις. Προσθέτεις επίπεδα στην αφήγηση».

Δεν τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα αν το θέμα είναι ένα πρόσωπο ή ένα τοπίο. Κάθε εικόνα έχει τη δική της πολυπλοκότητα: «Αν υπήρχε κάτι συγκεκριμένο που με ενδιαφέρει περισσότερο, δεν θα είχα την ανάγκη να παρουσιάσω τόσα διαφορετικά πράγματα», είπε. «Το ενδιαφέρον είναι ότι μια εικόνα μπορεί να αποκαλύψει πράγματα για εκείνον που την κοιτάει».

Ίσως γι’ αυτό και η σχέση του με τις εικόνες μοιάζει σχεδόν βιογραφική, γιατί όπως ανέφερε οι αναμνήσεις του από την παιδική ηλικία είναι μεμονωμένες εικόνες: «Κάθε σημαντικό πράγμα στη ζωή μου είναι μια εικόνα».

Η ασπρόμαυρη καρτ ποστάλ της Ελλάδας

Στο κέντρο του εκθεσιακού χώρου υπάρχει μια ενότητα που ξεχωρίζει: οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν στην Ελλάδα. Ασπρόμαυρες, λιτές αλλά φορτωμένες με νοήματα. Εικόνες που απομακρύνονται από τη γνώριμη, πολύχρωμη τουριστική αισθητική της χώρας.

Ο Λάνθιμος εξήγησε ότι η επιλογή του ασπρόμαυρου ήταν συνειδητή: «Από πολύ νωρίς μου άρεσε το ασπρόμαυρο γιατί μεταμορφώνει το ρεαλιστικό σε κάτι άλλο». Όταν άρχισε να φωτογραφίζει στην Ελλάδα μετά από δέκα χρόνια απουσίας, το επέλεξε συνειδητά. Και δεν ήθελε τα χρώματα της καρτ ποστάλ να αποσπάσουν το βλέμμα από το ίδιο το αντικείμενο της εικόνας που αποτύπωνε με το φακό του. Έτσι, όταν βρίσκεται στην Ελλάδα με τη φωτογραφική μηχανή του, σχεδόν πάντα κουβαλά ασπρόμαυρο φιλμ.

Η συγκεκριμένη σειρά τοποθετείται στο κέντρο της έκθεσης, σαν μια μικρή «κυψέλη». Όταν ρωτήθηκε αν αυτή η επιλογή σημαίνει ότι οι εικόνες αυτές είναι πιο προσωπικές ή «προστατευμένες» από τις υπόλοιπες, απάντησε ότι ο στόχος ήταν απλώς να δημιουργηθεί ένας φυσικός χώρος μετάβασης. Ένα πέρασμα ανάμεσα στις εικόνες που προέρχονται από τα κινηματογραφικά του σύμπαντα και σε εκείνες που γεννήθηκαν έξω από αυτά. Με έναν τρόπο, λειτουργούν σαν γέφυρα ανάμεσα στον σκηνοθέτη και τον φωτογράφο.

Όταν το σινεμά γίνεται στατική εικόνα

Οι φωτογραφίες που δημιουργήθηκαν στα γυρίσματα των ταινιών του δείχνουν κάτι ενδιαφέρον: το πώς ένας σκηνοθέτης που είναι συνηθισμένος στην κίνηση μεταφράζει την κινηματογραφική του ματιά σε μια ακίνητη εικόνα. Κοιτώντας τις, αναγνωρίζεις αμέσως κάτι γνώριμο. Στις συνθέσεις, στη σιωπή των χαρακτήρων, στη λεπτή αίσθηση παραξενιάς που υπάρχει στο κάδρο. Είναι σαν μικρές σκηνές από ταινίες που δεν έχουν ακόμη γυριστεί.

Το φωτογραφικό του σύμπαν κουβαλά ποιότητες και ιστορίες που σχεδόν εμφανίζονται αμέσως μπροστά στον θεατή. Κάθε εικόνα μοιάζει με καρέ από μια αφήγηση που δεν ολοκληρώνεται ποτέ, και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται η γοητεία της.

Γιώργος Λάνθιμος – Photographs

 Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
7 Μαρτίου – 17 Μαΐου 2026

Την επιμέλεια υπογράφει ο εκδότης και επιμελητής φωτογραφικών έργων Michael Mack, ενώ ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός του χώρου είναι του Λουκά Μπάκα.

Με αφορμή τα εγκαίνια της έκθεσης παρουσιάζεται επίσης και το νέο φωτογραφικό βιβλίο του Λάνθιμου, “viscin” (2026).