Franz Marc | Ο καλλιτέχνης που λάτρευε τα άλογα

“Σε γενικές γραμμές, το ένστικτο δεν παρέλειψε ποτέ να με καθοδηγήσει…. ειδικά το ένστικτο που με οδήγησε μακριά από τη συνείδηση ​​του ανθρώπου για τη ζωή και προς αυτή ενός «καθαρού» ζώου.” Franz Marc

 

Το γερμανικό εξπρεσιονιστικό κίνημα είχε πολλά πρόσωπα. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα από αυτά ήταν αυτό του ζωγράφου Franz Marc. 

Το έργο του είχε στόχο να επανασυνδέσει την ανθρωπότητα με τη φύση, σε μια εποχή που η δυτική κοινωνία πάλευε με τη φτώχεια και τον πόλεμο.

Ο καλλιτέχνης ένιωθε ότι η εστίαση είχε χαθεί στα σημαντικά πράγματα στη ζωή και το έργο του θα απεικόνιζε ζώα σε ένα ονειρικό, εκφραστικό ύφος.

Επιρροές όπως ο Φωβισμός, ο Κυβισμός και ο Ιμπρεσιονισμός επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο ο Marc δημιούργησε τη φόρμα. Το χρώμα ήταν επίσης πολύ σημαντικό, τα φωτεινά χρώματα καθόριζαν νόημα σε κάθε πίνακα του.

Ο Franz Marc πέρασε χρόνο αναλύοντας τη χρήση του χρώματος στην ιστορία της τέχνης. Στη συνέχεια διατύπωσε μια μέθοδο χρώματος για τη δική του δουλειά. Οι μπλε αποχρώσεις θα συμβόλιζαν τη δύναμη και την αρρενωπότητα, τα κίτρινα για το θηλυκό και το κόκκινο με τον φυσικό και βίαιο σύγχρονο κόσμο.

Εκτός από τη χρήση της τέχνης για την προώθηση μιας μορφής αρμονίας που έλειπε από μια δυτική κοινωνία που βρισκόταν σε αναταραχή εκείνη την εποχή, ο Franz Marc χρησιμοποιούσε επίσης το χρώμα και το στυλ του για να συμβολίσει μηνύματα σχετικά με το πού ένιωθε ότι πήγαιναν τα πράγματα.

Ενώ η κοινωνία σήμερα είναι κάπως διαφορετική, αν και εξακολουθεί να έχει κάποιες σαφείς ομοιότητες, το έργο τέχνης του μπορεί ακόμα να χρησιμεύσει ως διαλογιστική επιρροή σε όσους εκτιμούν την εξπρεσιονιστική τέχνη. Οι χρωματικοί συνδυασμοί παραμένουν σύγχρονοι ακόμη και σήμερα, και το έργο του συνεχίζει να αντλεί τεράστιες τσέπες υποστήριξης από όλο τον διεθνή κόσμο της τέχνης.

Ο Franz Marc ίδρυσε την ομάδα Der Blaue Reiter, η οποία επικεντρώθηκε στη χρήση αφηρημένων μορφών και τολμηρών χρωμάτων. Μαζί του ήρθαν εδώ πολλοί άλλοι πολύ σημαντικοί καλλιτέχνες, συμπεριλαμβανομένου του Wassily Kandinsky.

Η σύγχρονη προσέγγιση αυτής της ομάδας επρόκειτο να δεχτεί κριτική από περισσότερους οπαδούς της παραδοσιακής τέχνης για αρκετές δεκαετίες αφότου ώθησαν για πρώτη φορά τα όρια της εκφραστικής τέχνης. Ωστόσο, οι πίνακές τους θεωρούνται τώρα ως το κλειδί για την ανάπτυξη πολλών καλλιτεχνικών κινημάτων γύρω στις αρχές έως τα μέσα του 20ού αιώνα.

Ο Marc έβλεπε τον φυσικό κόσμο ως αντίδοτο στη σύγχρονη ζωή, από την οποία ένιωθε όλο και πιο αποξενωμένος. Αυτός είναι ο λόγος που βρίσκουμε τόσους πολλούς πίνακες ζώων στο έργο. Αγαπούσε ιδιαίτερα να ζωγραφίζει άλογα.

Franz Marc,  Μπλε Άλογο I, 1911, Lenbachhaus, Μόναχο, Γερμανία.

Ο Marc ήταν γιος ενός τοπιογράφου, ο οποίος αποφάσισε να γίνει καλλιτέχνης αφού μετά από ένα χρόνο στρατιωτικής θητείας διέκοψε τα σχέδιά του για να σπουδάσει φιλολογία. Από το 1900–1902 σπούδασε στο Kunstakademie του Μονάχου. Το επόμενο έτος, ταξίδεψε στη Γαλλία. Είδε ιαπωνικές ξυλογραφίες και τα έργα των ιμπρεσιονιστών στο Παρίσι.

Franz Marc, Άλογο σε ένα τοπίο, 1910, Μουσείο Folkwang, Έσσεν, Γερμανία. 

Το 1907, ο Marc πήγε ξανά στο Παρίσι, όπου είδε τα έργα του Paul Gaugin, του Vincent Van Gogh, των κυβιστών και των εξπρεσιονιστών. Αργότερα, το 1910, εντυπωσιάστηκε από την Henri Matisse στο Μόναχο. Την περίοδο αυτή λάμβανε σταθερό εισόδημα από τα μαθήματα ανατομίας ζώων που έδινε σε καλλιτέχνες.

Franz Marc,  Τα μεγάλα μπλε άλογα 1911, Walker Art Center, Minneapolis, MN, ΗΠΑ. 

Franz Marc,Μπλε Άλογο, Κόκκινο Σπίτι και Ουράνιο Τόξο, καρτ ποστάλ από το Sindelsdorf στον Paul Klee στο Μόναχο, 1913, Μουσείο Franz Marc, Kochel am See, Γερμανία. 

Το 1910, η πρώτη ατομική έκθεση του Marc πραγματοποιήθηκε στο Kunsthandlung Brackl στο Μόναχο. Στη συνέχεια γνώρισε τον August Macke και Wassily Kandinsky,  με τους οποίους δημιούργησαν το γκρουπ «Der Blaue Reiterr». Το όνομα του κινήματος είναι ο τίτλος ενός πίνακα που δημιούργησε ο Kandinsky το 1903, αλλά δεν είναι σαφές αν είναι η προέλευση του ονόματος του κινήματος, καθώς ιστορικοί τέχνης ανακάλυψαν ότι ο τίτλος του πίνακα είχε αντικατασταθεί. Ο Kandinsky έγραψε 20 χρόνια αργότερα ότι το όνομα προήλθε από τον ενθουσιασμό του Marc για τα άλογα και την αγάπη του Kandinsky για τους αναβάτες, σε συνδυασμό με μια κοινή αγάπη για το μπλε χρώμα.

Για τον καλλιτέχνη, το μπλε είναι το χρώμα της πνευματικότητας : όσο πιο σκούρο είναι το μπλε, τόσο περισσότερο αφυπνίζει την ανθρώπινη επιθυμία για το αιώνιο. Το χρώμα ήταν επίσης εξαιρετικά σημαντικό για τον Marc. Όχι μόνο κατάλαβε τη δυνατότητα του χρώματος να επηρεάζει τη διάθεση, αλλά ανέπτυξε επίσης μια συγκεκριμένη θεωρία του συμβολισμού των χρωμάτων. Η ανάλυσή του για το χρώμα συσχέτισε το μπλε με τον αρσενικό, το κίτρινο με το θηλυκό και το κόκκινο με τον φυσικό -συχνά βίαιο- κόσμο.

Franz Marc and Wassily Kandinsky, Der Blaue Reiter Almanach, 1912, Μουσείο Καλών Τεχνών, Βοστώνη, MA, ΗΠΑ. Google Arts & Culture.

Ο Franz Marc ήταν ένας ευαίσθητος άνθρωπος. Υπέφερε από βαριά κατάθλιψη και η φύση τον ηρεμούσε. Τα έργα του ενσωματώνουν τις αυξημένες ανησυχίες της Ευρώπης των αρχών του 20ου αιώνα, καθώς οι άνθρωποι πάλευαν με έναν ταχέως μεταβαλλόμενο αστικό κόσμο στον γκρεμό του πολέμου. Αφιερώθηκε στη μελέτη της ανατομίας των ζώων.

Franz Marc, Άλογα που ξεκουράζονται, 1911-1912, The Museum of Fine Arts, Χιούστον, Τέξας, ΗΠΑ. 

Όταν ζούσε στο Βερολίνο, πέρασε αμέτρητες ώρες στο ζωολογικό κήπο του Βερολίνου μελετώντας και σκιαγραφώντας τις μορφές των ζώων από κάθε οπτική γωνία. Μέσα από αυστηρή και πειθαρχημένη μελέτη, δημιούργησε μια γενική αντίληψη των ζωικών και ανθρώπινων μορφών. Η εικόνα του ζώου συνέχισε να γίνεται όλο και πιο εμφανής στην τέχνη του, αντικαθιστώντας σχεδόν εξ ολοκλήρου την ανθρώπινη μορφή. Για τον Marc, τα ζώα ήταν το ιδανικό θέμα για την απεικόνιση της αλήθειας, της αγνότητας και της ομορφιάς. 

Τα ζώα σε ένα τοπίο ήταν, για τον καλλιτέχνη, μια γέφυρα ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση, της οποίας την εξαφανισμένη ενότητα ήθελε να αποκαταστήσει. Σύμφωνα με τον ίδιο, μόνο τα ζώα είχαν διατηρήσει μια «αγνή μεγαλειότητα».

Franz Marc, Άλογο που ονειρεύεται, 1913, Solomon R. Guggenheim Museum, Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ.

Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος τον Αύγουστο του 1914, ο Marc κατατάχθηκε αμέσως. Ήταν βαθιά ταραγμένος από τον θάνατο του Macke στη δράση λίγο αργότερα. Μετά την κινητοποίηση του γερμανικού στρατού, η κυβέρνηση εντόπισε αξιόλογους καλλιτέχνες που έπρεπε να αποσυρθούν από τη μάχη για τη δική τους ασφάλεια. Ο Marc ήταν στη λίστα, αλλά χτυπήθηκε στο κεφάλι και σκοτώθηκε ακαριαία από θραύσμα οβίδας κατά τη διάρκεια της Μάχης του Βερντέν το 1916 προτού φτάσουν οι εντολές για επανατοποθέτηση. Ο Marc έφυγε από τη ζωή στις 4 Μαρτίου 1916, στο Braquis, κοντά στο Verdun-sur-Meuse, στη Γαλλία.