Θεόδωρος Ράλλης | Ο οριενταλιστής καλλιτέχνης που τον έλεγαν `Δον Ζουάν` και δημιούργησε έναν πίνακα-ρεκόρ για τον Sotheby`s

Ο σπουδαίος Έλληνας οριενταλιστής ζωγράφος, με σπουδαίο έργο εμπνευσμένο από την Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή, αντανακλά τη σχέση των δύο κόσμων μέσα από το πρίσμα της γαλλικής σχολής του 19ου αιώνα. στα εργαστήρια του Παρισιού. Ο Θεόδωρος Ράλλης, ο ζωγράφος της “γαλλικής ακαδημαϊκής σχολής” είχε το παρατσούκλι “Δον Ζουάν”. Αυτό ενισχύει την εικόνα ενός ανθρώπου που αν και είχε μια αβρή κι εύθραυστη όψη, διέθετε σημαντικά ψυχικά αποθέματα, είχε ιδιαίτερη αγάπη για τις όπερες του Βάγκνερ. Όσο για τη θέληση και την επιμονή του να γίνει ζωγράφος ήταν αστείρευτες.  

Ο Ράλλης ήταν οριενταλιστής ζωγράφος. Τί σημαίνει όμως αυτό;

Ο όρος οριενταλιμός (oriental= ανατολικός) αφορούσε την επίδραση του πολιτισμού της Ανατολής (περισσότερο της Τουρκίας, του Ιράκ, του Ιράν, της Αραβικής χερσονήσου, της Αιγύπτου και της βόρειας Αφρικής) στη δυτική τέχνη και λογοτεχνία. Η συγκεκριμένη τάση εκφράστηκε κυρίως στα έργα του 19ου αι. με ωραιοποιημένη απεικόνιση προσώπων και τοπίων της Ανατολής. Τα πιο γνωστά δείγματα της τέχνης αυτής είναι πίνακες διαφόρων ζωγράφων, όπως του Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ (Η μεγάλη οδαλίσκη Τουρκικό Λουτρό), του Εζέν Ντελακρουά (Η οδαλίσκη, Γυναίκες από το Αλγέρι κ.α.

Ο Θεόδωρος Ράλλης ήταν αρκετά επηρεασμένος από τον Ζερόμ, ο οποίος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με θέματα της Ανατολής. Ήταν λογικό στα μάτια των Ευρωπαίων να φαντάζει εξωτική.Ωστόσο, οι πίνακές του αποδίδουν σκηνές της Ανατολής της δικής του εποχής και όχι μιας άλλης μακρινής. Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερο ρεαλισμό και αυθεντικότητα. 

Το πρώτο γνωστό και ενυπόγραφο έργο του είναι: Ο Αιγύπτιος στρατιώτης, του 1878. ςΕδώ φαίνεται η μεγάλη επιρροή από το δάσκαλο του, Ζερόμ, καθώς και απόλυτη κατοχή των τύπων της ακαδημαϊκής ζωγραφικής.

Οι θρησκευτικές σκηνές του ορθόδοξου ελληνισμού στις οποίες τα πρόσωπα παρουσιάζονται με μοναδική ευλάβεια και αθωότητα, αποτέλεσαν αγαπημένο του θέμα.

Κάποια από αυτά τα έργα δείχνουν την κάπως ρομαντική κι εθνικιστική αφέλεια των ακαδημαϊκών ζωγράφων του 19ου αιώνα. Το πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αυτής της αφελούς τάσης είναι Η λεία. Πρόκειται για έναν πίνακα που παρουσιάζει το εσωτερικό μιας ρημαγμένης εκκλησίας και μια πανέμορφη Ελληνίδα δεμένη ημίγυμνη επάνω σε έναν κίονα του ναού. Ο θεατής υποθέτει προς πρόκειται για έργο αλλόθρησκων βαρβάρων επιδρομέων, που δεν ξέρουν να εκτιμούν το καλό και το ωραίο.

“Θεόδωρος Ράλλης. Με το βλέμμα στην Ανατολή” ήταν ο τίτλος της έκθεσης του Mουσείου Μπενάκη, που έγινε το 2014 για να τιμήσει τον πιο χαρακτηριστικό Έλληνα εκπρόσωπου του οριενταλισμού, ο οποίος συνέβαλε στη δημιουργία της νεότερης καλλιτεχνικής παράδοσης στην Ελλάδα.

Είναι τρεις οι ενότητες στις οποίες αναπτύσσεται η έκθεση: την εισαγωγική, με αρχειακό υλικό, και άλλες δύο, την “Πίστη στην Ανατολή” και το “Χαρέμι με το λουτρό”.

Σκοπός της είναινα εξερευνήσει το “βλέμμα”της Δύσης προς την “άλλη” Ανατολή.

Κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι πρόκειται για την-ίσως-πιο σαγηνευτική Ανατολή που έχει δημιουργηθεί από έναν καλλιτέχνη που η τέχνη του ήταν η ζωή του…

Γυναίκα με πέπλο, ελαιογραφία σε δέρμα, 22 εκ., Συλλογή Alpha Bank, Αθήνα 

Ο πίνακας που πωλήθηκε για πάνω από $1 εκ.

Το 2007, ο οίκος Sotheby’s στο Λονδίνο πραγματοποίησε μία μεγάλη δημοπρασία με πίνακες Ελλήνων δημιουργών.  Ανάμεσα στα ιδιαίτερα έργα της έκθεσης, βρισκόταν και η «Αιχμάλωτη» του Θεόδωρου Ράλλη. Πρόκειται για μία ελαιογραφία που ο καλλιτέχνης φιλοτέχνησε το 1885. Σε αυτό το έργο, απεικονίζεται μία Ελληνίδα που, όπως φαίνεται και στον  τίτλο, έχει πέσει στην αιχμαλωσία των Τούρκων. Βρίσκεται μέσα σε έναν λεηλατημένο χριστιανικό ναό με τα χέρια της είναι δεμένα και στέκεται όρθια μπροστά στους δύο δυνάστες της. Από πίσω φαίνεται μία μισοσβησμένη αγιογραφία ενώ πάνω αριστερά διακρίνεται ένας σταυρός. Τριγύρω της επικρατεί χάος.

Αρχικά, οι διοργανωτές εκτιμούσαν ότι ο εν λόγω πίνακας θα άγγιζε τις 300-500 χιλιάδες στερλίνες. Τελικά, οι προσδοκίες τους ξεπεράστηκαν αφού πουλήθηκε έναντι 1.046.232 ευρώ (737.300 στερλίνες) σε έναν βρετανό συλλέκτη.

Στην ίδια δημοπρασία, η «Παναγία με τον Χριστό», του Κωνσταντίνου Παρθένη πουλήθηκε έναντι 950.875 ευρώ, αφού πρώτα επτά πλειοδότες έδωσαν «μάχη» για το ποιος θα την αποκτήσει.

Το έργο «Παππούς και Εγγονός» του Γύζη πουλήθηκε στα 823.732 ευρώ, ενώ η «Πρόνοια» του Παρθένη στα 664.803. Το «Καλοκαίρι» του Γ. Μόραλη έφτασε τα 569.446 ευρώ και ο πίνακας «Μπαίνοντας στο Λιμάνι» του Κ. Βολανάκη τα 392.355 ευρώ. «Ο Καλλιτέχνης και το Μοντέλο του» του Τσαρούχη πουλήθηκε έναντι 341.271 ευρώ, η  «Αυτοπροσωπογραφία» του Γ. Μπουζιάνη 324.242 ευρώ, το έργο του Βολανάκη «Φρεγάτα δίπλα στην Ακτή» 290.186 ευρώ και η «Φιγούρα Β», ακρυλικό σε καμβά, υπογεγραμμένο και με χρονολογία 1978 από τον Γιάννη Μόραλη, 222.074 ευρώ.

Ο «τζίρος» του παγκοσμίου φήμης οίκου τέχνης εκείνη την ημέρα, στο σύνολό του,  ανήλθε στα 11,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ το 65,8% των έργων πωλήθηκαν πάνω από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Για περίπου ένα χρόνο, η «Αιχμάλωτη» του Ράλλη διατήρησε τον τίτλο του πιο ακριβού δημοπρατημένου ελληνικού πίνακα στην ιστορία του οίκου. Τον Νοέμβριο του 2008 καθαιρέθηκε από την «Άφιξη του Γ. Καραϊσκάκη στο Φάληρο» του Κωνσταντίνου Βολανάκη που πωλήθηκε έναντι 1.970.000 και διατηρεί το ρεκόρ μέχρι σήμερα.

Τα έργα του κορυφαίου ζωγράφου δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ξεχωρίζουν, κεντρίζουν το ενδιαφέρον των θεατών να ανακαλύψουν όσα περισσότερα μπορούν γύρω από την πηγή έμπνευσής του. 

Αυτοπροσωπογραφία, ελαιογραφία σε ξύλο, 46 χ 38 εκ., Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, Αθήνα, κληροδότημα Θ. Ράλλη 

Προσωπογραφία γυναίκας Λάδι σε μουσαμά , 46 x 27 εκ. Κληροδότημα Θεόδωρου Ράλλη , Εθνική Πινακοθήκη 

Κόρη στη Βηθλεέμ στην κρύπτη της φάτνης, ελαιογραφία σε καμβά, 26,5 χ 35,5 εκ., Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα

Η λουόμενη, υδατογραφία σε χαρτόνι, 25 χ 41 εκ., Ιδιωτική Συλλογή. 

Σπουδή, ελαιογραφία σε χαρτόνι, 29,5 χ 22 εκ., Συλλογή Αθανασίου και Ελισάβετ Γιαννούκου, Αθήνα

Σχέδιο από την εικονογράφηση του μυθιστορήματος Λουκής Λάρας του Δ. Βικέλα, σινική μελάνι και υδατόχρωμα σε χαρτί, 24,5 χ 30,5 εκ., Συλλογή Αθανασίου και Ελισάβετ Γιαννούκου, Αθήνα

Σχέδιο από την εικονογράφηση του μυθιστορήματος Λουκής Λάρας του Δ. Βικέλα, σινική μελάνι και υδατόχρωμα σε χαρτί, 24,5 χ 30,5 εκ., Συλλογή Αθανασίου και Ελισάβετ Γιαννούκου, Αθήνα 

Σχέδιο από την εικονογράφηση του μυθιστορήματος Λουκής Λάρας του Δ. Βικέλα, σινική μελάνι και υδατόχρωμα σε χαρτί, 24,5 χ 30,5 εκ., Συλλογή Αθανασίου και Ελισάβετ Γιαννούκου, Αθήνα 

Σπουδή, ελαιογραφία σε χαρτόνι, 31 χ 32 εκ., Ιδιωτική Συλλογή. 

Ο εσπερινός, ελαιογραφία σε ξύλο, 35 χ 27 εκ., Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, Αθήνα, κληροδότημα Θ. Ράλλη 

Το ιερό φίδι, ελαιογραφία σε καμβά, 41,4 χ 32,3 εκ., Ιδιωτική Συλλογή, Αθήνα. Με την ευγενική παραχώρηση των Kalfayan Galleries, Αθήνα, Θεσσαλονίκη 

Το εργαστήριο του καλλιτέχνη στο Παρίσι, 1880-1990, Φωτογραφία, The Frick Collection, NY 

Μεγάλη Παρασκευή, ελαιογραφία σε καμβά, 66 χ 100 εκ., Ιδιωτική Συλλογή, Ελλάδα 

Παραμονή εορτής, ελαιογραφία σε καμβά, Ιδιωτική συλλογή