Από το Landman στη Βιολάντα
Από το Τέξας στα Τρίκαλα, ένα τσιγάρο δρόμος
Την προηγούμενη ακριβώς μέρα, έβλεπα το «Landman» στο Netflix. Είναι από αυτές τις σειρές που δεν σου ζητούν απλώς να τις δεις, αλλά να μπεις μέσα τους. Να νιώσεις τη σκόνη, τον ιδρώτα, να μυρίσεις το πετρέλαιο, να σφιχτείς παρακολουθώντας ανθρώπους να δουλεύουν στα όρια, σωματικά και ηθικά. Η υπόθεση εκτυλίσσεται στον σκληρό πυρήνα της πετρελαϊκής βιομηχανίας στο Τέξας, εκεί όπου η γη ανοίγει για να βγει πλούτος και οι άνθρωποι πηγαίνουν κάθε μέρα για δουλειά με την πιθανότητα να μην ξαναγυρίσουν.
Στα πρώτα κιόλας επεισόδια (προσοχή, ακολουθούν απανωτά spoiler), η σειρά δεν χαρίζεται. Ένα εργατικό ατύχημα σε σημείο άντλησης πετρελαίου γίνεται η θρυαλλίδα. Ένας σπινθήρας, μια αλυσίδα λαθών, μια εγκατάσταση που δεν άντεξε και η έκρηξη έρχεται ξαφνικά, βίαια. Μέσα σε δευτερόλεπτα αφανίζει ένα ολόκληρο συνεργείο. Δεν υπάρχει ηρωισμός στη σκηνή, μόνο κρότος, φωτιά και σιωπή μετά.
Και ύστερα έρχεται το ντόμινο. Όχι το θεαματικό, εκείνο το υπόγειο που θέλει να διορθώσει τη ζημία. Η εταιρεία σπεύδει να διερευνήσει τις συνθήκες του ατυχήματος για να γλιτώσει ό, τι μπορεί, οι ευθύνες γίνονται γκρίζες, οι οικογένειες των θυμάτων καλούνται να διαχειριστούν την απώλεια μαζί με έναν φάκελο αποζημίωσης που μοιάζει περισσότερο με εξαγορά σιωπής.
Το «Landman» επιμένει εκεί: στο πώς ο κόσμος της βαριάς, επικίνδυνης εργασίας λειτουργεί με όρους αναλώσιμων ανθρώπων. Στο σύμπαν του μόχθου, το ατύχημα δεν είναι εξαίρεση, είναι πιθανότητα. Και το δικαίωμα του εργαζόμενου δεν είναι δεδομένο, είναι διαρκώς υπό διαπραγμάτευση. Η σειρά, χωρίς διδακτισμό, καθρεφτίζει έναν κόσμο όπου η ανάγκη για μεροκάματο συχνά υπερκαλύπτει την ασφάλεια και οι άνθρωποι δουλεύουν γνωρίζοντας ότι το ρίσκο είναι μέρος της σύμβασης, ακόμα κι αν δεν το υπέγραψαν ποτέ συνειδητά.
Ζωή και τέχνη και τέχνη και ζωή
Και μετά ξημέρωσε η επόμενη μέρα και το timeline μου γέμισε με τη λέξη «έκρηξη». Το εργοστάσιο Βιολάντα στα Τρίκαλα έγινε παρανάλωμα και ο τραγικός απολογισμός ήταν τραυματίες αλλά και πέντε νεκρές εργαζόμενες. Γυναίκες που είχαν βάρδια, που είχαν πρόγραμμα, που είχαν ζωή μετά τη δουλειά. Που πριν την τραγωδία έκοβαν την πρωτοχρονιάτικη πίτα τους, μια σύμπτωση που δίνει στην ιστορία έναν ακόμη πιο ανθρώπινο, πιο πικρό επίλογο, όπως θα τον σχεδίαζε ένας δεξιοτέχνης σεναριογράφος. Η ζωή έχει παράξενες συμπτώσεις. Μέσα σε λίγες ώρες, μπορεί να ενώσει τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα σε μια ευθεία, για να επιβεβαιώσει ότι η τέχνη αντιγράφει τη ζωή και η ζωή την τέχνη, σε έναν κύκλο που δεν είναι μόνο θεωρητικός.
Οι πληροφορίες για το τι πήγε στραβά στο εργοστάσιο Βιολάντα είναι ακόμη υπό διερεύνηση. Κάτι δεν λειτούργησε όπως έπρεπε, κάτι διέφυγε, κάτι αγνοήθηκε ή υποτιμήθηκε. Οι ειδικοί θα πουν τον τελευταίο λόγο, όταν ολοκληρωθούν τα πορίσματα, όταν μπουν οι τελείες στα τεχνικά ερωτήματα. Μέχρι τότε, όμως, μένουν οι φωτογραφίες. Πέντε πρόσωπα. Πέντε ζωές που δεν χωρούν σε δελτίο τύπου. Πίσω τους οικογένειες, παιδιά, άνθρωποι που περίμεναν να τελειώσει μια βάρδια. Και μια κοινωνία που για λίγες μέρες σοκάρεται, πριν προχωρήσει παρακάτω.
Ξανά και ξανά
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η τραγωδία της Βιολάντα. Είναι το μοτίβο. Τα εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα δεν είναι σπάνια, ούτε απρόβλεπτα. Συμβαίνουν ξανά και ξανά, σε εργοστάσια, σε εργοτάξια, σε δρόμους. Την τελευταία χρονιά, πάνω από 200 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εν ώρα εργασίας, ενώ εκατοντάδες άλλοι τραυματίστηκαν σοβαρά, ένας ρυθμός που αντιστοιχεί σε περίπου μία απώλεια κάθε δύο μέρες. Παράλληλα, περισσότερες από 14.000 περιπτώσεις εργατικών ατυχημάτων καταγράφονται κάθε χρόνο, με οικονομικά και κοινωνικά κόστη που ξεπερνούν τα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Παρά την προσπάθεια βελτίωσης των στατιστικών, η πραγματική εικόνα δεν φανερώνεται συχνά, καθώς πολλά περιστατικά δεν καταγράφονται πλήρως ή ταξινομούνται διαφορετικά.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αριθμοί είναι ακόμη πιο αμείλικτοι. Χιλιάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στον χώρο εργασίας και εκατομμύρια άλλοι τραυματίζονται. Να πούμε για την κατάσταση παγκοσμίως; Νομίζω ότι δεν χρειάζεται, εδώ μιλάμε για χάος, για αμέτρητες τραγικές ιστορίες πίσω από τα νούμερα.
Και φυσικά, κάθε φορά ανοίγει η ίδια συζήτηση, για την ασφάλεια, για τους ελέγχους, για τα δικαιώματα που θεωρητικά υπάρχουν αλλά πρακτικά δοκιμάζονται. Γιατί στο τέλος της ημέρας, τα εργατικά δικαιώματα δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια. Είναι το πλαίσιο που μπορεί, ακόμα και στη μοιραία στιγμή, να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στην πρόληψη και την απώλεια, ανάμεσα στην ευθύνη και την αποποίηση.
Στο «Landman» τελειώνεις ένα επεισόδιο και συνεχίζεις στο επόμενο. Στη ζωή, όμως, δεν υπάρχει autoplay. Κάθε έκρηξη αφήνει πίσω της κάτι που δεν διορθώνεται. Ίσως το μόνο που μπορούμε και οφείλουμε να κάνουμε, είναι να μην το συνηθίσουμε.
