Η Ελλάδα του 2092 μ.Χ.

Ελλάδα. Έναν αιώνα μετά. Μια χώρα τεχνομπαρόκ. Τρισδιάστατες 
ολογραφίες και καταιγίδες όξινης βροχής. Ουρανοξύστες 
μετα-πολυεθνικών εταιριών πληροφορικής και υπόγεια 
δίκτυα τούνελ από εμπορικά κέντρα. Συμμορίες cyborgs, 
σέρφερς των αιθέρων και αντάρτες των επικοινωνιών. 
Έμποροι γενετικού υλικού, λαθρομετανάστες και Ρόμποκοπς. 
Γκουλάγκ από υπέργειες τενεκεδουπόλεις και παραδεισένιες 
οάσεις προφυλαγμένες από γυάλινους θόλους. Αντανακλάσεις 
video-walls στον μωβ πια ουρανό των πόλεων και διακοπές 
σε μεταλλαγμένα νησιά. Επιστημονική φαντασία 
ή το αληθινό ντεκόρ του μέλλοντος;

Ο ζωτικός χώρος των πόλεων είναι περιορισμένος. Δεν υπάρχουν πολλές επιλογές. Πρέπει να απλωθούμε προς τον ουρανό ή προς τη θάλασσα. Στη χειρότερη περίπτωση, πρέπει να σκάψουμε βαθιά. Κάτω από τη γη. Μόλυνση, κυκλοφοριακό και φθορά των δομικών υλικών αναγκάζουν τους ειδικούς να εκμεταλλευτούν τις περιπέτειες της νέας τεχνολογίας.

Πύργοι-γίγαντες, τεχνητά νησιά, υπόγειες πόλεις είναι πλέον πραγματικότητα. Εξυπηρετούν τις ανάγκες κατοικίας, εργασίας, ψυχαγωγίας-επικοινωνίας. Είναι οι νέες σφαίρες του ανθρώπινου περιβάλλοντος. Οι ουτοπικό ουτοπικοί οραματισμοί των πολεοδόμων, αρχιτεκτόνων και συγκοινωνιολόγων των ’60ς ξέφυγαν από τα μανιφέστα των σιτουασιονιστών και βρίσκονται πλάι μας. Μια καινούργια ζωή έχει αρχίσει. Ο τεχνητός φωτισμός έχει καταστρέψει τις σκιές. Ο συνεχής κλιματισμός έχει δώσει άλλο νόημα στις εποχές. Η νύχτα και το αποκτήσει μια διαφορετική γοητεία. Τα γυάλινα ταβάνια κάνουν ορατά τα άστρα και τη βροχή. Οι κινητοί ουρανοξύστες στρέφονται πάντοτε προς τον ήλιο. Αυλάκια στους τοίχους δημιουργούν τεχνητούς κήπους με άφθονη βλάστηση. Τα σπίτια, ανεβασμένα σε ράγες, το πρωί κατεβαίνουν στη θάλασσα, ενώ το βράδυ επιστρέφουν στο δάσος. Οι σκάλες έχουν αντικατασταθεί από κατακόρυφους κυλιόμενους μαγνητικούς διαδρόμους. Για την Ελλάδα του σήμερα όλα αυτά είναι πολύ όμορφα για να είναι αληθινά. Αλλά ποτέ δεν είναι αργά.

Ακρόπολη 2092 μ.Χ.: Η γυάλινη σφαίρα

• Διαφανής γυάλινος θόλος στον Παρθενώνα.
• Ντίτζιταλ σκέπαστρο-οθόνη στο Ηρώδειο.
• Σφαιρικό κέντρο μετεωρολογικών παρατηρήσεων στου Φιλοπάππου.
• Περιφερειακό κρεμαστό ηλεκτρικό τραίνο γύρω από τον Ιερό Βράχο.

Ο Παρθενώνας γλίτωσε. Προσωρινά. Ένα ειδικό πρόγραμμα διάσωσης της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς τον τοποθέτησε μέσα σ’ ένα γυάλινο προστατευτικό θόλο. Τα μάρμαρά του, αφού άντεξαν για 2.500 χρόνια, κινδύνευαν να γίνουν άμμος από τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Το νέφος που απασχολούσε τους περιβαλλοντολόγους πριν 100 χρόνια, θύμιζε πια τον αθώο και μυρωδάτο καπνό ενός χαβανέζικου πούρου. Οι ραγδαίες τοξικές βροχές, ανεξαρτήτως εποχής, είχαν γίνει συνηθισμένο φαινόμενο. Το σφαιρικό κέντρο μετεωρολογικών παρατηρήσεων της ΕΜΥ, στο λόφο του Φιλοπάππου, με ένα σύστημα οπτικών ινών επεξεργαζόταν σε nanosecond τα στοιχεία που έπαιρνε από δορυφόρους, και μετέδιδε τις ανάλογες εντολές στην Υ.Π.Α. (Υπηρεσία Προστασίας Αρχαιοτήτων). Αυτή άλλαζε το χρώμα και την υφή της γυάλινης κάσκας ανάλογα με τις κλιματολογικές συνθήκες. Η κυκλοφορία στην πόλη γινόταν με υπερσύγχρονα κρεμαστά τραίνα αλλά κυρίως μέσω υπόγειων λαβυρίνθων. Οι κάτοικοι μετακινούνταν με ταχύτητες ρεκόρ από πόλεις δορυφόρους, όπου είχαν χτισθεί υπερπροάστια, προς το κέντρο. Οι μόνοι που κυκλοφορούσαν με αργούς ρυθμούς στην περιοχή των αρχαιοτήτων ήταν κάποιοι τουρίστες. Ένα ταξίδι στο λίκνο της δημοκρατίας ήταν πάντα μαστ. Διαμονή σε ειδικά ξενοδοχεία με δωμάτια κυψέλες, περιήγηση με ένα υπέργειο γυάλινο τραίνο γύρω από την Ακρόπολη και είσοδος στον Παρθενώνα από τα εσωτερικά ασανσέρ του ιερού βράχου. Το πρόγραμμα περιείχε και παράσταση virtual reality στο Herodium Show Center. Καθισμένοι στις θερμαινόμενες κερκίδες του αρχαίου ρωμαϊκού θεάτρου, παρακολουθούσαν, συμμετέχοντας ενεργά με ηλεκτρονικές περικεφαλαίες, τη μάχη του Μαραθώνα και τη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Μεγάλη ζήτηση είχε και ο ρόλος του Περικλή. Το υψηλής τεχνολογίας σκέπαστρο αφ’ ενός τους προστάτευε, ενώ ταυτόχρονα η εσωτερική του πλευρά ήταν μια γιγαντιαία ντίτζιταλ οθόνη που δημιουργούσε την ψευδαίσθηση του πάλαι ποτέ γαλανού Αττικού Ουρανού. Οι πιο αφελείς νόμιζαν ότι κάτω από ένα τέτοιο σολάριουμ θα μαύριζαν κιόλας. Στις παραλίες, πάντως, η υπερβολική έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία θα τους έκανε σίγουρα σαν καλοψημένα τοστ.

Το κέντρο της Αθήνας του 2092 έμοιαζε με μετα-πυρηνικό Μαϊάμι. Νέοι, όμως, πόλοι δραστηριοτήτων φύτρωναν αυθαίρετα. Όπως, άλλωστε, συνέβαινε και παλιότερα. Τα βραχώδη Τουρκοβούνια είχαν γεμίσει από κτίρια και αντένες. Συμμορίες χάκερς και κυβερνοπάνκς έστησαν εκεί το δικό τους αντάρτικο των μήντια. Χιλιάδες, παράνομα κανάλια έστελναν καθημερινά μηνύματα και ολογραφικές εικόνες σ’ όλη τη χώρα. Με την εκμετάλλευση του φτηνού εργατικού δυναμικού των λαθρομεταναστών κατασκεύασαν εκεί το σφαιρικό (πάλι) μνημείο-σύμβολο των ουρανομήντια. Απλή σύμπτωση ότι το ίδιο σημείο, πριν ενάμιση αιώνα περίπου, είχε επιλεγεί για το «Τάμα του Έθνους». Τώρα ήταν ένα μπαουχάουζ- εργαστήριο, ο παράδεισος των «γκερίλας» των επικοινωνιών, απαγορευμένος στους κοινούς θνητούς.

Ομόνοια 2092 μ.Χ.: Underground

• Συνθετικοί φοίνικες, βίντεο-γουώλς, μάτριξ υπερ-υψηλής ευκρίνειας, ένα απέραντο γκουλάγκ από σόπινγκ σέντερς.
• Στο κέντρο της πλατείας στήθηκε ένα υπόγειο παραμυθένιο σκηνικό.
• Μισοκατεστραμμένες δωρικές κολώνες, αρχαίες σκαλιστές επιγραφές συνδυασμένες με μεταλλικά δικτυώματα, μάρμαρο, νέον, νερό και οθόνες συνέθεσαν αυτό που οι πολίτες ονόμαζαν «Το Μαυσωλείο του Κιτς».
• Ήταν για άλλη μια φορά το κέντρο της πόλης.

Πιστή στις παραδόσεις της η υπόγεια Ομόνοια του 2092 παρέμεινε το σημείο συνάντησης των newcomers της πόλης. Πηγμένη από αλλοπρόσαλλα και ανομοιογενή κτίρια, διατήρησε στο ύφος της ανάμικτα το κιτς, το γκλίτερ και τη λαϊκότητά της. Συνθετικοί φοίνικες, video-walls, πολύγλωττα διαφημιστικά μηνύματα σε Μάτριξ υπερυψηλής ευκρίνειας, ένα απέραντο γκουλάγκ από σόπινγκ σέντερς και αυτόματους πωλητές αεροστεγώς συσκευασμένων κυβερνο-σάντουιτς. Η επικοινωνία των κτιρίων με το επίγειο περιβάλλον ήταν αδύνατη. Οι είσοδοί τους βρίσκονταν αποκλειστικά στο άριστα κλιματιζόμενο υπέδαφος. Το πέρασμα από την ημέρα στη νύχτα ήταν αδιόρατο. Γιγαντιαίοι προβολείς σάρωναν με τις ακτίνες τους τον μολυβή ουρανό και φώτιζαν σε τακτά διαστήματα τις σκοτεινές γωνίες των «πεζόδρομων». Στην επιφάνεια της πλατείας κυκλοφορούσαν κατά κανόνα ντεσπεράντος με αντιασφυξιογόνες μάσκες παλιάς τεχνολογίας. Τα αυτοκίνητα είχαν αποσυρθεί οριστικά από την κυκλοφορία στο κέντρο εδώ και 50 χρόνια. Στις εισόδους του υπόγειου ειδικές μονάδες σεκιουριτάδων προφύλασσαν τον «μέσα κόσμο» από τους ανεπιθύμητους.

Σκάβοντας, πριν 50 χρόνια, για τα νέα υπόγεια επίπεδα του Μετρό της Αθήνας, τα γεωτρύπανα συνάντησαν τα ερείπια μιας άγνωστης ως τότε αρχαίας πολιτείας. Οι ανάγκες της συγκοινωνιακής αποσυμφόρησης ανέτρεψαν τις επιφυλάξεις των αρχαιολόγων. Η παλιά πλατεία καταστράφηκε. Ο γυάλινος Δρομέας πρόλαβε και τό ‘βαλε στα πόδια. Τα μπάζα ρούφηξαν τα βρώμικα νερά του σιντριβανιού και τα πηγαδάκια των διάφορων αργόσχολων χωνεύτηκαν σ’ ένα τεράστιο πηγάδι. Μέσα του δημιουργήθηκε ένα εξωπραγματικό σκηνικό. Μισοκατεστραμμένες δωρικές κολώνες, αρχαίες σκαλιστές επιγραφές συνδυασμένες με μεταλλικά δικτυώματα, μάρμαρο, νέον, νερό και οθόνες συνέθσαν αυτό που οι πολίτες ονόμαζαν «Το Μαυσωλείο Του Κιτς». Ήταν για άλλη μια φορά το κέντρο της πόλης. Ο μεγαλύτερος σταθμός, το σημείο απ’ όπου διέρχονταν όλες οι υπόγειες γραμμές του Μετρό, τόπος συνάντησης και ανταλλαγής πληροφοριών. Τα υπόλοιπα αρχαία ευρήματα εκποιήθηκαν σε συμφέρουσες τιμές. Τα έξοδα ήταν, όπως πάντα, μεγάλα. Μια πυραμίδα, αγνώστου προελεύσεως, που βρέθηκε στις ανασκαφές, μετά από πλειστηριασμό κατέληξε στο ρουφ-γκάρντεν του πολυκαταστήματος Μινιόν. Στην επιφάνεια απέμειναν σαν μοναδική μνήμη παλαιότερων εποχών κάποια νεοκλασικά, ενώ μερικά κτίρια από μπετόν και αλουμινένια κουφώματα κρίθηκαν διατηρητέα, προς δόξα του άγνωστου εργολάβου αντιπαροχής του περασμένου αιώνα. Κάποια άλλα, με περίτεχνα πανωσηκώματα, θύμιζαν την παλιά εικόνα, αν εξαιρούσε, φυσικά, κανείς τις επιφάνειες που καλύπτονταν από ρευστές, πολύχρωμες εικόνες και έστελναν μηνύματα από το ένα κτίριο στο άλλο. Ένας διαφανής θόλος σκέπασε τον κεντρικό σταθμό για να προστατεύσει τα αρχαία υπολείμματα από τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Κυρίως, όμως, ήθελε να τον προφυλάξει από τους περιθωριακούς που τον αντιμετώπιζαν σαν μια λουξ χωματερή και εκσφενδόνιζαν από ψηλά τα σκουπίδια τους.

Θεσσαλονίκη 2092 μ.Χ.: Η πλωτή παραλία

• Μια νέα πόλη ζούσε πάνω από τα φιλτραρισμένα νερά του κόλπου, καμουφλάροντας το συγκοινωνιακό δίκτυο.
• Όλα τα σπίτια είχαν τον δικό τους πράσινο ιδιωτικό χώρο στις βεράντες, που ανάλογα με τον προσανατολισμό τους εξασφάλιζαν μια υπέροχη θέα, είτε προς την παλιά πόλη είτε πρός τη θάλασσα. Το υπερ-μοντέρνο αρχιτεκτονικό συγκρότημα ονομάστηκε «Νέα Πλωτή Παραλία».

Η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία. Με θάλασσα μπροστά και βουνά πίσω, ο χώρος επέκτασης του κέντρου ήταν πια ελάχιστος. Οι ανάγκες της ζωής επέβαλαν νέες μορφές κατοικίας, ταχύτατες και άνετες μεταφορές. Η αποκέντρωση γέννησε καινούργιους δορυφορικούς πόλους, στα άκρα μιας πόλης-μακαρονιού, εφαπτόμενης ελλειπτικά στον κόλπο του Θερμαϊκού. Η νέα πραγματικότητα οδήγησε στη σύνδεση των οικιστικών πόλων με ένα υπερθαλάσσιο δίκτυο που διέσχιζε τον κόλπο από τη μια πλευρά ως την άλλη. Σύμβολα αναχώρησης-άφιξης ήταν οι δυο δίδυμοι Μαύροι Πύργοι που οργάνωναν, μαζί με τον αναπαλαιωμένο Λευκό Πύργο, τον συμμετρικό πολεοδομικό ιστό της Θεσσαλονίκης. Νέοι αυτοκινητόδρομοι, υπερσύγχρονα ηλεκτρικά τραίνα, υποθαλάσσια πάρκινγκ και μαρίνες υπερηχητικών ταχυπλόων καλύφθηκαν από μια σύγχρονη πυραμιδοειδή κατασκευή. Μια νέα πόλη ζούσε πάνω από τα φιλτραρισμένα νερά του κόλπου καμουφλάροντας το συγκοινωνιακό δίκτυο. Όλα τα σπίτια είχαν το δικό τους πράσινο ιδιωτικό χώρο στις βεράντες, που ανάλογα με τον προσανατολισμό τους εξασφάλιζαν μια υπέροχη θέα είτε προς την παλιά πόλη είτε προς τη θάλασσα. Το υπέρ-μοντέρνο αρχιτεκτονικό συγκρότημα ονομάστηκε «Νέα Πλωτή Παραλία» και χαρακτηρίστηκε σαν οι «Νέοι Κρεμαστοί Κήποι» του 21ου αιώνα. Τολμηρή κατασκευή, με ούλτρα-αντισεισμική προφύλαξη, ιδανικές συνθήκες διαβίωσης, άθλησης και ψυχαγωγίας, έγινε γρήγορα το μήλο της έριδος μεταξύ των επίδοξων ενοικιαστών. Πρώτοι και καλύτεροι εγκαταστάθηκαν εκεί τα «πλατινένια παιδιά» του μεγαλύτερου χρηματιστηρίου της Βαλκανικής, οι μπίζνεσμεν της έκθεσης Θεσ/νίκης, και οι βεντέτες αθλητές του ρόλερ-μπάσκετ του Απόλλωνα Καλαμαριάς.

Μύκονος 2092 μ.Χ.: Το τεχνητό νησί

• Το πλωτό αεροδρόμιο στα ανοιχτά του παλιού λιμανιού, δημιούργησε ένα τεχνητό φιορδ που, συνδυασμένο με τον ανακαινισμένο λιμενοβραχίονα,προστάτευε τα σκάφη από τους ανέμους, δίνοντας την αίσθηση μιας αιώνιας μπουνάτσας.
• Ενεργειακά αυτάρκες, λειτουργούσε όλο το 24ωρο, δημιουργώντας τη νύχτα με τα φώτα και τους προβολείς του ένα ντεκόρ ανταγωνιστικό με τα λέηζερ-εφφέ των κυβερνο-μπαρ του αυθεντικού νησιού.

Τα ελληνικά νησιά διατήρησαν και στον 21ο αιώνα την παραδοσιακή τους αρχιτεκτονική εικόνα, τουλάχιστον στη γήινη επιφάνεια, παραμένοντας το μαστ των καλοκαιρινών διακοπών. Η προσέγγιση στη Μύκονο, για παράδειγμα, ακόμα και σε περίοδο αιχμής, ήταν πλέον πολύ απλή. Ιάπωνες αρχιτέκτονες και πολυεθνικές κατασκευαστικές εταιρίες έλυσαν το κυκλοφοριακό τζαμ των αιθέρων για όλο το Αιγαίο, δημιουργώντας μια αλυσίδα τεχνητών νησιών-αεροδρόμιων. Ξαφνικά το ελληνικό αρχιπέλαγος αυξήθηκε σε επιφάνεια αποκτώντας και τεχνητή υφαλοκρηπίδα. Τεράστιες πλατφόρμες-πεδιάδες από δια-μεταλλικά «έξυπνα» υλικά, μεγίστης αντοχής, αγκυροβόλησαν δίπλα στους, παλιάς τεχνολογίας, μώλους. Στηριγμένες σε γιγαντιαία υποθαλάσσια δικτυώματα, αποτέλεσαν τις μοντέρνες αεροπίστες που εξυπηρετούσαν τις υπερ-διογκωμένες κυκλοφοριακές ανάγκες. Στην ούλτρα-κοσμική Μύκονο όσοι κάθονταν στο Τεχνο-Caprice λίγο πριν το δειλινό κρατώντας στα χέρια smart-κοκτέιλς, αντί να χαζεύουν το ηλιοβασίλεμα παρακολουθούσαν τα αεροσλάλομς των Pelicans: Των νέων αεροπλάνων που τη συνέδεαν σε ελάχιστο χρόνο με το Λος Άντζελες ή το Τόκυο. Το πλωτό αεροδρόμιο, στα ανοιχτά του παλιού λιμανιού, δημιούργησε ένα τεχνητό φιόρδ που, συνδυασμένο με τον ανακαινισμένο λιμενοβραχίονα, προστάτευε σκάφη από τους ανέμους δίνοντας την αίσθηση μιας αιώνιας μπουνάτσας. Ενεργειακά αύταρκες, λειτουργούσε όλο το 24ωρο, δημιουργώντας τη νύχτα με τα φώτα και τους προβολείς του, ένα ντεκόρ ανταγωνιστικό με τα λέιζερ-εφφέ των κυβερνομπάρ του αυθεντικού νησιού. Ο ουρανομήκης πύργος ελέγχου, τοποθετημένος απέναντι από τους παλιούς ανεμόμυλους, ήταν ο Μεγα-Φάρος των Κυκλάδων ορατός σε όλα τα γύρω νησιά. Ένα τεχνολογικό θαύμα που το αντιμετώπιζαν με δέος, ευλάβεια και σεβασμό ακόμα και οι παραδοσιακοί ταξιδιώτες-προσκυνητές της Μεγαλόχαρης από τη διπλανή Τήνο.

Κείμενα – Εικονογράφηση: Παναγιώτης Γεωργόπουλος – Δημήτρης Παγαδάκης

Paintbox Operator: Σιμόνα Λυρίτη

Studio: Chr. Mangos S.A. / Post Modern Audiovisual Facilities

Τεύχος 61, Μάιος 1992

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται διατηρώντας την αρχική μορφή.