Όταν το ΚΛΙΚ έκανε αφιέρωμα στη NASA

Η ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗ NASA ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΚΤΑΤΙΣΜΟΥ, ΕΠ’ ΟΥΔΕΝΙ ΠΑΝΤΩΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΩΡΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ, ΟΠΩΣ ΠΙΣΤΕΥΑΝ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ. 

ΠΑΡΟΛΑ ΑΥΤΑ ΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΗΣ ΕΞΟΔΑ ΤΑΞΙΔΕΨΑΜΕ ΠΟΛΥ ΜΑΚΡΙΑ, ΕΙΔΑΜΕ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ ΣΚΕΦΤΗΚΑΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ. 

Kάποτε ο άνθρωπος πίστευε ότι η Γη βρίσκεται στο κέντρο του Σύμπαντος, δηλαδή ότι ο ίδιος είναι το κέντρο του Σύμπαντος. Μπορείς να πεις ότι μέχρι σήμερα τίποτα δεν άλλαξε, αφού ο άνθρωπος αρέσκεται στη σκέψη ότι τα πάντα περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό του: οι άλλοι άνθρωποι, τα ζώα, το Σύμπαν, η φύση. Η παρατήρηση του ουρανού και το ταξίδι στο Διάστημα ήταν αναπόφευκτο να ιδωθούν από την ίδια οπτική γωνία. Ο ήλιος, πάντως, μέχρι τον θάνατο του Κοπέρνικου (1473- 1543), με την επιμονή της Εκκλησίας, περιστρεφόταν γύρω από τη Γη. Ο Πάπας Παύλος ΙΙΙ διάβασε το «De Revolutionibus…», την κοσμολογική θεωρία που εξέδωσε ο Κοπέρνικος για τις ουράνιες σφαίρες, λίγες ώρες πριν πεθάνει. Η σύγκριση του συγγράμματος με τη Βίβλο διέγραψε τη θεωρία, όπως άλλωστε και τον Γαλιλαίο (1564- 1642), ο οποίος συνηγόρησε με την εικόνα του Γαλαξία όπως του την προσέφερε η σειρά τηλεσκοπίων που κατασκεύασε ο ίδιος. 

Τρεις αιώνες αργότερα η υπέρβαση της ανθρώπινης φύσης, που πραγματοποιήθηκε με την είσοδο του ανθρώπου στο Διάστημα, θα συντελεστεί με θρησκευτική ευλάβεια: η ίδρυση της NASA θα παραλληλιστεί με την έβδομη ημέρα της Γένεσης, ενώ ο Άρμστρονγκ θα διαβάσει αποσπάσματά της πριν προσεληνωθεί. 

Πάντως, η εκτόξευση της ανθρωπότητας στο Διάστημα έγινε με τρόπο που θύμιζε την πολύ πεζή αποικιοκρατική αντίληψη με την οποία κατακτήθηκε η Αμερική και καταλήφθηκε η Αφρική από τον δυτικό πολιτισμό. Το ταξίδι στη Σελήνη ήταν αποτέλεσμα του Ψυχρού Πολέμου, οι δορυφόροι κατασκευάστηκαν για στρατιωτικές σκοπιμότητες και πάει λέγοντας. Αυτή η λογική περιορισμένης αντίληψης θυμίζει τον παραλογισμό που έχει συνοδεύσει τη διαχείριση και άλλων μεγάλων ανακαλύψεων της ανθρωπότητας, όπως των πυρηνικών, για παράδειγμα. Αυτή τη στιγμή οραματιζόμαστε το ηλιακό σύστημα σαν μια ανοικοδομημένη γήινη γειτονιά και χρίζουμε τον επεκτατισμό μας «δίψα του ανθρώπου για εξερευνήσεις». Λέμε ότι, αν τυχόν καταστραφεί εντελώς η γήινη ατμόσφαιρα στο όνομα της ανθρώπινης εξέλιξης, θα εξαπλωθούμε στο Διάστημα και θα μπορέσουμε να επιβιώσουμε. Αλλά, φυσικά, η απόσταση από τη Γη μέχρι τη σοφία δεν θα μπορούσε να καλυφθεί με προωθητήρες. 

Διαβάστε επίσης

ΓΑΙΟΡΑΜΑ

Από τη Γη στη Σελήνη: Η περιπέτεια αρχίζει και πάλι

Σε κάθε σκαλοπάτι που ανέβαινε ο άνθρωπος προς τον ουρανό, η θέα άλλαζε, δηλαδή, η οπτική του γωνία σε σχέση με τη γήινη πραγματικότητα. Όσο πιο ψηλά έφτανε πετώντας στα σύννεφα, πατώντας στη Σελήνη, τόσο πιο «κοντά» ένιωθε στον Θεό. Το ανθρώπινο είδος άλλαζε το πεπρωμένο του, με τη λογική και τη θέλησή του κατόρθωνε πράγματα που υπερνικούσαν τη φύση του. Μεγάλες αποκλίσεις δημιουργούνταν ολοένα μεταξύ θρησκείας και επιστήμης, αφού η δεύτερη όχι μόνο αποκάλυπτε τις αντιφάσεις της πρώτης, αλλά βοηθούσε εκεί που η πρώτη σήκωνε τα χέρια. Μήπως θα μπορούσε να απαντήσει αποτελεσματικότερα -συντομότερα και πιο «χειροπιαστά»- και στις μεταφυσικές μας αναζητήσεις; Ο Αϊνστάιν ήταν πεπεισμένος ότι υπάρχει μια ανώτερη συνείδηση, ένα θεϊκό σχέδιο. Έλεγε, επίσης, ότι η επιστήμη έτσι κι αλλιώς δεν είναι η υπέρτατη σοφία, αλλά ένα ραφινάρισμα της καθημερινής σκέψης. Αναπόφευκτα, η θέα που κατακτήσαμε τόσο πρόσφατα μέσω της επιστήμης και της διαστημικής εξερεύνησης δεν ήταν πανοραμική, δεν απάντησε στα πάντα. Είναι μερικά βράδια που ο χρόνος είναι άφθονος ώστε να χαζέψεις τα αστέρια και τίποτα δεν είναι πιο επείγον από μια ωραία, χαλαρή συζήτηση με τους φίλους σου. Ουκ ολίγες φορές οι απορίες χαλάνε αυτή την ηρεμία και οι υπαρξιακές αγωνίες ανασύρουν τα ίδια αναπάντητα ερωτήματα που είχαν πάνω κάτω και οι άλλοι πριν από μας: «Είμαστε ένας μικρός κόκκος άμμου στην εξωτική παραλία του Σύμπαντος, ένα πολύτιμο κομμάτι στην αλυσίδα της φύσης ή αναγκαία ασημαντότητα με ημερομηνία λήξης στα μαύρα σκοτάδια του Σύμπαντος; Είμαστε οι εκλεκτοί του Δημιουργού, ευνοούμενοι της φύσης; Μα υπάρχει Θεός, μήπως είναι όλα ζήτημα ενέργειας, ή πρόκειται απλώς για μια τεράστια σύμπτωση; Υπάρχει παράδεισος ή μετά από δω θα ξαναγίνουμε αστερόσκονη;» 

Πάντως, η άνοδός μας στους ουρανούς δημιούργησε μια νέα συνείδηση: οι πρώτες πανοραμικές εικόνες της Γης που αποτυπώθηκαν από το Διάστημα προκάλεσαν στην ανθρωπότητα ένα ελαφρύ σοκ κοινής συνείδησης. Ο Νίξον, που βρισκόταν στη θέση του Αμερικανού Προέδρου τη στιγμή της «κατάκτησης» του Διαστήματος, έλεγε από το Οβάλ γραφείο: «Οι ουρανοί έγιναν τμήμα του κόσμου του ανθρώπου. Για ένα ανεκτίμητο λεπτό στην ανθρώπινη ιστορία, όλοι οι άνθρωποι αυτής της γης έγιναν ένα». Ήταν κάτι σαν εξωσωματικό ταξίδι. 

Επιστημονικές θεωρίες που υπήρχαν στα χαρτιά πριν πάμε εκεί έξω επιβεβαιώθηκαν ή διαψεύστηκαν, βγήκε μια άκρη. Οι αποδεδειγμένες θεωρίες της φυσικής υιοθετήθηκαν και εξελίχθηκαν σε φιλοσοφίες ζωής. Η εποχή του Διαστήματος ενέπνευσε μια μεγάλη γκάμα φαντασιώσεων. Στις δημοκρατίες της Δύσης, που μας υποσχέθηκαν το Ιδανικό, τα όνειρά μας για την τέλεια κοινωνία μεταχρονολογούνται διαρκώς – είναι σαν κι αυτές τις επιταγές που έχεις το προαίσθημα ότι δεν θα εισπραχθούν ποτέ. Έτσι, έχεις σήμερα τη NASA να διαφημίζει χαρούμενη ότι η εξάπλωσή της στο ηλιακό σύστημα θα φέρει νέες θέσεις εργασίας! Το Διάστημα δεν είναι πλέον μόνο η προοπτική αυτής της «αποκάλυψης μιας κρυμμένης, ανακουφιστικής απόδειξης», που λέει και ο Ιονέσκο, αλλά ίσως και η διέξοδος για μια (πολύ) μελλοντική βελτιωμένη καθημερινότητα. 

Στην περίφημη «Πολιτεία» ο Πλάτωνας ακούει ένα μαθητή του να υποστηρίζει ότι η αστρονομία βοηθάει τον άνθρωπο να δει ψηλά και να τον οδηγήσει από τον έναν κόσμο στον άλλο. Ο Πλάτωνας του απαντάει ότι αυτοί που ανάγουν την αστρονομία σε φιλοσοφία, κατά τη γνώμη του, φαίνεται ότι προσπαθούν να μας κάνουν να κοιτάξουμε προς τα κάτω, στον γήινο κόσμο. Ο άνθρωπος, λέει, αναζητάει απεγνωσμένα ένα ιδιαίτερο νόημα, είτε χαζεύει τα ουράνια είτε κοιτάει στο έδαφος. Η ψυχή του κοιτάει προς τα κάτω, άσχετα αν ο δρόμος προς τη γνώση είναι μέσω θάλασσας ή γης, αν επιπλέει ή αν ξαπλώνει σε στέρεο έδαφος. Ο Πλάτωνας, βέβαια, πίστευε επίσης ότι ο Ήλιος γυρνάει γύρω από τη Γη, αλλά γι’ αυτό θα τον έχετε συγχωρέσει ήδη. 

«ΚΑΙ ΕΓΕΝΕΤΟ Η NASA…» 

Αμερική στα ‘5ος, η δεκαετία του αυτοκινήτου και του drive in, του Έλβις, της Κόκα Κόλα, του ΤV dinner. Λίγο μετά την Κορέα, πριν το Βιετνάμ. Έπειτα από τα πυρηνικά και τα πρώτα τεστ της βόμβας υδρογόνου, πλησιάζοντας στην εποχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην οριστική αλλαγή της πολιτικής και της μαζικής κουλτούρας. Ψυχρός Πόλεμος. 

Στις 4 Οκτωβρίου του ’57 το ρωσικό Σπούτνικ 1 βγαίνει από την ατμόσφαιρα της Γης. Φαντάζεστε τις συζητήσεις τις εποχής;… Ο κόσμος γίνεται άνω κάτω. Πολιτικοί, στρατιωτικοί, επιστήμονες, θρησκευτικοί ηγέτες και εκατομμύρια άνθρωποι, ξαφνιασμένοι, κινδυνολογούν, εκθειάζουν, κρίνουν, συγκρίνουν, αναλύουν, προβλέπουν. Στην Αμερική η ανησυχία υπερτερεί όλων των άλλων: «Αν οι Ρώσοι μπορούν να πετάξουν στο Διάστημα, τότε μπορούν κάλλιστα να στείλουν πυρηνικά σε οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη». Οι πολίτες έρχονται αντιμέτωποι με φευγαλέες ενοχικές αναμνήσεις της Χιροσίμα, ενώ τα πυρηνικά καταφύγια γίνονται της μόδας όσο οι ιδιωτικές πισίνες. Στρατιωτικοί και πολιτικοί παθιάζονται με τον κόκκινο πυρετό και χτύπανε συναγερμό, επιστήμονες από όλες τις πολιτείες στρατολογούνται. Ο ρωσικός τεχνητός δορυφόρος είχε το μέγεθος μιας μπάλας του μπάσκετ. Πήρε 98 λεπτά για να βγει από την ατμόσφαιρα της Γης και να βάλει το μέλλον σε νέα τροχιά. 

Διαβάστε επίσης

ΓΑΙΟΡΑΜΑ

Επιστροφή στη Σελήνη: Το πιο επικίνδυνο ταξίδι της ανθρωπότητας ή η αρχή μιας νέας εποχής;

Οι Ρώσοι ξαναχτυπάνε ένα μήνα μετά, στις 3 Νοεμβρίου, με το Σπούτνικ ΙΙ. Αυτή τη φορά υπάρχει και επιβάτις, η Λάικα, το πιο διάσημο σκυλί της ιστορίας. Ο πιστός φίλος του ανθρώπου πάει στο Διάστημα, αλλά, δυστυχώς για την Αμερική, είναι κομουνιστής. Σχεδόν ένα χρόνο μετά, στις 4 Οκτωβρίου του 1958, οι «New York Times» – γράφουν: «Και ο Αϊζενχάουερ είπε: “…Εγένετο η NASA”». Η περίφημη κούρσα της διαστημικής εποχής έχει αρχίσει. 

Στις οικονομικά ανθηρές ΗΠΑ ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν άφησε μεγάλα σημάδια σαν κι αυτά που ενοχλούν την Ευρώπη ακόμα και σήμερα. Στα τέλη των ’50ς, όμως, περίεργοι λεκέδες αρχίζουν να κηλιδώνουν την μπουγάδα που έχει απλωθεί στο ηλιόλουστο σποτάκι που διαφημίζει το Αμερικάνικο Όνειρο. Τα πρώτα βήματα της τεχνολογίας και της κουλτούρας της συνωμοτούν. Η τηλεόραση έχει χαζέψει ήδη τις οικογένειες με τις πρώτες σαπουνόπερες, που οδηγούν τους Αμερικανούς στο TV dinner προσπερνώντας την προσευχή, οι τινέιτζερ έχουν μετατρέψει το αυτοκίνητο σε κινητό σπίτι-κρεβάτι, ενώ το «παλιό καλό» ραδιόφωνο εξαπλώνει στους νέους αυτοκινητόδρομους τη μουσική των μαύρων. 

Στις 12 Απριλίου του ’61, ο Γιούρι Γκαγκάριν γίνεται ο πρώτος άνθρωπος που μπαίνει σε τροχιά γύρω από τη Γη. Πριν περάσει ένας μήνας, ο Κένεντι, νέος στον Λευκό Οίκο, κάνει μια από τις πρώτες δηλώσεις ενώπιον του Κογκρέσου που θα μενουν στην ιστορία: «Το αμερικανικό έθνος πρέπει να στείλει έναν άνθρωπο στο φεγγάρι και να τον επιστρέψει πίσω ασφαλή πριν τελειώσει η δεκαετία». Είναι η έναρξη των Apollo, της χρυσής εποχής της NASA, η οποία κόστισε στις ΗΠΑ το τότε μυθικό ποσό των 24 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι «μηχανές» δουλεύανε μέρα νύχτα. Οι πολίτες της NASA έφτασαν τους 36.000 και αυτοί προσλάμβαναν κι άλλους, από εργάτες βιομηχανίας μέχρι καθηγητές πανεπιστημίων. Το ’67 πέθαναν τρεις αστροναύτες στο έδαφος, αλλά τίποτα δεν σκίαζε το πρόγραμμα: πέθαναν υπέρ πατρίδος. Το σχέδιο Apollo ετοιμαζόταν πυρετωδώς και ήταν για πρώτη και τελευταία φορά υπεράνω όλων, είχε πράσινα ακόμα κι εκεί που το Κογκρέσο είχε stop. 

Η ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ 

Το ’69 είναι υπερθεαματική χρονιά. Γίνεται το Γούντστοκ, «το μεγαλύτερο happening της ιστορίας, ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνιολογικά και πολιτικά γεγονότα όλων των εποχών» («Time», 29/8/1969), μόλις ένα μήνα μετά από το «γιγαντιαίο βήμα της ανθρωπότητας» στο Διάστημα. Ο Αϊζενχάουερ έχει πεθάνει πριν προλάβει να δει την «ανατολή της διαστημικής εποχής». 

Είναι 19 Ιουλίου και ο Άρμστρονγκ μέσα από το Apollo 11 βλέπει το παράθυρό του να γεμίζει από το φεγγάρι. Δύο ώρες αργότερα το Apollo περνάει στην πίσω πλευρά της Σελήνης και η επικοινωνία διακόπτεται. Την επομένη, το κέντρο ελέγχου λαμβάνει το μήνυμα: «Εδώ Θάλασσα της Ηρεμίας…» Η σεληνάκατος Αετός προσεδαφίζται στη Σελήνη. Ο Άρμστρονγκ και ο Έστριν αφήνουν τα σημάδια τους στην αμμώδη σεληνιακή θάλασσα όπως και μια πλαστική, μη ανακυκλώσιμη, αμερικανική σημαία. 

Για πρώτη φορά η τηλεόραση αναμεταδίδει ιστορία στον πλανήτη. Το 1/5 του πληθυσμού της Γης παρακολουθεί. Το αγγλικό κανάλι BBC αναμεταδίδει αργότερα το θέμα με υπόκρουση το «Space Oddity» του Ντέιβιντ Μπάουι, που έχει κυκλοφορήσει λίγους μήνες πριν. Είναι περίεργες εποχές. 

«ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΑΤΕ ΤΗ NASA» 

Οι ιστορικοί της τεχνολογίας (υπάρχουν και τέτοιοι) λένε σήμερα ότι ένα κράτος μπορεί να ανεχτεί μόνο μία φορά ένα υπερεντατικό πρόγραμμα σαν το Apollo. Οι Αμερικανοί απέκτησαν το πλεονέκτημα, το φεγγάρι κατακτήθηκε, ο φόβος εξαφανίστηκε, τα κονδύλια κόπηκαν, σύντομα το σύνθημα θα είναι «Εγκαταλείψατε τη NASA», αφήνοντας έτη φωτός πίσω εκείνη τη δήλωση του Νίξον που έχριζε την αποστολή του Άρμστρονγκ γεγονός ανάλογο της Δημιουργίας. Είχαν καταφθάσει εντονότατα προβλήματα με τον Πόλεμο του Βιετνάμ, τις φυλετικές εξεγέρσεις και την οικονομία. Δεν ήταν εποχή και για άλλες περιπέτειες. Το ’72 έγινε η τελευταία αποστολή Apollo. Τη δεκαετία του ’70 η NASA ανέβαλε τα εξωτικά ταξίδια στον Άρη και έσκισε τα σχέδια των διαστημικών σταθμών. Αντί γι’ αυτά, άρχισε να χρησιμοποιεί «μεταχειρισμένους πυραύλους», τα οικονομικά Shuttles που δεν ήταν σκάφη μιας χρήσης. Πολλοί επιστήμονες, απογοητευμένοι από την πτώση της καριέρας της NASA θεώρησαν ότι ήταν η σωστή εποχή να εγκαταλείψουν το καράβι που βούλιαζε σε πελάγη γραφείοκρατίας και να δεχτούν επαγγελματικές προσφορές από την αναπτυσσόμενη βιομηχανία της τεχνολογίας. Η NASA δεν ήταν της μόδας ούτε στα ‘8ος. Ερειπωμένες εγκαταστάσεις, μειωμένες χρηματοδοτήσεις. Οι εναπομείναντες είχαν παραμεγαλώσει και οι ψεύτικες υποσχέσεις του Ρίγκαν (το ’84 δήλωνε ότι σε μια δεκαετία θα είχε ολοκληρωθεί ο πρώτος διαστημικός σταθμός) απλά τους υπενθύμιζαν ότι δούλευαν σε μια παραμελημένη δημόσια επιχείρηση. Για να προσελκύσει το ενδιαφέρον, στάλθηκε για πρώτη φορά στο Διάστημα μια γυναίκα και αμέσως μετά ο πρώτος έγχρωμος «Αφροαμερικανός» αστροναύτης –η σειρά προτεραιότητας ήταν τυχαία; Το ’86 το Challenger έγινε η χειρότερη διαφημιστική καμπάνια της NASA. Ύστερα από προκήρυξη διαγωνισμού και τεστ σε 10.000 Αμερικανούς, επιλέχτηκε ο πολίτης-πρότυπο που θα ταξίδευε πρώτος στο Διάστημα: μια γυναίκα, «μητέρα τριών παιδιών και δασκάλα». Σκοτώθηκε μαζί με το υπόλοιπο πλήρωμα του Challenger. Το σκάφος Ατλαντίς σκόρπισε στο Διάστημα σειρές ανιχνευτων (Mariner, Viking, Voyagers, Galileo) και έστησε με επιτυχία το τηλεσκόπιο Hubble, αλλά μόνο οι επιστήμονες εντυπωσιάστηκαν. 

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΓΕΝΙΑ 

Αυτή τη δεκαετία η NASA επηρέασε την καθημερινότητά μας, την υποκουλτούρα του στυλ, τις τέχνες. Βλέπουμε ήδη να μεγαλώνει η πρώτη γενιά με δορυφορική τηλεόραση, κινητά και Ιnternet. Είδαμε τη γέννηση των άστρων, σε μουσεία φιλοξενήθηκαν συλλογές από εξωγήινες πέτρες. Είναι η εποχή που έφερε και πάλι στη NASA το χαμένο της κέφι και γέμισε τα ταμεία. Κάθε δολάριο που δαπανάται σε διαστημικά προγράμματα αποδίδει 2 εκατομμύρια δολάρια, άμεσα ή έμμεσα, λέει η εταιρεία του Διαστήματος όταν ζητάει λεφτά, ενώ σε μια ιδανική χρονιά σαν το ’95 βγάζει 55 δισεκατομμύρια (άμεσα). Οι δορυφόροι, με ένα πλούσιο πελατολόγιο Μέσων Επικοινωνίας, κάνουν χρυσές δουλειές. Δεκάδες εφευρέσεις πουλήθηκαν κυρίως σε εταιρείες ιατρικών μηχανημάτων και ρούχων, τα ποσοστά των οποίων θα εισπράττονται για πολλά χρόνια ακόμα. Ο πρώτος διεθνής διαστημικός σταθμός ξεκίνησε τον Νοέμβριο, είδαμε τα πρώτα μεγαλειώδη αποτελέσματα του Hubble, τον περίπατο του Ιχνηλάτη στον Άρη, που ξεκίνησε τη νέα εποχή των ρομποτικών αποστολών, τους Αμερικανούς και τους Ρώσους αστροναύτες να συγκατοικούν στο Διάστημα (σύνδεση Ατλαντίς και Μιρ), ακόμα και τα πρώτα φυλλάδια για τουριστικά ταξίδια. 

Ο νέος διευθυντής ανακήρυξε την πολιτική «Καλύτερα, γρηγορότερα, φθηνότερα», που σημαίνει επενδύσεις σε πολλές ρομποτικές αποστολές αντί για τις μία ή δύο επανδρωμένες ανά έτος. Υποστηρίζει ότι οι αποτυχίες των ρομποτικών θα κοστίζουν λιγότερο από κάθε άποψη και θα εξαπλωθούν σε περισσότερες κατευθύνσεις, με ανάλογα αποτελέσματα. Οι αστροναύτες έκαναν στάση εργασίας πριν από λίγες μέρες διαμαρτυρόμενοι για την εναπόθεση των ελπίδων μας σε ρομπότ. Αλλά στην Αμερική δεν περνάει ο συνδικαλισμός, ο υπεύθυνος Τύπου υποστήριξε ότι οι αστροναύτες απλώς βρίσκουν περίπλοκα τα νέα προγράμματα των κομπιούτερ και δυσκολεύονται οι ίδιοι να τα χειριστούν. Και τώρα περνάμε στο μάρκετινγκ. 

Οι παρατηρητές καταλογίζουν στη NASA ότι δεν εκμεταλλεύτηκε τις δυνατότητές της. Δεν έχουν δίκιο όμως. Στην αρχή εμφανίστηκε αυτή η περίεργη φωτογραφία του εξωγήινου Ρόζγουελ, μετά ανακαλύφθηκε εκείνη η πέτρα στην Αλάσκα που υποτίθεται ότι προερχόταν από τον Άρη και υπαινισσόταν ίχνη ζωής. Η NASA φάνηκε να εμπλέκεται εντελώς επιπόλαια και με ασυνήθιστο τρόπο στις δύο ιστορίες. Τα περιστατικά προκάλεσαν συζητήσεις που την έφεραν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και δικαιολογούσαν τα δαπανηρά προγράμματά της στο μυαλό της κοινής γνώμης. 

ΤΟ ΠΑΡΤΙ ΤΩΝ 40 ΧΡΟΝΩΝ: ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ 

«Ο δρόμος προς το Διάστημα θα δώσει πληροφορίες που θα μοιραστούμε ως μια διεθνής κοινότητα. Από αυτές τις επαφές θα ενισχυθούμε οικονομικά, θα αναπτύξουμε δυνατές δημοκρατίες, θα βρούμε καλύτερες λύσεις για τοπικές και διεθνείς προκλήσεις, θα βελτιώσουμε το σύστημα υγείας και θα αποκτήσουμε μια καλύτερη αίσθηση για να διοικήσουμε τον μικρό μας πλανήτη». (Δήλωση του πλανητάρχη στα γενέθλια της NASA) «Οι επέτειοι δεν είναι πάντα ιδανικές για εορτασμούς, όχι όταν είναι παγιδευμένες στη δόξα του παρελθόντος»: το σχόλιο της εφημερίδας «New York Times» στο επιστημονικό ένθετό της, που εκδίδεται κάθε Τρίτη κι έχει μεγάλη απήχηση, εκπροσωπεί την «κοινή γνώμη» των media. Το πρόγραμμα Γκλεν πήρε μεγάλη δημοσιότητα, αλλά όχι με ανάλογο ενθουσιασμό. «Τι απέγινε το μέλλον;» Το περιοδικό «Time» κατέκρινε τα νέα προγράμματα και την ατζέντα της NASA για τα 40ά της γενέθλια, που θύμιζαν κινηματογραφικό prequel. Ο γοητευτικότατος εβδομηντάρης Τζον Γκλεν συμμετείχε στο πρόγραμμα για ιατρικές ἐρευνες –είναι γνωστό ότι για τους επιστήμονες οι άνθρωποι ήταν πάντα τα ιδανικότερα πειραματόζωα, αλλά πολλοί υποψιάζονται ότι ο στόχος της NASA ήταν να φωτιστεί λίγο παραπάνω από τον θρυλικό συνταξιούχο. Έτσι η γενιά της Γηριατρικής έκλεισε ηρωικά μια χρυσή εποχή, αλλά δεν εγκαινίασε τίποτα νέο. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η πιο ενδιαφέρουσα επιχείρηση ήταν το πείραμα «Deep Space 1» που έφυγε μεταφέροντας ριζοσπαστικό εξοπλισμό και νανοτεχνολογίες. Πραγματοποιήθηκε λίγο μετά την αναχώρηση του κύριου Γκλεν και κανείς δεν της έδωσε σημασία. Τα ρομπότ αντιπροσωπεύουν το μέλλον της NASA. 

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΣΤΑΘΜΟΙ ΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 

Μετά τις αμήχανες αναγνωριστικές αποστολές των ‘6ος και ’70ς, δημιουργήθηκε η ανάγκη για βάσεις στο Διάστημα. Ο πρώτος σταθμός σε τροχιά ήταν το Skylab, που λειτούργησε από το ’73- ’79 και κατασκευάστηκε μεταλλάσσοντας ένα χρησιμοποιημένο Saturn πύραυλο. Είχε ένα εργαστήριο ερευνών χωρίς βαρύτητα και πρόσφερε στους κατοίκους πολυτέλειες, όπως καθιστικό, ντους και, φυσικά, κουζίνα και μίνι υπνοδωμάτια τύπου συρτάρι. Οι άνθρωποι με το πιο techno επάγγελμα του πλανήτη δοκίμασαν και την καριέρα του αγρότη, αλλά χωρίς επιτυχία -ειρωνεία. 

SHUTTLES, «ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΜΕΝΑ» ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΑ ΟΧΗΜΑΤΑ 

Οι αρχάριοι ερευνητές κατασκεύαζαν πυραύλους μιας χρήσης που αποδείχτηκαν αντιοικονομικοί και χρονοβόροι. Έτσι επινόησαν το δημοφιλές διαστημικό όχημα του αιώνα, το Shuttle, μισό αεροπλάνο, μισό πυραυλικό αεροσκάφος. Το αγαπημένο μέσο μετακίνησης των αστροναυτών έχει βασικό αναλώσιμο μόνο τη δεξαμενή καυσίμων, που πέφτει στη θάλασσα μετά την πτήση. Η εσωτερική διαμόρφωση θυμίζει αεροπλάνο, έχει εργαστήριο και τηλεσκόπιο. Μέγιστο προσωπικό 7 ατόμων, δυνατότητες εγκατάστασης δορυφόρου και χώρο για καλλιέργειες. 

ΑΥΤΟΜΑΤΟΙ ΑΝΙΧΝΕΥΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΑ 

Πρόκειται για τα επικοινωνιακά μας μέσα με το Διάστημα. Παραμένουν εκεί έξω περισσότερο από τον άνθρωπο, ταξιδεύουν μακρύτερα: οι ανιχνευτές επισκέπτονται εχθρικές περιοχές και τα τηλεσκόπια καταγράφουν εικόνες από τα άδυτα του Σύμπαντος. Το Pluto Express, για παράδειγμα, θα προσεγγίσει τον Πλούτωνα, τον πλανήτη του ηλιακού συστήματος που δεν έχουμε επισκεφθεί, το 2013, ενώ το τηλεσκόπιο Hubble καταγράφει στοιχεία προκειμένου να βρούμε την Αρχή του Σύμπαντος. 

Ο Luna 1 ήταν ο πρώτος ανιχνευτής που στάλθηκε στο φεγγάρι από τους Ρώσους το 1959. Ο Ιχνηλάτης, που έγραψε ιστορία το ’97 με την επίσκεψή του στον Άρη, ήταν ο προπομπός της ρομποτικής εκστρατείας στο Διάστημα. Πολλοί ανιχνευτές ταξιδεύουν σε διάφορους προορισμούς στο ηλιακό σύστημα για να συλλέξουν πληροφορίες, δύο από αυτούς έχουν σταλθεί έξω από αυτό. Μέχρι το 2006 έχουν προγραμματιστεί δεκάδες ταξίδια, τα περισσότερα στον Άρη. Σκάφη σαν το Stardust δίνουν ραντεβού στο μέλλον με κομήτες, για να περισυλλέξουν την αστερόσκονή τους, η οποία θα αναλυθεί στην επιστροφή (αναχώρηση το 1999, ραντεβού το 2004, επιστροφή το 2009!). Τα τηλεσκόπια, η πιο αρχαία ανακάλυψη για τη μελέτη του Σύμπαντος, εξελίχθηκαν ραγδαία την τελευταία δεκαετία. 

Ο φακός που κατέγραψε τα αξιοθέατα του Σύμπαντος ταξίδεψε σε γαλαξίες, κατέγραψε περίεργα διαστημικά αντικείμενα και αστροφυσικά φαινόμενα. Το Hubble (προς τιμήν του Edwin Powell Hubble, 1889-1953) κατασκευαζόταν από το ’77 ὡς το ’80 και 2 μήνες μετά την εγκατάστασή του παρουσίασε πρόβλημα στους καθρέφτες του. Πέρασαν 3 χρόνια μέχρι να επιδιορθωθεί από αστροναύτες. Τα πρώτα αξιόλογα αποτελέσματα που είδαμε πρόσφατα αποτέλεσαν τεράστια επιστημονική επιτυχία και επιβεβαίωσαν κάποιες από τις θεωρίες που είχαν στα χαρτιά τους οι φυσικοί – τελευταία περίπτωση η θεωρία του Αϊνστάιν που ο ίδιος είχε θεωρήσει την πιο χαζή ιδέα που είχε ποτέ. Το Gamma Ray Observatory, μια άλλη πλατφόρμα σε τροχιά, έδωσε απαντήσεις για την κοσμική ραδιενέργεια και φώτισε φυσικές καταστροφές και συμβάντα του Διαστήματος. Το 1999 θα μπει σε τροχιά το υπερεξελιγμένο τηλεσκόπιο Advanced X-Ray. 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ 

Με 60 δισ. δολάρια η ανθρωπότητα θα αποκτήσει την πρώτη hi-tech βίλα σε τροχιά. Μιλάμε για τον πρώτο διεθνή διαστημικό σταθμό. Συμμετέχουν Ευρώπη, Ιαπωνία, Ρωσία και Καναδάς. Εξυπακούεται ότι ένα μέλος –της ανθρωπότητας πάντα- που προέρχεται από τη Γηραιά Ήπειρο θα έχει πρόσβαση στον φωταγωγό, ενώ το μέλος από τις ΗΠΑ θα μπαινοβγαίνει και στη σαλονοτραπεζαρία και στη βεράντα και πιθανόν θα έχει και μεγαλύτερο χώρο στον ακάλυπτο για πάρκινγκ. Κάπως έτσι τα καταμαρτυρούν οι κατόψεις. 

Όλες οι χώρες θα συνεργαστούν σε επιστημονικό επίπεδο, αλλά τα τετραγωνικά που αναλογούν σε ερευνητικούς χώρους είναι δυσανάλογα. Θα προσφέρει μια βάση για μακροχρόνιες μελέτες νέων υλικών, για τη διαβίωση σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας, ιατρική και τεχνολογικές έρευνες για άμεσες εφαρμογές στη Γη. Το πρόγραμμα λέει ότι θα κατοικηθεί τον Ιούλιο του ’99. Η Αμερική, προκειμένου να πραγματοποιηθεί, δανείζει για τη συμμετοχή της τη χρεοκοπημένη Ρωσία. Οι ρεπόρτερ σε κάθετα θέματα τεχνολογίας πιστεύουν ότι ένα σπιτάκι σε τροχιά είναι άχρηστο, ότι τα διαστημικά προγράμματα οπισθοδρομούν φέρνοντας βόλτες γύρω από τον εαυτό τους. Ο λαγαριασμός για 15 χρόνια λειτουργίας θα ανέβει στα 98 δισ. δολάρια. 

ΕΞΟΝΤΩΣΤΕ ΤΗ ΒΑΡΥΤΗΤΑ 

Η βαρύτητα εξαυλώνει το μυϊκό σύστημα και μακροπρόθεσμα προκαλεί παραμορφώσεις των άκρων. Δεν είναι γνωστές όλες οι παρενέργειες. Ο Τζον Γκλεν, που έκανε καθημερινά ηλεκτρονικά κουίζ αντανακλαστικών και μνήμης, κλήθηκε από το CNN να απαντήσει σε μια ερώτηση πολίτη: «Ροχαλίζετε, κύριε Γκλεν, στο Διάστημα;» Ούτε ο Γκλεν ούτε ο αρχηγός της επιχείρησης μπόρεσαν να απαντήσουν. Η NASA πιστεύει ότι μπορεί να και τασκευάσει ένα σύστημα που να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του και να δημιουργεί τη δική του βαρύτητα, όπως η Γη. Ούτε αυτό, αλλά ούτε το θέμα της ενέργειας, του οξυγόνου και του νε ρου, έχουν λυθεί με κάθε λεπτομέρεια. 

ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΟ ΦΑΓΗΤΟ 

Εύγευστο, θρεπτικό, ελαφρύ. Να αποθηκεύεται εύκολα, να μη χρειάζεται μαγείρεμα, να μην αλλοιώνεται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, να έχει ανθεκτική, ανακυκλώσιμη και σχεδόν ανύπαρκτη συσκευασία, να μην επηρεάζεται από την πίεση, τους κραδασμούς, την επιτάχυνση. Στα ’60ς ακόμα και η βιομηχανία τροφίμων προσκλήθηκε να καταταγεί στις εργαστηριακές στρατιές της NASA. Έτσι δημιουργήθηκε το μενού των εργαστηρίων. Η κατάκτηση του Διαστήματος δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με κονσέρβες. Στοίχημα ότι οι αστροναύτες συζητάνε τα βράδια με νοσταλγία για την αγαπημένη σπεσιαλιτέ της μαμάς τους: τα ντουλάπια της κουζίνας τους περιέχουν από σοκολάτες μέχρι φρούτα, αλλά είναι σε αφυδατωμένη μορφή η μαγειρεύονται με τον ίδιο περίπου τρόπο που φτιάχνουμε εμείς την «έτοιμη» (κατεψυγμένη) πίτσα ή τη «σούπα στιγμής». Στο Internet πωλείται Τροφή Αστροναύτη: «Νeopolitan ice cream», παγωτό σοκολάτα και φράουλες, 800 δρχ. το καθένα (www.spacep ortuk.mcmail.com). 

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ 

2005: Διεθνής διαστημικός σταθμός,

2006: VentureStar, το πρώτο υπεροικονομικό σκάφος που θα αντικαταστήσει τα δημοφιλή Shuttles.

2007: Νέοι δορυφόροι θα εξερευνήσουν 2.400 πλανήτες, 100 απ’ αυτούς ενδέχεται να μοιάζουν στη Γη.

2012: Τα Venture αντικαθιστούν πλήρως τα Shuttles και κάνουν τα πρώτα τουριστικά ταξίδια.

2015-20: Οι πρώτες επανδρωμένες αποστολές στον Άρη -Θεού και budget επιτρέποντος.

2028: Το τηλεσκόπιο Δαρβίνος θα ψάξει για ζωή σε άλλα ηλιακά συστήματα.

2050: Προσέγγιση της ταχύτητας του φωτός. 

Κείμενο: Μελίτα Κάραλη

Τεύχος 5, Περίοδος 2η, Ιανουάριος 1999