Γιατί σε πείραξε που η Γαρυφαλλιά Καληφώνη κρατούσε καφέ στην κηδεία της Μαρινέλλας;
Μήπως τα στερεότυπα που έχουμε και για τον τρόπο που ο καθένας εκφράζει το πένθος του είναι ανούσια;
Σε μια κηδεία που είχα βρεθεί πριν χρόνια, θυμάμαι τη χήρα του εκλιπόντος να λέει ένα αστείο που πάγωσε για λίγο όσους δεν την ήξεραν: «Ήταν τόσο πολυλογάς που δεν άφηνε κανέναν να μιλήσει. Και κάθε φορά που τσακωνόμασταν, μου έλεγε: μόνο όταν πεθάνω θα σταματήσω να μιλάω. Και του απαντούσα ότι όλοι αυτό περιμένουμε». Το έλεγε και γελούσε. Αν δεν ήξερες πόσο τον αγαπούσε, θα μπορούσες εύκολα να την παρεξηγήσεις, να τη χαρακτηρίσεις ψυχρή και ασεβή.
Αλλά ακόμα κι αν δεν ήξερες τίποτα για τη σχέση τους, ακόμα κι αν έβλεπες μόνο τη σκηνή αποκομμένη από το πλαίσιο, πάλι δεν θα είχες κανένα δικαίωμα να την κρίνεις. Γιατί το πένθος δεν είναι παράσταση, ούτε έχει dress code. Δεν έχει εγχειρίδιο συμπεριφοράς στο οποίο πρέπει να τσεκάρεις κουτάκια. Είναι μια βαθιά προσωπική εμπειρία, μια εσωτερική διαδρομή που δεν ακολουθεί κανόνες, ούτε αισθητική επιτροπή.
Ο καφές της Γαρυφαλλιάς Καληφώνη και …το καφενείο
Και όμως, το 2026, βρισκόμαστε να συζητάμε σοβαρά για το αν επιτρέπεται να κρατάς καφέ σε μια κηδεία, επειδή ο φακός τσάκωσε την Γαρυφαλλιά Καληφώνη να φτάνει στην κηδεία της Μαρινέλλας με ένα ποτήρι καφέ στο χέρι. Τα σχετικά δημοσιεύματα έφεραν μπροστά μας το στιγμιότυπο και, όπως ήταν φυσικό, στα social media η ετυμηγορία ήταν γρήγορη και σχεδόν ομόφωνη: «Δεν πας σε κηδεία με καφέ», «Λίγος σεβασμός δεν βλάπτει», «Τι εικόνα είναι αυτή;» και άλλα τέτοια καταγγελτικά από το καφενείο της διαδικτυακής γειτονιάς μας.
Συγγνώμη, αλλά μήπως έχουμε χάσει εντελώς το μέτρο; Μήπως κολλάμε σε πράγματα που είναι, κυριολεκτικά, ασήμαντα μπροστά στο ίδιο το γεγονός του θανάτου; Μήπως έχουμε μετατρέψει ακόμα και το πένθος σε ένα πεδίο κοινωνικού ελέγχου, όπου ο καθένας περιμένει στη γωνία να εντοπίσει το λάθος του άλλου σύμφωνα με τα κοινωνικά στερεότυπα;
Διαβάστε επίσης
Το να κρατάς ένα ποτήρι καφέ σε μια κηδεία δεν είναι δήλωση ασέβειας. Είναι, στην καλύτερη περίπτωση, μια λεπτομέρεια. Στη χειρότερη, μια ανάγκη της στιγμής. Μπορεί να έχεις ξυπνήσει από τα χαράματα βρε αδελφέ και να προσπαθείς απλώς να κρατηθείς όρθιος. Ή μπορεί να μην σημαίνει απολύτως τίποτα.
Το ότι έγινε θέμα ο καφές στο χέρι της Καληφώνη με ξεπερνά. Ότι βάλαμε σε κύκλο το πλαστικό κυπελλάκι ενός καπουτσίνο σε μια κηδεία και βρήκαμε έδαφος να κράξουμε είναι τόσο προβληματικό, που θα σύστηνα σε όσους το ένιωσαν έτσι να πάνε σε ψυχολόγο για να λύσουν τα θεματάκια τους και το πόσο επίμονα βιώνουν τα άτυπα πρωτόκολλα του πένθους. Από το τι φοράμε, πώς στεκόμαστε, αν χαμογελάμε, αν κλαίμε μέχρι το τι κρατάμε στα χέρια μας.
Να το πούμε απλά: άλλος θέλει να κρατάει νερό, άλλος καφέ, άλλος τσάι, άλλος δεν θέλει τίποτα. Άλλος θα φορέσει μαύρα, άλλος άσπρα, άλλος κάτι άσχετο. Αυτά δεν είναι δείκτες του συναισθήματος του, ούτε μετρητές της θλίψης του. Δεν υπάρχει βαρόμετρο πένθους που να ανεβαίνει ή να κατεβαίνει ανάλογα με το styling και τα αξεσουάρ.
Και όσοι τα κάνουν όλα σωστά;
Για να το πω και με αντίθετο παράδειγμα, μπορεί κάποιος να εμφανιστεί σε μια κηδεία ακριβώς όπως πρέπει, με την τέλεια ενδυματολογική συμμόρφωση, με τη σωστή έκφραση, με τη σωστή σιωπή, με σταυρωμένα τα χέρια βαριά μπροστά του και το βλέμμα του χαμηλωμένο, και να μην νιώθει απολύτως τίποτα. Να είναι εκεί από υποχρέωση και να μετράει τα λεπτά μέχρι να τελειώσει. Θα τολμούσα να πω ότι αυτό είναι και το πιο συνηθισμένο σενάριο και ότι οι πολλοί από αυτούς που παρευρίσκονται σε κηδείες δεν θα κρατούσαν ποτέ καφέ, αλλά θα σκέφτονται τι ώρα θα φύγουν για να πάνε για καφέ μετά.
Αυτό όμως δεν φωτογραφίζεται και δεν γίνεται viral. Επίσης, δεν είμαστε όλοι σελέμπριτι για να προσελκύσει την προσοχή ένας καφές στο χέρι μας, να χαρακτηριστεί από τους τίτλους σαν λάθος και να γίνει αφορμή για μια μικρή δημόσια διαπόμπευση. Γιατί είναι εύκολο και δεν απαιτεί σκέψη και γιατί μας δίνει την ψευδαίσθηση ότι εμείς είμαστε καλύτεροι.
Είναι θλιβερό για την αντίληψη μας να αντιμετωπίζουμε το πένθος σαν συλλογική χορογραφία. Το πένθος είναι κάτι που συμβαίνει μέσα μας. Και όσο συνεχίζουμε να κρίνουμε τους άλλους για το πώς το εκφράζουν, τόσο απομακρυνόμαστε από την ουσία και μετατρέπουμε κάτι βαθιά ανθρώπινο σε κάτι ρηχό και κανονιστικό.
Το πρόβλημα δεν είναι ο καπουτσίνο στα χέρια της Καληφώνη. Το πρόβλημα είναι ότι είμαστε δούλοι των στερεοτύπων. Στις σχέσεις, στη δουλειά, στη σκέψη, στην πράξη, στη ζωή και στο θάνατο. Σε όλα.
