«Λόλα να μια λάμπα…»: Η εξαιρετική σημασία μιας αναλαμπής
Από το Αλφαβητάρι της πρώτης δημοτικού θα μπορούσε να είναι, τόσο αρχετυπικά σημαντική είναι μια λάμπα, έχει γράψει και ο Νίκος Καββαδίας για την αναλαμπή της λάμπας ενός φάρου που «ξάστραψε», αλλά και ο Κύρος Γρανάζης, ο πολυμήχανος εφευρέτης του Μίκυ Μάους έχει βοηθό τον Γλόμπο.
Ο ηλεκτρικός λαμπτήρας είναι τεχνητή πηγή φωτός τροφοδοτούμενη από ηλεκτρική ενέργεια. Μια λάμπα, μεταφορικά ή κυριολεκτικά, φωτίζει.
Είναι αυτές οι στιγμές που τα πράγματα ξεκαθαρίζουν. Είναι οι στιγμές που ο χώρος αποκτά υπερβολική καθαρότητα, το μυαλό εξαιρετική διαύγεια και η κατάσταση γίνεται σχεδόν ανυπόφορα πραγματική – αντικειμενικά, γειωτικά, σχεδόν κυνικά, πραγματική.
Στον Σταυρό του Νότου του Νίκου Καββαδία, η στιγμή της «φώτισης» είναι η στιγμή της αυτοκτονίας, όταν η λάμπα του φάρου «ξαστράφτει» στο μυαλό του ποιητή.
Αλλά είναι και οι στιγμές έμπνευσης, σχεδόν εκρηκτικής, που τα πράγματα ξεκαθαρίζουν και η λύση στην οποιαδήποτε κατάσταση φωτίζεται σαν από μόνη της, σαν το ίδιο το μυαλό να φωτίζεται από τη λάμπα. Είναι ο Κύρος Γρανάζης που εφευρίσκει το ζητούμενο με τη βοήθεια της αναλαμπής του Γλόμπου.
Είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Το φως της εμπνευσμένης δημιουργίας και το φως του κυνισμού, η λάμπα που οδηγεί σε εξέλιξη ή σε καταστροφή, πάντως σίγουρα ένα βήμα παραπέρα. Παιχνίδια του μυαλού; Μπορεί.
Μόλις χθες συζητούσαμε με τον Α. για μια λάμπα που έβγαζε κιτρινιάρικο φως και μάλιστα καλυμμένη με ένα αμφιβόλου γούστου διακοσμητικό, σχεδόν απαξιωτικά – λες και φταίει η λάμπα για το αμπαζούρ. Τι αξία έχει; Όπως το δει κανείς…
Στο κάτω-κάτω, μια λάμπα κρέμεται πάντα από ένα καλώδιο κάπου εκεί ψηλά, στο ταβάνι; Συνήθως στο ταβάνι.
«Σταυρός του Νότου», Νίκος Καββαδίας, από την ποιητική συλλογή «Πούσι», 1947
Έβραζε το κύμα του γαρμπή
Ήμαστε σκυφτοί κ’ οι δυο στο χάρτη
γύρισες και μου `πες πως το Μάρτη
σ’ άλλους παραλλήλους θα `χεις μπει
Κούλικο στο στήθος σου τατού,
που όσο κι αν το καις δε λέει να σβήσει
Είπαν πως την είχες αγαπήσει
σε μια κρίση μαύρου πυρετού
Βάρδια πλάι σε κάβο φαλακρό
κι ο Σταυρός του Νότου με τα στράλια.
Κομπολόι κρατάς από κοράλλια
κι άκοπο μασάς καφέ πικρό
Το Άλφα του Κενταύρου μια νυχτιά
με το παλλινώριο πήρα κάτου.
μου `πες με φωνή ετοιμοθανάτου:
«Να φοβάσαι τ’ άστρα του Νοτιά».
Άλλοτε απ’ τον ίδιον ουρανό
Έπαιρνες, τρεις μήνες στην αράδα,
με του καπετάνιου τη μιγάδα,
μάθημα πορείας νυχτερινό.
Σ’ ένα μαγαζί του Nossi Be
πήρες το μαχαίρι, δυο σελίνια,
μέρα μεσημέρι απά στη λίνια
ξάστραψε σα φάρου αναλαμπή.
Κάτω στις ακτές της Αφρικής
πάνε χρόνια τώρα που κοιμάσαι.
Τα φανάρια πια δεν τα θυμάσαι
και το ωραίο γλυκό της Κυριακής.
Κύρος Γρανάζης και Γλόμπος
