Νευρικό γέλιο στον «αέρα»: Πώς να σταματήσεις το corpsing όταν δεν πρέπει να γελάσεις
Τι λένε οι ειδικοί της δημοσιογραφίας τραύματος και της ψυχολογίας για το νευρικό γέλιο της ρεπόρτερ του Open.
Περιεχόμενα
Εδώ και περίπου τρεις ημέρες, μαζί με τις πυρκαγιές που πλήττουν τη χώρα μας, τις συζητήσεις μονοπωλεί το νευρικό γέλιο της ρεπόρτερ του Open, Μαρίας Σιαμπάνου, η οποία άρχισε να γελά νευρικά κατά τη διάρκεια ζωντανής σύνδεσης από πύρινο μέτωπο της Δυτικής Αττικής.
Κάποιοι τηλεθεατές έσπευσαν να την αποδοκιμάσουν. Άλλοι, ανάμεσά τους δημοσιογράφοι και πυροσβέστες, έσπευσαν να την υπερασπιστούν, υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για μια ανθρώπινη αντίδραση μετά από ημέρες εξάντλησης και έντασης. Και έχουν δίκιο. Αυτό που συνέβη στη ρεπόρτερ μπορεί να συμβεί σε κάθε δημοσιογράφο που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των γεγονότων.
Η επιστήμη δεν αντιμετωπίζει το νευρικό γέλιο ως ένδειξη έλλειψης ενσυναίσθησης. Αντίθετα, οι ειδικοί στη δημοσιογραφία τραύματος και την ψυχολογία το περιγράφουν ως μία από τις πιθανές αντιδράσεις ενός οργανισμού που βρίσκεται σε υπερβολική πίεση.
Το Dart Center for Journalism and Trauma του Columbia University, που θεωρείται διεθνώς, σημείο αναφοράς στην εκπαίδευση δημοσιογράφων για την κάλυψη κρίσεων και καταστροφών, επισημαίνει ότι η συνεχής έκθεση σε τραυματικά γεγονότα μπορεί να προκαλέσει έντονες και απρόβλεπτες συναισθηματικές αντιδράσεις. Άρα, δεν έχει να κάνει ούτε με επαγγελματισμό, ούτε με εμπειρία.
Τι είναι το corpsing ;
Στον χώρο του θεάτρου και της τηλεόρασης υπάρχει ο όρος corpsing ή breaking character. Πρόκειται για τη στιγμή που ένας ηθοποιός, παρουσιαστής ή δημοσιογράφος ξεσπά ακούσια σε γέλιο ενώ οφείλει να παραμείνει απολύτως σοβαρός. Ο όρος προέρχεται από το βρετανικό θέατρο, όπου ακόμη και ο ηθοποιός που υποδυόταν ένα πτώμα (corpse) μπορούσε να… «σπάσει» και να γελάσει.
Όταν αυτό συμβαίνει σε μια ψυχαγωγική εκπομπή, το κοινό συνήθως το αντιμετωπίζει με συμπάθεια. Όταν όμως συμβεί την ώρα που μεταδίδεται μια ανθρώπινη τραγωδία, η εικόνα αλλάζει εντελώς. Γιατί συμβαίνει, όμως;
Οι ειδικοί που ασχολούνται με το τραύμα των δημοσιογράφων εξηγούν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος, κάτω από έντονο στρες, δεν αντιδρά πάντα με τον τρόπο που θεωρούμε «λογικό». Κάποιοι μπορεί να «παγώνουν», άλλοι να κλαίνε, άλλοι χάνουν τα λόγια τους… Κάποιοι γελούν νευρικά.
Το Dart Center επισημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι, όπως και οι διασώστες ή οι πυροσβέστες, οι εκτίθενται συστηματικά σε ακραίες καταστάσεις. Έτσι, αυτές οι αντιδράσεις αποτελούν φυσιολογικές αποκρίσεις του οργανισμού στο παρατεταμένο στρες.
Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες σχολές δημοσιογραφίας δίνουν ιδιαίτερη έμφαση όχι μόνο στην τεχνική του ρεπορτάζ, αλλά και στην ψυχική υγεία των επαγγελματιών.
Τεχνικές διαχείρισης του corpsing
Ας ξεκινήσουμε με το βασικό: Δεν υπάρχει μία μαγική τεχνική που να λειτουργεί σε όλους. Εκπαιδευτές δημόσιας ομιλίας, ηθοποιοί και ειδικοί στη διαχείριση άγχους προτείνουν διάφορες πρακτικές που βοηθούν αρκετούς ανθρώπους να επανακτήσουν τον έλεγχο της στιγμής.
Η ρύθμιση της αναπνοής
Η βαθιά, αργή εκπνοή βοηθά να μειωθεί η ένταση του οργανισμού. Το ίδιο το Dart Center προτείνει στους δημοσιογράφους, σε περιόδους έντονου στρες, να σταματούν για λίγες βαθιές αναπνοές, δίνοντας μεγαλύτερη διάρκεια στην εκπνοή από την εισπνοή.
Η γείωση
Πολλοί εκπαιδευτές δημόσιας ομιλίας προτείνουν να στρέψει κανείς για λίγα δευτερόλεπτα την προσοχή του σε κάτι απολύτως συγκεκριμένο γύρω του: να νιώσει τα πέλματά του στο έδαφος, να παρατηρήσει τρία αντικείμενα ή να εστιάσει σε ένα σταθερό σημείο.
Απασχόλησε τον εγκέφαλο
Κάποιοι βρίσκουν χρήσιμο να κάνουν μια απλή αριθμητική πράξη ή να μετρήσουν αντίστροφα για λίγα δευτερόλεπτα. Δεν πρόκειται για επιστημονικά αποδεδειγμένη τεχνική που διδάσκεται από το Columbia, αλλά για μια πρακτική που χρησιμοποιείται συχνά στην εκπαίδευση δημόσιας ομιλίας ώστε να μετατοπιστεί προσωρινά η προσοχή από το ερέθισμα που προκαλεί το γέλιο.
Απόφυγε το ερέθισμα
Αν το γέλιο προκλήθηκε επειδή κοίταξες έναν συνάδελφο ή συνέβη κάτι που δεν το παρακολουθούν οι συνάδελφοι και οι τηλεθεατές -για παράδειγμα πίσω από την κάμερα, βοήθα τον εαυτό σου απομακρύνοντας για λίγα δευτερόλεπτα το βλέμμα από αυτό που σε αποσυντονίζει.
Διαβάστε επίσης
Τι μπορεί να κάνει ένας δημοσιογράφος στον «αέρα»;
Στην τηλεόραση υπάρχει πάντοτε μια ομάδα πίσω από την κάμερα. Αν ο ρεπόρτερ αισθανθεί ότι χάνει τον έλεγχο, μπορεί -εφόσον το επιτρέπει η ροή του ρεπορτάζ- να ζητήσει να προβληθούν τα σχετικά πλάνα ή οι εικόνες του γεγονότος. Αυτό δίνει στον σκηνοθέτη την ευκαιρία να αλλάξει εικόνα και στον δημοσιογράφο μερικά πολύτιμα δευτερόλεπτα για να ανακτήσει την ψυχραιμία του. Πρόκειται για μια πρακτική που χρησιμοποιείται σε αρκετά τηλεοπτικά control rooms και όχι για έναν καθολικό κανόνα.
Διαβάστε επίσης
Αν δεν τα καταφέρεις (τελικά)
Οι ειδικοί στη δημοσιογραφία τραύματος συμφωνούν σε ένα σημείο: το κοινό αντιλαμβάνεται πότε μια αντίδραση είναι αυθεντική.
Αν συμβεί, μια σύντομη, ειλικρινής συγγνώμη και η άμεση επιστροφή στο ρεπορτάζ είναι συνήθως προτιμότερες από τις υπερβολικές δικαιολογίες ή τις αμήχανες προσπάθειες να προσποιηθεί κανείς ότι δεν συνέβη τίποτα. Γιατί, τελικά, ακόμη και ο πιο έμπειρος δημοσιογράφος παραμένει άνθρωπος.
Και σε συνθήκες ακραίου στρες, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πώς θα αντιδράσει ο ανθρώπινος οργανισμός.
Ίσως, τελικά, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι γιατί γέλασε η ρεπόρτερ. Ίσως το πραγματικό ερώτημα είναι πόσο στρες μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος πριν το σώμα του αποφασίσει να αντιδράσει μόνο του. Γιατί, όταν φτάνει στα όριά του, ο οργανισμός βρίσκει πάντα έναν τρόπο να εκτονώσει την πίεση που συσσωρεύει.
Διαβάστε επίσης
