Από την Νταϊάνα στη Ράνια: Πώς άλλαξε η «στολή» μιας σύγχρονης πριγκίπισσας και βασίλισσας

Από την Νταϊάνα, που έμαθε σταδιακά να χρησιμοποιεί τα ρούχα για να διεκδικεί χώρο μέσα σε έναν αυστηρό θεσμό, μέχρι τη Ράνια της Ιορδανίας, που έκανε τη μόδα μια σύγχρονη γλώσσα διπλωματίας, η βασιλική γκαρνταρόμπα έπαψε να είναι απλώς ζήτημα πρωτοκόλλου.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Υπάρχουν ημερομηνίες που αποκτούν παράξενους συμβολισμούς εκ των υστέρων. Η 31η Αυγούστου είναι μία από αυτές.

Στις 31 Αυγούστου 1997, η Νταϊάνα, πριγκίπισσα της Ουαλίας, πέθανε στο Παρίσι, αφήνοντας πίσω της μια εικόνα τόσο ισχυρή ώστε, σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη μόδα, τη διασημότητα και τη γυναικεία παρουσία μέσα σε έναν βασιλικό θεσμό.

Ακριβώς την ίδια ημερομηνία, 27 χρόνια νωρίτερα, το 1970, είχε γεννηθεί στο Κουβέιτ η Ράνια Αλ-Γιασίν, η γυναίκα που αργότερα θα γινόταν βασίλισσα της Ιορδανίας και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες royal προσωπικότητες του σύγχρονου κόσμου.

Η σύμπτωση είναι αρκετή για να προκαλέσει το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον. Το πραγματικά ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται αλλού.

Ανάμεσα στις δύο γυναίκες μπορεί κανείς να διαβάσει σχεδόν ολόκληρη την εξέλιξη της δημόσιας εικόνας μιας royal woman μέσα σε λίγες δεκαετίες.

Όχι επειδή η Ράνια είναι η «νέα Νταϊάνα» — τέτοιες συγκρίσεις αδικούν και τις δύο. Ούτε επειδή υπάρχει κάποιο νόημα στο να αποφασίσουμε ποια υπήρξε πιο κομψή. Αλλά επειδή η καθεμία βρέθηκε απέναντι σε ένα διαφορετικό ερώτημα.

Η Νταϊάνα έπρεπε να ανακαλύψει πόσο ελεύθερη μπορούσε να είναι μέσα στον ρόλο της.

Η Ράνια μπήκε στη δημόσια ζωή σε μια εποχή όπου μια βασίλισσα μπορούσε ήδη να αναρωτηθεί κάτι διαφορετικό: τι μπορεί να κάνει με αυτή την ελευθερία;

Και η μόδα είναι ίσως ο πιο ορατός τρόπος για να παρακολουθήσουμε αυτή τη μετάβαση.

Όταν το royal dressing ήταν σχεδόν στολή

Όταν η Νταϊάνα Σπένσερ εμφανίστηκε στη βρετανική δημόσια ζωή στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η βασιλική γκαρνταρόμπα δεν ήταν πεδίο προσωπικού πειραματισμού με τη σημερινή έννοια.

Ήταν μέρος του ρόλου.

Τα ρούχα έπρεπε να ανταποκρίνονται στο πρωτόκολλο, στην περίσταση, στη θέση μιας μελλοντικής βασίλισσας και στις προσδοκίες μιας μοναρχίας που καταλάβαινε πολύ καλά τη δύναμη της εικόνας, αλλά τη χρησιμοποιούσε κυρίως για να υπογραμμίσει τη συνέχεια.

Η νεαρή Νταϊάνα μπήκε σε αυτό το περιβάλλον σχεδόν άπειρη.

Στις πρώτες εμφανίσεις της υπάρχουν όλα τα χαρακτηριστικά της εποχής: ρομαντικές μπλούζες, φιόγκοι, παστέλ χρώματα, φουσκωτά μανίκια, φορέματα που έμοιαζαν να υπηρετούν περισσότερο την ιδέα της πριγκίπισσας παρά τη γυναίκα που τα φορούσε.

Ακόμη και το νυφικό της το 1981 έμοιαζε να ανήκει περισσότερο σε παραμύθι παρά στη σύγχρονη πραγματικότητα. Τεράστιοι όγκοι, δαντέλα, φουσκωτά μανίκια και μια ουρά σχεδόν θεατρικών διαστάσεων. Ήταν ακριβώς αυτό που περίμενε ο κόσμος από τον γάμο ενός διαδόχου.

Η Νταϊάνα δεν είχε ακόμη δημιουργήσει την εικόνα της. Φορούσε, κατά κάποιον τρόπο, την εικόνα που είχε δημιουργηθεί για εκείνη.

Και ίσως αυτό κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρον ό,τι ακολούθησε.

Η στιγμή που η πριγκίπισσα άρχισε να ντύνεται σαν Νταϊάνα

Με τα χρόνια η γκαρνταρόμπα της αλλάζει και μαζί της αλλάζει η ίδια η δημόσια παρουσία της.

Οι υπερβολές των πρώτων χρόνων υποχωρούν. Οι γραμμές γίνονται καθαρότερες. Τα σακάκια αποκτούν δομή. Τα φορέματα γίνονται πιο απλά και περισσότερο συνδεδεμένα με το σώμα της. Η γυναίκα αρχίζει να φαίνεται πίσω από τον τίτλο.

Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα οι εμφανίσεις της που επανέρχονται περισσότερο στη μόδα δεν είναι απαραίτητα οι πιο «πριγκιπικές».

Είναι η Νταϊάνα με oversized blazer, baseball cap και φούτερ. Η Νταϊάνα με biker shorts και αθλητικά. Η Νταϊάνα με λευκό πουκάμισο, loafers και ψηλόμεσο τζιν. Η Νταϊάνα με ένα λιτό slip dress.

Εκεί βρίσκεται ίσως η μεγάλη παραδοξότητα της επιρροής της: η γυναίκα που έγινε διάσημη επειδή παντρεύτηκε έναν πρίγκιπα έμεινε στην ιστορία της μόδας κυρίως όταν άρχισε να μοιάζει λιγότερο με πριγκίπισσα.

Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν απλώς αισθητική.

Ήταν μέρος μιας σταδιακής κατάκτησης του εαυτού της και μετά ήρθε εκείνο το μαύρο φόρεμα.

Το revenge dress και η στιγμή που το ρούχο έγινε δήλωση

Στις 29 Ιουνίου 1994, η Νταϊάνα εμφανίστηκε σε εκδήλωση της Serpentine Gallery στο Λονδίνο φορώντας ένα μαύρο φόρεμα της Christina Stambolian.

Ήταν εφαρμοστό, κοντό για τα βασιλικά δεδομένα, με γυμνούς ώμους και ασύμμετρη γραμμή.

Την ίδια βραδιά είχε μεταδοθεί τηλεοπτική συνέντευξη του τότε πρίγκιπα Καρόλου στην οποία παραδεχόταν τη μοιχεία του.

Το φόρεμα έμεινε στην ιστορία ως «revenge dress».

Ο όρος μπορεί σήμερα να ακούγεται σχεδόν pop, αλλά η σημασία της εικόνας ήταν βαθύτερη. Για πρώτη φορά το ρούχο δεν έμοιαζε να υπηρετεί τον θεσμό, ούτε να προσπαθεί να κάνει την Νταϊάνα να χωρέσει μέσα σε αυτόν.

Υπηρετούσε την ίδια.

Η εικόνα έλεγε κάτι χωρίς εκείνη να χρειάζεται να πει τίποτα και αυτή είναι ίσως η στιγμή κατά την οποία το royal dressing πέρασε συμβολικά από την υπακοή στην αυτοδιάθεση.

Η Ράνια μπαίνει σε έναν διαφορετικό κόσμο

Όταν η Ράνια Αλ-Γιασίν παντρεύτηκε τον τότε πρίγκιπα Αμπντάλα το 1993, η διεθνής εικόνα είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει.

Όταν εκείνος έγινε βασιλιάς της Ιορδανίας το 1999 και η Ράνια ανακηρύχθηκε βασίλισσα, ο κόσμος βρισκόταν στο κατώφλι μιας νέας εποχής επικοινωνίας.

Η βασίλισσα δεν ήταν πλέον μια μακρινή φιγούρα που ο πολίτης έβλεπε μόνο σε επίσημες τελετές και φωτογραφίες εφημερίδων. Σύντομα θα ερχόταν το internet, η ψηφιακή ενημέρωση, τα social media και μια εντελώς διαφορετική σχέση ανάμεσα στους δημόσιους ανθρώπους και στο κοινό.

Η Ράνια δεν χρειάστηκε να απορρίψει τη βασιλική «στολή» με τον τρόπο που το έκανε σταδιακά η Νταϊάνα.

Μπήκε εξαρχής σε μια εποχή όπου η στολή μπορούσε να επανασχεδιαστεί.

Και αυτό ακριβώς έκανε.

Μια βασίλισσα με παντελόνι

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του στιλ της Ράνιας είναι ότι σπάνια μοιάζει να προσπαθεί να ντυθεί «βασιλικά».

Φορά κοστούμια, tailored παντελόνια, πουκάμισα, midi φούστες, αυστηρά φορέματα και ζώνες που δημιουργούν καθαρές γραμμές. Μπορεί να εμφανιστεί σε επίσημη συνάντηση με ένα άψογα κομμένο pantsuit και λίγες ώρες αργότερα να επιλέξει ένα ρούχο με παραδοσιακή ιορδανική αναφορά.

Η κομψότητά της δεν βασίζεται στην υπερβολή αλλά στον έλεγχο.

Κι εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του σύγχρονου royal dressing.

Η εξουσία δεν χρειάζεται πλέον να αποδεικνύεται μέσα από όγκο, κοσμήματα ή εμφανή μεγαλοπρέπεια. Μπορεί να εκφραστεί μέσα από ένα άψογο σακάκι.

Η Ράνια ντύνεται συχνά περισσότερο σαν μια διεθνής γυναίκα με θεσμικό ρόλο παρά σαν τη βασίλισσα ενός παραμυθιού.

Και αυτό είναι απολύτως συνειδητό.

Ανάμεσα στη Μέση Ανατολή και τη Δύση

Το ενδιαφέρον με τη Ράνια είναι ότι η γκαρνταρόμπα της δεν ανήκει αποκλειστικά σε έναν κόσμο.

Μπορεί να φορέσει Dior, Valentino ή Fendi, αλλά παράλληλα χρησιμοποιεί συχνά τη μόδα για να αναδείξει σχεδιαστές και τεχνικές από την Ιορδανία και τον ευρύτερο αραβικό κόσμο.

Σε σημαντικές περιστάσεις εμφανίζονται παραδοσιακά κεντήματα, χειροποίητες λεπτομέρειες και αναφορές στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.

Δεν πρόκειται για folklore, αλλά για σύγχρονη πολιτιστική διπλωματία.

Το ρούχο λειτουργεί σαν γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους που η ίδια γνωρίζει πολύ καλά. Από τη μία, η διεθνής γλώσσα της πολυτέλειας. Από την άλλη, η ταυτότητα ενός αραβικού βασιλείου με τη δική του ιστορία και αισθητική παράδοση.

Η Ράνια δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στα δύο, τα φορά μαζί.

Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό η εικόνα της έγινε τόσο διεθνώς αναγνωρίσιμη.

Από το πρωτόκολλο στη διπλωματία της εικόνας

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο εποχές γίνεται ακόμη πιο καθαρή εδώ.

Για τη νεαρή Νταϊάνα, το βασικό ερώτημα ήταν συχνά: «Επιτρέπεται να το φορέσω;»

Για μια σύγχρονη βασίλισσα όπως η Ράνια, το ερώτημα μπορεί να είναι: «Τι λέει αυτό που φοράω;»

Δεν είναι μικρή αλλαγή.

Το πρώτο αφορά τον κανόνα.

Το δεύτερο αφορά την επικοινωνία.

Σήμερα ένα royal look ταξιδεύει μέσα σε λίγα λεπτά σε ολόκληρο τον κόσμο. Αναλύεται από fashion editors, αναπαράγεται στα social media, σχολιάζεται, αντιγράφεται και μετατρέπεται σε περιεχόμενο.

Η επιλογή ενός Ιορδανού σχεδιαστή μπορεί να δώσει διεθνή προβολή σε μια ολόκληρη δημιουργική σκηνή. Ένα παραδοσιακό κέντημα μπορεί να μεταφέρει πολιτιστική πληροφορία σε εκατομμύρια ανθρώπους. Ένα αυστηρό κοστούμι σε μια πολιτική συνάντηση μπορεί να τοποθετήσει οπτικά τη γυναίκα όχι ως διακοσμητική συνοδό αλλά ως ενεργό πρόσωπο του δημόσιου βίου.

Το ρούχο δεν είναι πια απλώς dress code.

Είναι μήνυμα.

Η Νταϊάνα έγινε icon χωρίς Instagram. Η Ράνια είναι βασίλισσα μέσα στην εποχή του Εδώ ίσως βρίσκεται η μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσά τους.

Η Νταϊάνα έζησε σε έναν κόσμο στον οποίο οι φωτογράφοι κυνηγούσαν την εικόνα της.

Η Ράνια ζει σε έναν κόσμο στον οποίο ένας δημόσιος άνθρωπος μπορεί σε σημαντικό βαθμό να διαχειριστεί ο ίδιος την εικόνα που θα δει το κοινό.

Η διαφορά είναι τεράστια.

Η Νταϊάνα δεν είχε Instagram για να δημοσιεύσει τη φωτογραφία που επέλεξε. Δεν μπορούσε να γράψει τη δική της λεζάντα, να ανεβάσει ένα στιγμιότυπο από την καθημερινότητά της ή να παρακάμψει τον Τύπο και να απευθυνθεί απευθείας σε εκατομμύρια ανθρώπους.

Η δημόσια εικόνα της δημιουργήθηκε μέσα από μια συνεχή, συχνά βίαιη διαπραγμάτευση με τον φακό των άλλων.

Η Ράνια ανήκει στην πρώτη γενιά royals που έμαθαν ότι τα social media δεν είναι απλώς ένα ακόμη μέσο δημοσιότητας. Είναι ένας τρόπος να δημιουργείς αφήγηση.

Και αυτό αλλάζει ακόμη και τη σημασία του ρούχου.

Δεν ντύνεσαι μόνο για όσους βρίσκονται στην αίθουσα.

Ντύνεσαι γνωρίζοντας ότι η εικόνα θα απομονωθεί, θα ταξιδέψει και θα παραμείνει online.

Δύο γυναίκες, δύο διαφορετικές μορφές δύναμης

Θα ήταν εύκολο να βάλουμε τις φωτογραφίες τους δίπλα δίπλα και να μιλήσουμε για στιλ.

Αλλά θα χάναμε το σημαντικότερο.

Η Νταϊάνα και η Ράνια αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές στιγμές στη σχέση ανάμεσα στη γυναίκα, τη μοναρχία και τη δημόσια εικόνα.

Η Νταϊάνα ξεκίνησε μέσα σε ένα σύστημα που είχε ήδη αποφασίσει σε μεγάλο βαθμό πώς έπρεπε να μοιάζει μια πριγκίπισσα. Η ιστορία του στιλ της είναι συναρπαστική επειδή παρακολουθούμε μια γυναίκα να απομακρύνεται σταδιακά από αυτή την εικόνα και να δημιουργεί τη δική της.

Η Ράνια ξεκίνησε από διαφορετικό σημείο. Η σύγχρονη βασίλισσα δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί να φορέσει παντελόνι ή ότι ένα designer κομμάτι μπορεί να συνυπάρξει με ένα παραδοσιακό ένδυμα. Μπορεί να χρησιμοποιήσει όλα αυτά ως εργαλεία μιας πολύ πιο σύνθετης δημόσιας ταυτότητας.

Η μία έπρεπε να κερδίσει χώρο.

Η άλλη μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτόν τον χώρο.

Και ανάμεσα στις δύο βρίσκεται μια ολόκληρη αλλαγή εποχής.

Η πραγματική επανάσταση ίσως είναι ότι σήμερα μια βασίλισσα μπορεί να μοιάζει με τον εαυτό της Για αιώνες, το βασιλικό ντύσιμο είχε έναν βασικό σκοπό: να κάνει τον μονάρχη να ξεχωρίζει από όλους τους υπόλοιπους.

Στέμματα, τιάρες, μετάξια, κοσμήματα, εμβλήματα, στολές και αυστηροί ενδυματολογικοί κώδικες δήλωναν οπτικά την απόσταση ανάμεσα στον θεσμό και στον απλό άνθρωπο.

Η σύγχρονη royal εικόνα λειτουργεί συχνά αντίστροφα.

Η επιτυχία βρίσκεται στην ισορροπία ανάμεσα στο εξαιρετικό και στο οικείο.

Η Νταϊάνα το κατάλαβε ενστικτωδώς. Γι’ αυτό και οι εικόνες της με φούτερ και ποδήλατο εξακολουθούν να γοητεύουν μια γενιά που δεν είχε καν γεννηθεί όταν τραβήχτηκαν.

Η Ράνια το εφαρμόζει σε μια διαφορετική εποχή. Μπορεί να είναι απολύτως polished χωρίς να μοιάζει απρόσιτη, να φορά haute couture χωρίς να χάνεται μέσα σε αυτήν και να χρησιμοποιεί ένα παραδοσιακό ένδυμα χωρίς να μετατρέπει την πολιτιστική της ταυτότητα σε κοστούμι.

Ίσως αυτό να είναι τελικά το σύγχρονο power dressing.

Όχι να μπαίνεις σε ένα δωμάτιο και να φωνάζει πρώτα το ρούχο σου ποια είσαι.

Αλλά να μη χρειάζεται να το φωνάξει καθόλου.

Μια ημερομηνία, δύο διαφορετικές ιστορίες

Στις 31 Αυγούστου θυμόμαστε την Νταϊάνα επειδή εκείνη την ημέρα έφυγε από τη ζωή.

Την ίδια ημέρα γιορτάζει τα γενέθλιά της η Ράνια της Ιορδανίας.

Δεν υπάρχει λόγος να αναζητήσουμε κάτι μοιραίο σε αυτή τη σύμπτωση. Υπάρχει, όμως, κάτι σχεδόν κινηματογραφικό στο γεγονός ότι η ίδια ημερομηνία ενώνει δύο γυναίκες που, με εντελώς διαφορετικό τρόπο, βοήθησαν να αλλάξει η εικόνα της σύγχρονης royal woman.

Η Νταϊάνα μάς έδειξε τη στιγμή που η πριγκίπισσα άρχισε να βγαίνει από τη στολή της.

Η Ράνια δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν η βασίλισσα δεν χρειάζεται πια να φορά «στολή» εξαρχής.

Ανάμεσά τους άλλαξαν η μόδα, τα media, η θέση των γυναικών, η έννοια της διασημότητας, η σχέση του κοινού με τις βασιλικές οικογένειες και ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο κατασκευάζεται μια δημόσια εικόνα.

Κάποτε το royal dressing σήμαινε να γνωρίζεις τους κανόνες και να τους ακολουθείς.

Ύστερα ήρθε μια πριγκίπισσα που άρχισε σιγά σιγά να τους λυγίζει.

Και σήμερα μπορεί να υπάρχει μια βασίλισσα που χρησιμοποιεί τη μόδα όχι για να μας υπενθυμίσει ότι είναι βασίλισσα, αλλά για να μας πει ποια είναι, ποια χώρα εκπροσωπεί και σε ποιον κόσμο θέλει να ανήκει.

Ίσως γι’ αυτό η ιστορία της βασιλικής μόδας δεν είναι τελικά μια ιστορία για φορέματα.

Είναι μια ιστορία για το ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει τι σημαίνει η εικόνα μιας γυναίκας.

Και από την Νταϊάνα μέχρι τη Ράνια, αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή από όλες.