Patti Smith | H ατίθαση ζωή της `νονάς της πανκ` που ξεσήκωσε τα πλήθη με το `Because the night`

Tυχαία ροκ σταρ, αυθεντική ποιήτρια του πανκ. Κάνοντας μια αναδρομή στη ζωή του γυναικείου icon της μουσικής βιομηχανίας, φέρνουμε στο μυαλό μια αδύνατη γυναίκα να φοράει ανδρικό λευκό πουκάμισο και να κρατά το μαύρο σακάκι της κρεμασμένο στον ώμο. Τα μαλλιά της με μια φράντζα στο πλάι είναι μπλεγμένα σαν ένα κουβάρι. Στέκεται πάνω σε έναν λευκό τοίχο κοιτάζοντας τον άντρα πίσω από την κάμερα. Είναι η Patti Smith. Ποιήτρια, μουσικός, τραγουδίστρια, φωτογράφος και συγγραφέας… Ατίθαση αλλά και ονειροπόλα… Η “νονά του πανκ”, όπως την αποκάλεσαν. Μια ψιλόλιγνη γυναίκα, με άγρια ομορφιά κι έντονη προσωπικότητα, η οποία μεγάλωσε διαβάζοντας ποιήματα του αγαπημένου της, Arthur Rimbaud. Φωτογράφος είναι ο Robert Mapplethorpe, ο πρώην εραστής και δια βίου φίλος της που θα γίνει διάσημος για τις όμορφες, ερωτικές του εικόνες.

Αυτό το πορτρέτο θα γίνει ένα από τα πιο διάσημα εξώφυλλα άλμπουμ όλων των εποχών. Το ίδιο το άλμπουμ, “Horses”, θα συνδυάσει την ενέργεια του punk με την ποίηση του Rimbaud. Και η Patti Smith θα επαναπροσδιορίσει τη μουσική, την απόδοση και το στυλ για πάντα.

«Η συνέντευξη από εκείνη ήταν ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ζωής μου», εξηγεί ο συγγραφέας Geoff Dyer, ο οποίος φιλοξένησε μια συζήτηση επί σκηνής με την Smith πριν από δύο χρόνια. Λέει υπέροχα αστεία και έχει μεγάλη ικανότητα να γοητεύει το κοινό. Όταν την είδα να παίζει με το συγκρότημα της, ήταν προφανές ότι βρισκόμασταν παρουσία ενός σπουδαίου ερμηνευτή ».

Η Smith  είχε ξεκάθαρα καλλιτεχνικό όραμα από νεαρή ηλικία. «Το μόνο που ήθελα, από τότε που ήμουν παιδί, ήταν να κάνω κάτι υπέροχο», λέει.

Γεννήθηκε στο Σικάγο το 1946. Ήταν το πρώτο από τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Η μητέρα της, Beverly, ήταν σερβιτόρα. Ο πατέρας της, Grant , εργαζόταν σε ένα εργοστάσιο. Οι συχνές ασθένειες – συμπεριλαμβανομένης της οστρακιάς, που προκαλούσε παραισθήσεις στη Smith – σήμαιναν ότι περνούσε μέρες καθηλωμένη στο κρεβάτι, με τη μόνη της ψυχαγωγία τα βιβλία, τους δίσκους και τη φαντασία της. Ονειρευόταν να γίνει καλλιτέχνης και μούσα, είχε εμμονή με τον Bob Dylan και τον Jim Morrison και έχασε τον εαυτό της στην οραματική λογοτεχνία του William Blake και του Charles Baudelaire.

Αλλά η πραγματική ζωή ήταν πιο κοσμική. Τελείωσε το σχολείο, ξεκίνησε το κολέγιο δασκάλων και δούλευε τα καλοκαίρια σε μια γραμμή κατασκευής τρίκυκλων. Eνέπνευσε ένα από τα σπουδαιότερα τραγούδια της – το Piss Factory – αλλά, εκείνη την εποχή, ήταν απλώς μια αδιέξοδη δουλειά σε μια καταθλιπτική πόλη. Και μετά έμεινε έγκυος.

H Smith ήταν 20. Ο πατέρας, τον οποίο δεν κατονόμασε ποτέ, ήταν 17 ετών. Συνειδητοποιώντας ότι κανένας από τους δύο δεν ήταν ικανός να μεγαλώσει ένα παιδί, η Smith αποφάσισε να δώσει το μωρό για υιοθεσία. «Για μια σύντομη στιγμή ένιωσα σαν να πεθάνω. και το ίδιο γρήγορα ήξερα ότι όλα θα πάνε καλά», θυμάται στα απομνημονεύματά της το 2010, Just Kids. «Μια συντριπτική αίσθηση αποστολής επισκίασε τους φόβους μου. Θα ήμουν καλλιτέχνιδα. Θα αποδείκνυα την αξία μου ».

Τρεις μήνες μετά τη γέννα, τον Ιούλιο του 1967, έφτασε στη Νέα Υόρκη, κουβαλώντας μόνο μερικά ρούχα, μερικά μολύβια για σχέδιο και ένα βιβλίο με την ποίηση του Rimbaud.

Την πρώτη της μέρα στην πόλη, η Smith συνάντησε τον άντρα που αργότερα αποκάλεσε «ο καλλιτέχνης της ζωής μου». Τον Robert Mapplethorpe. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ζούσαν μαζί ως εραστές, ονειροπόλοι και συνάδελφοι, μοιράζονταν ιδέες και έμπνευση καθώς σκιαγράφησε ο Mapplethorpe και η Smith επικεντρώθηκε στα σχέδια και την ποίησή της.

Η σχέση τους –και το έργο που παρήγαγε– έχει γίνει θρυλική. Ήταν η Smith που ώθησε τον Mapplethorpe να πάρει μια κάμερα. Και ήταν ο Maplethorpe που ενθάρρυνε τη Smith να μετατρέψει τα ποιήματά της σε στίχους. Η στενή τους σχέση έληξε καθώς ο Mapplethorpe παραδέχτηκε ότι ήταν ομοφυλόφιλος, αλλά ο δεσμός τους δεν έσπασε ποτέ. 

Τα χρόνια της Νέας Υόρκης ήταν κομβικά. Η Smith προχώρησε από το να δίνει σόλο ποιητικές αναγνώσεις στη δημιουργία του Ομίλου Patti Smith. Το 1975, κυκλοφόρησαν το “Horses”, το πρώτο τους άλμπουμ, και συνέχισαν την παραγωγή τριών ακόμη δίσκων: Radio Ethiopia, Easter και Wave. Ωστόσο, το 1979, παρά την επιτυχία του single “Why the Night”, που γράφτηκε από κοινού με τον Bruce Springsteen, η  Smith διέλυσε αθόρυβα το συγκρότημα και εξαφανίστηκε.

Υπήρχαν φήμες ότι είχε πρόβλημα με τα ναρκωτικά (η Smith κάπνιζε μαριχουάνα όταν έγραφε). Όσο για τον νέο της εραστή – τον κιθαρίστα Fred `Sonic` Smith – ήταν πολύ κτητικός για να την αφήσει να περιοδεύει. Οι δυο τους μετακόμισαν σε ένα προάστιο του Ντιτρόιτ και παντρεύτηκαν το 1980. «Δεν είχαμε τίποτα εκτός από τις κιθάρες του και τα πιο πολύτιμα βιβλία μου και το κλαρίνο. Έτσι, ζούσα όπως ζούσα με την πρώτη μου αγάπη», λέει. Είχαν έναν γιο, τον Jackson, ο οποίος είναι τώρα παντρεμένος με τη Meg White των White Stripes, και μια κόρη, την Jesse, ενώ είναι και οι δύο μουσικοί.

Το 1989, ο Mapplethorpe πέθανε από μια ασθένεια που σχετίζεται με το AIDS. Η Smith έγινε άφαντη. Στη συνέχεια, το 1994, ο σύζυγός της πέθανε από καρδιακή προσβολή. Ακόμα θρηνούσε όταν ο αδερφός της, ο οποίος ήταν και διευθυντής της περιοδείας της, πέθανε από εγκεφαλικό.

Οι μέντορες και οι μαθητές της τη βοήθησαν να ξαναφτιάξει τη ζωή της. Ο Bob Dylan ζήτησε να παίξει ζωντανά μαζί του, ο Michael Stipe των REM της βρήκε ένα σπίτι στη Νέα Υόρκη, η σχεδιάστρια μόδας Αν Ντεμεουλεμίστερ την έντυσε. Ήταν η αρχή μιας δημιουργικής αναγέννησης και η ανακάλυψή της από μια εντελώς νέα γενιά καλλιτεχνών, συμπεριλαμβανομένης της σχεδιάστριας Hedi Slimane, που ήταν θαυμάστρια του ανδρόγυνου στιλ της.

Τώρα στα 70 της, το στυλ της Smith εξακολουθεί να είναι εντυπωσιακό – άγρια ​​γκρίζα μαλλιά, μπότες ποδηλασίας, ανδρικά blazers και καπέλα beanie. Συνεχίζει να ασχολείται με τη μουσική και έχει επίσης γράψει ένα βραβευμένο βιβλίο, Just Kids, για εκείνη και τον Robert Mapplethorpe. Καθώς η πρώτη της αγάπη είχε πάθος με τη φωτογραφία, η Dr  Wendy Hitchmough επιμελήθηκε μια έκθεση με τα έργα της Smith στο Charleston, την αγροικία που ανήκει στην καλλιτέχνιδα του Bloomsbury Vanessa Bell (charleston.org.uk) στο Ανατολικό Sussex. «Οι φωτογραφίες της έχουν μια συναρπαστική ομορφιά που αποκαλύπτει την ποίηση και την απόλυτη σοβαρότητα της δουλειάς της Patti Smith ως καλλιτέχνιδα», λέει η  Hitchmough. Το δύστροπο κορίτσι που ντύθηκε σαν αγόρι ξέφυγε από τη βαρετή ζωή της επειδή ήθελε να κάνει κάτι «υπέροχο».

Η Patty Smith που ξεσήκωσε τα πλήθη με το τραγούδι της “Because the Night”- το οποίο έγραψε μαζί με τον Bruce Springsteen- φτάνοντας στο no 13 του Billboard Hot 100, το 2005 επονομάστηκε τιμητικά Διοικητής του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων από τον Γάλλο υπουργό Πολιτισμού, ενώ δύο χρόνια αργότερα, το 2007, πήρε τη θέση της στο “Rock and Roll Hall of Fame”.  

Σήμερα, στα 74 της χρόνια έχει πια αφήσει το δικό της ισχυρό σημάδι στην ιστορία της μουσικής σκηνής με τον ασυμβίβαστο χαρακτήρα της, το ιδιαίτερο ταλέντο της και την τολμηρή της γλώσσα.