Σοφία Καζαντζιάν: Πάντα με γοήτευαν οι ατέλειες, οι ρωγμές, οι σκιές. Το τέλειο είναι βαρετό

Η Σοφία Καζαντζιάν ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία καλλιτεχνών που δεν περιορίζονται σε έναν μόνο ρόλο, αλλά κινούνται με άνεση ανάμεσα στην υποκριτική, τη συγγραφή και την εσωτερική αναζήτηση της τέχνης. Με σπουδές στη Φιλολογία, τη δημοσιογραφία και τον χορό, και με μια διαδρομή που ξεκινά από την τηλεόραση και φτάνει σε απαιτητικές θεατρικές σκηνές, έχει διαμορφώσει μια καλλιτεχνική ταυτότητα βαθιά προσωπική και πολυεπίπεδη.

Στην παράσταση «Κατσαρίδα Κ.», σε σκηνοθεσία Μάριου Ιορδάνου, ενσαρκώνει έναν απαιτητικό, καταιγιστικό μονόλογο που μετατρέπεται σε μια υπαρξιακή διαδρομή μέσα στον κόσμο του Φραντς Κάφκα. Μέσα από συνεχείς μεταμορφώσεις, περνά από την τελειότητα στην ατέλεια, από τη φυλακή της κανονικότητας στην αναζήτηση της προσωπικής ελευθερίας, δίνοντας φωνή σε όσους νιώθουν ότι δεν χωρούν πουθενά.

Με αφορμή αυτή τη δουλειά –που είναι ταυτόχρονα καλλιτεχνική πρόταση και εσωτερική εξομολόγηση– η Σοφία Καζαντζιάν μιλά για τη σχέση της με τη σκηνή, τη δύναμη της αλήθειας στο θέατρο και την ανάγκη να παραμένει κανείς αυθεντικός, ακόμα και μέσα στις πιο σκοτεινές διαδρομές.

Σε μια εποχή όπου η εικόνα συχνά υπερισχύει της ουσίας, η ίδια επιλέγει να επιστρέφει ξανά και ξανά στο «γιατί» της τέχνης. Όχι ως καταφύγιο, αλλά ως πεδίο σύγκρουσης — με τον εαυτό, με τα όρια, με τις βεβαιότητες. Η σκηνή, για εκείνη, δεν είναι απλώς ένας χώρος έκφρασης, αλλά ένας τόπος αλήθειας, όπου κάθε ρόλος γίνεται αφορμή για να απογυμνωθεί κάτι βαθύτερο. Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται και η δύναμή της: στο ότι δεν φοβάται να εκτεθεί, να ραγίσει, να μεταμορφωθεί. Γιατί, όπως φαίνεται και μέσα από τη δουλειά της, η τέχνη δεν είναι ποτέ μια ασφαλής διαδρομή — είναι μια διαρκής υπέρβαση.

Στην «Κατσαρίδα Κ.» ερμηνεύετε έναν πολυεπίπεδο μονόλογο εμπνευσμένο από τον κόσμο του Κάφκα, όπου περνάτε μέσα από πολλούς ρόλους και ψυχικές καταστάσεις. Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση γι’ αυτή την ερμηνεία; 

Το να ερμηνεύσω 18 ρόλους σε μία παράσταση με καταιγιστικό σκηνοθετικό ρυθμό και αστραπιαίες εναλλαγές ήταν όχι ακριβώς πρόκληση, αλλά ένα πολύ δυνατό κίνητρο. Μετά ασφαλώς από το μεγαλύτερο κίνητρο όλων: Να βρίσκομαι στη σκηνή και να ερμηνεύω Κάφκα.

Η παράσταση περιγράφεται ως ένα «καφκικό παραλήρημα» και μια «κραυγή ελευθερίας». Πώς βιώνετε εσείς αυτή τη διαδρομή από τη «φυλακή της κανονικότητας» προς την προσωπική απελευθέρωση; 

Ο Κάφκα έλεγε “δεν μπορώ και δεν θέλω να είμαι τίποτα άλλο παρά μόνο λογοτεχνία”. Παραφράζοντάς το θα πω “δεν μπορώ και δεν θέλω να είμαι τίποτα άλλο παρά μόνο τέχνη”. Η συγγραφή και η υποκριτική για μένα είναι οι “τόποι” που νιώθω απόλυτα ελεύθερη. Γι’ αυτό ό,τι δημιουργώ, με εκφράζει σε απόλυτο βαθμό.

Η ηρωίδα ξεκινά από έναν «υπόνομο γεμάτο βιβλία» και καταλήγει στην καρδιά του Κάφκα. Πώς μεταφράζεται αυτή η διαδρομή στη σκηνική σας παρουσία;

Με συνεχείς μεταμορφώσεις. Όπως η ίδια η ζωή. Περνάμε από την κωμωδία στην τραγωδία και από την ψευδαίσθηση στην αλήθεια χωρίς να πάρουμε ανάσα. Κι όταν νιώθουμε πως η ζωή μας κόβει τα φτερά, τα βλέπουμε να φυτρώνουν στις πλάτες μας, ακόμα και σπασμένα. Στην παράσταση ο Κάφκα λέει “σκάψε. Κάτω είναι η πηγή”. Από τον υπόγειο της Κατσαρίδας περνάμε στο υπόγειο της ανθρώπινης ύπαρξης ενός από τα μεγαλύτερα πνεύματα που πέρασαν από αυτόν τον κόσμο.

Το έργο αγγίζει θέματα τελειότητας, ατέλειας και υπαρξιακής αγωνίας. Πόσο κοντά αισθάνεστε προσωπικά σε αυτά τα ερωτήματα;

Κάθε έργο είναι και μία εξομολόγηση. Είναι πάντα, με κάποιον τρόπο, αυτοβιογραφικό για έναν δημιουργό. Είτε γιατί μιλάει για θέματα που έχει βιώσει είτε για θέματα που δεν αντέχει να μην πάρει θέση. Προσωπικά πάντα με γοήτευαν οι ατέλειες, οι ρωγμές, οι σκιές. Το τέλειο είναι βαρετό. Ένα κυνήγι για όσους θέλουν να μοιάσουν. Κι εγώ δεν θέλω να μοιάσω.

Πώς ήταν η συνεργασία σας με τον Μάριο Ιορδάνου στη σκηνοθεσία, στο κείμενο και στη συνολική σύλληψη του έργου; 

Όπως είναι πάντα. Μαγική. Μιλάμε την ίδια γλώσσα σε βαθμό που δεν ξεχωρίζουμε ποια σκηνή έχει γράψει ποιος. Τον Μάριο, επίσης, τον θαυμάζω απεριόριστα ως σκηνοθέτη. Είναι ουσιαστικός, στοχευμένος, ευγενής και σίγουρος για αυτό που θέλει να κάνει. Σέβεται τον ηθοποιό και του δίνει την ελευθερία να είναι και εκείνος δημιουργός. Αλλά κυρίως τον θαυμάζω ως άνθρωπο.

Η παράσταση συνομιλεί με έργα όπως Η Μεταμόρφωση, Η Δίκη και Ο Πύργος. Ποιο έργο του Κάφκα σας επηρέασε περισσότερο στην προετοιμασία σας; 

Ο καλλιτέχνης της πείνας που φωνάζει απελπισμένος πως δεν μπορεί να βρει το φαγητό που του αρέσει. Πως η τροφή που τρώνε οι άλλοι δεν του είναι αρκετή. Και πως συνεχίζει να πεινά όπως ακριβώς το είχε ονειρευτεί.

Πρόκειται για έναν απαιτητικό μονόλογο, σωματικά και ψυχικά. Πώς προετοιμάζεστε πριν από κάθε παράσταση;

Για αυτή την παράσταση προετοιμαζόμουν τόσα χρόνια. Έρχεται μία στιγμή στο θέατρο που νιώθεις – αν είσαι τυχερός – πως κάνεις ακριβώς αυτό που ήθελες να κάνεις. Αυτό συμβαίνει με εμένα στην “Κατσαρίδα Κ.”

Τι πιστεύετε ότι «παίρνει μαζί του» ο θεατής φεύγοντας από την αίθουσα;

Τη βεβαιότητα ότι δεν είναι μόνος.

Η παράσταση απευθύνεται, όπως αναφέρεται, «σε όσους δεν χωράνε πουθενά». Νιώθετε ότι το θέατρο σήμερα μπορεί ακόμη να δώσει φωνή στους «αόρατους»;

Η παράσταση λέει αυτό ακριβώς: Δεν χρειάζεται να γίνεις ορατός σε μάτια που δεν θα διάλεγες να σε κοιτάξουν. Δεν χρειάζεται να ζεις πια με εσωτερικευμένο το βλέμμα του άλλου μέσα σου. 

Αν έπρεπε να περιγράψετε την «Κατσαρίδα Κ.» με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;

Καφκική αδιέξοδη κωμωδία.

Τι σας γοητεύει περισσότερο στο απαιτητικό είδος του μονολόγου;

Το ότι δημιουργήσαμε με τον Μάριο έναν μονόλογο που δεν είναι μονόλογος. Είναι ένας 18μελής θίασος από ένα πρόσωπο.

Πώς έχει αλλάξει η σχέση σας με τη σκηνή μέσα στα χρόνια;

Δεν έχει αλλάξει. Ανεβαίνω κάθε φορά με τη λαχτάρα του κοριτσιού που ονειρευόταν να γίνει ηθοποιός. Και κατεβαίνω από αυτή πάντα με την ίδια ψυχική ανάταση. 

Υπάρχει κάποιος ρόλος που σας «μεταμόρφωσε» ως άνθρωπο;

Η προσωπική μου εξέλιξη ως άνθρωπος μεταμορφώνει την ηθοποιό. 

Τι αναζητάτε πλέον σε ένα θεατρικό έργο πριν πείτε το «ναι»;

Η ψυχή μου να διψάει να μιλήσει για όσα πρόκειται να πει. 

Πόσο σημαντική είναι για εσάς η συγγραφική συμμετοχή σε ένα έργο, όπως συμβαίνει εδώ;

Όταν το κείμενο πηγάζει από εσένα, τότε δεν γίνεται παρά να σε εκφράζει απόλυτα. Κι αυτό είναι ανεκτίμητο.

«Το θέατρο αρχίζει από την αλήθεια.»Κωνσταντίνος Στανιστλάβσκι.

Πώς ορίζετε εσείς την «αλήθεια» πάνω στη σκηνή και πώς την υπηρετείτε στην Κατσαρίδα Κ.;

Κάθε φορά, σκορπίζω τα κομμάτια μου στη σκηνή με γενναιοδωρία και τα μαζεύω πίσω ένα ένα με χαρά στο τέλος της παράστασης. Επί σκηνής θα δίνω πάντα όση αλήθεια αντέχει ένας θεατής να πάρει. Όμω, υπάρχει και μία παρανόηση. Φράσεις όπως “παίζει θέατρο”, “είναι υποκριτής” κ.α έχουν συνδυαστεί με την εσφαλμένη εντύπωση ότι ο ηθοποιός λέει ψέματα. Ο ηθοποιός κάνει ακριβώς το αντίθετο. Φωτίζει την αλήθεια και έρχεται αντιμέτωπος με τη δική του αλήθεια – όσο επώδυνο κι αν είναι αυτό συχνά – για να μπορέσει να το κάνει.

«Το θέατρο δεν πρέπει μόνο να συγκινεί, αλλά και να αφυπνίζει.»Μπέρτολτ Μπρεχτ. Πιστεύετε ότι η παράσταση λειτουργεί και ως πολιτική ή κοινωνική αφύπνιση;

Όποιος στρέφει το βλέμμα προς τα έξω ονειρεύεται. Όποιος το στρέφει προς τα μέσα, αφυπνίζεται. Κι αυτό είναι το θέατρο. Αφύπνιση. 

«Μπορώ να πάρω έναν άδειο χώρο και να τον ονομάσω σκηνή.»Πήτερ Μπρουκ

Μα δεν έχει σημασία πού παίζεις, αλλά τι παίζεις. Σκηνή μπορεί να είναι και ο δρόμος. Οι μεγάλες παραστάσεις είναι οι παραστάσεις ουσίας. Όχι εκείνες που χαρακτηρίζονται από τον χώρο. Εμένα πάντα θα με ανατριχιάζει το “φτωχό” θέατρο. 

Σε έναν λιτό, σχεδόν υπαρξιακό σκηνικό κόσμο, πόσο σημαντική είναι για εσάς η δύναμη του «κενού»;

Τόσο ώστε να χρειάζομαι την τέχνη για να το γεμίσω.

 «Το θέατρο είναι η τέχνη του παρόντος.»Ζαν-Λουί Μπαρό Ο μόνος τρόπος να το βιώσεις απόλυτα είναι να είσαι στο βαθύ παρόν. Κι εγώ όταν παίζω είμαι στο βαθύ παρόν. Δεν υπάρχει πριν και μετά. Υπάρχει μόνο το τώρα. 

Πώς κρατάτε «ζωντανή» την παράσταση, ώστε κάθε βραδιά να είναι μοναδική; Την αφήνω να με εκπλήξει. Πριν βγω, λέω “τώρα έχω κάτι να μοιραστώ” και αφήνω το μοίρασμα να συμβεί.

«Το θέατρο πρέπει να μας ταρακουνά, όχι να μας καθησυχάζει.»Αντονέν Αρτό

Ο αγαπημένος μου! Κάθε επανάσταση ταρακουνά. Αυτός είναι ο ρόλος της. Και το θέατρο είναι πράξη επανάστασης. Κυρίως απέναντι στον εαυτό μας. 

Πιστεύετε ότι η «Κατσαρίδα Κ.» ταρακουνά τον θεατή; Και με ποιον τρόπο;

Με πολλούς τρόπους. Η Κατσαρίδα Κ. είναι ένα υπαρξιακό θρίλερ που σε αφορά.

Τι σημαίνει για εσάς προσωπική ελευθερία;  Να είμαι αυτή που επιλέγω να είμαι κάθε στιγμή. Και αυτό σε έναν κόσμο που βομβαρδίζονται παιδιά, δολοφονούνται γυναίκες, κακοποιούνται ζώα και υποφέρουν άνθρωποι λόγω της διαφορετικότητάς τους, είναι πολυτέλεια. Στην πραγματικότητα, ποτέ δεν μπορείς να νιώθεις απόλυτα ελεύθερος όταν δίπλα σου κάποιοι παλεύουν για το αυτονόητο. Το δικαίωμα στη ζωή.  

Έχετε νιώσει ποτέ, όπως η ηρωίδα, «παγιδευμένη» σε ρόλους που δεν σας εκφράζουν; Τα βαρίδια τα ξεφορτώθηκα νωρίς. Μοιάζω με τις γάτες μου, που λατρεύω. Ψάχνω πάντα διέξοδο απ’ ό,τι λειτουργεί εγκλωβιστικά. Και πάντα τη βρίσκω. 

Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μήνυμα στη «Σοφία» των πρώτων σας βημάτων, τι θα της λέγατε; Όλα είναι μάταια. Κάν’ τα τουλάχιστον όπως γουστάρεις.

Τι ονειρεύεστε για τα επόμενα χρόνια στο θέατρο; Για τον  κόσμο ονειρεύομαι. Να μην υποφέρει κανείς.

Θέατρο Αργώ (Αργώ studio)

Ελευσινίων 13-15, Αθήνα

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Σάββατο 21:00 & Κυριακή 19:00

Διάρκεια: 70’

Πληροφορίες – κρατήσεις: 210 – 520 16 84