Therapy Speak: Όταν μιλάμε για τον έρωτα σαν να είμαστε όλοι ψυχολόγοι

Κάποτε, μετά από έναν δύσκολο χωρισμό, λέγαμε ότι κάποιος μας φέρθηκε άσχημα.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Σήμερα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να πούμε ότι ήταν toxic, emotionally unavailable, avoidant ή narcissist. Αν διαφωνήσει με τη δική μας εκδοχή ενός περιστατικού, μπορεί να μιλήσουμε για gaslighting. Αν δεν θέλουμε να απαντήσουμε σε ένα μήνυμα, επικαλούμαστε τα boundaries μας. Αν φοβόμαστε ότι θα μας εγκαταλείψει, αναζητούμε το attachment style μας.

Δεν πρόκειται απαραίτητα για κάτι κακό. Αντιθέτως, ένα από τα σημαντικότερα πολιτισμικά επιτεύγματα των τελευταίων χρόνων είναι ότι η ψυχική υγεία έπαψε σε μεγάλο βαθμό να αποτελεί θέμα που συζητιέται μόνο πίσω από κλειστές πόρτες.

Άνθρωποι που κάποτε δεν μπορούσαν καν να ονομάσουν αυτό που αισθάνονταν απέκτησαν λέξεις και οι λέξεις μπορούν να είναι απελευθερωτικές.

Υπάρχει όμως ένα παράδοξο. Όσο περισσότερο μάθαμε να μιλάμε σαν ψυχολόγοι, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε ανθρώπινη ατέλεια σαν διάγνωση.

Από το λεξιλόγιο στην ταμπέλα

Η διαφορά είναι λεπτή αλλά τεράστια.

Άλλο να αναγνωρίζεις ότι κάποιος παρουσιάζει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και άλλο να μετατρέπεις αυτή τη συμπεριφορά σε ολόκληρη ταυτότητα.

Ένας άνθρωπος μπορεί να φερθεί εγωιστικά χωρίς να είναι ναρκισσιστής. Μπορεί να πει ψέματα χωρίς κάθε ψέμα να αποτελεί gaslighting. Μπορεί να δυσκολεύεται να δεσμευτεί χωρίς ένα TikTok διάρκειας σαράντα δευτερολέπτων να μπορεί να διαγνώσει το attachment style του.

Και μια σχέση μπορεί να είναι απλώς κακή χωρίς να χρειάζεται υποχρεωτικά να χαρακτηριστεί «toxic».

Η ανθρώπινη φύση ήταν πάντοτε ακατάστατη. Είμαστε αντιφατικοί, μερικές φορές γενναιόδωροι και άλλες φορές μικρόψυχοι, γενναίοι σε έναν τομέα και φοβισμένοι σε έναν άλλον. Η ψυχολογική γλώσσα δημιουργήθηκε για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε αυτή την πολυπλοκότητα, όχι απαραίτητα για να την εξαφανίσει μέσα σε πέντε hashtags.

Το TikTok ως θεραπευτικό δωμάτιο

Η Gen Z μεγάλωσε σε μια εποχή πρωτοφανούς πρόσβασης στην ψυχολογική πληροφορία.

Ένα βίντεο για anxious attachment μπορεί να συγκεντρώσει εκατομμύρια views. Ένα carousel στο Instagram μπορεί να εξηγεί «πέντε σημάδια ότι ο σύντροφός σου είναι narcissist». Ένας δημιουργός περιεχομένου μπορεί να περιγράψει τα red flags μιας σχέσης μέσα σε λιγότερο χρόνο απ’ όσο χρειαζόμαστε για να φτιάξουμε καφέ.

Υπάρχει κάτι εξαιρετικά θετικό σε αυτή τη δημοκρατικοποίηση της γνώσης. Έννοιες που κάποτε ήταν δυσπρόσιτες μπήκαν στην καθημερινή συζήτηση.

Αλλά το social media format έχει μια εγγενή αδυναμία: αγαπά τις βεβαιότητες.

Το «μπορεί να σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα ανάλογα με τον άνθρωπο, το ιστορικό και τις συνθήκες» δεν γίνεται εύκολα viral.

Το «αν κάνει αυτά τα πέντε πράγματα, φύγε» γίνεται.

Και κάπως έτσι η ψυχολογία, η επιστήμη που κανονικά ασχολείται με αποχρώσεις, μετατρέπεται μερικές φορές σε ένα παιχνίδι αναγνώρισης χαρακτήρων.

Τα boundaries δεν είναι τείχη

Ίσως καμία λέξη να μην έχει γνωρίσει μεγαλύτερη επιτυχία από το «boundaries».

Και δικαίως. Το δικαίωμα να θέτουμε όρια είναι θεμελιώδες.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν κάθε άβολη συζήτηση βαφτίζεται παραβίαση ορίων.

Ένα boundary αφορά κυρίως το τι επιλέγω να κάνω εγώ για να προστατεύσω τον εαυτό μου. Δεν είναι μαγική λέξη που υποχρεώνει όλους τους υπόλοιπους να συμπεριφέρονται όπως επιθυμώ.

Και κυρίως δεν σημαίνει ότι δεν οφείλουμε ποτέ εξηγήσεις, ευγένεια ή ενσυναίσθηση.

Μπορεί κάποιος να έχει κάθε δικαίωμα να απομακρυνθεί από μια σχέση. Το να το κάνει, όμως, με στοιχειώδη ανθρωπιά δεν ακυρώνει τα boundaries του.

Όταν η αυτογνωσία γίνεται όπλο

Υπάρχει κάτι ακόμη πιο παράξενο: η ψυχολογική γλώσσα μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για αυτογνωσία αλλά και για εξουσία.

Αν χαρακτηρίσω τον άλλον «narcissist», η συζήτηση σχεδόν τελειώνει πριν αρχίσει. Αν αποφασίσω ότι είναι «avoidant», κάθε απόσταση επιβεβαιώνει τη θεωρία μου. Αν πω ότι «με κάνει gaslight», η διαφορετική ανάμνηση ενός γεγονότος μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε απόπειρα χειραγώγησης.

Οι λέξεις αποκτούν δύναμη και όσο πιο κλινικές ακούγονται, τόσο μεγαλύτερη αυθεντία μοιάζει να έχουν.

Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι χειριστικές ή κακοποιητικές συμπεριφορές δεν υπάρχουν. Υπάρχουν και η δυνατότητα να τις αναγνωρίζουμε είναι σημαντική. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, οι σοβαροί όροι χρειάζονται προσοχή, ώστε να μη χάσουν το νόημά τους από την υπερβολική χρήση.

Μήπως προσπαθούμε να αποφύγουμε την αβεβαιότητα;

Ίσως πίσω από το therapy speak να κρύβεται μια πολύ ανθρώπινη ανάγκη: θέλουμε να ξέρουμε γιατί κάποιος μας πλήγωσε.

Η αβεβαιότητα είναι δυσβάσταχτη.

Είναι πολύ πιο εύκολο να πούμε «είναι avoidant» από το να δεχτούμε ότι ένας άνθρωπος που μας άρεσε μπορεί απλώς να μη μας ήθελε αρκετά. Είναι πιο ανακουφιστικό να δημιουργήσουμε μια θεωρία για τη συμπεριφορά ενός πρώην από το να αποδεχθούμε ότι ίσως ποτέ δεν θα μάθουμε πραγματικά τι συνέβαινε μέσα του.

Η ταμπέλα βάζει τάξη στο χάος. Μόνο που οι άνθρωποι δεν είναι διαγνώσεις.

Να κρατήσουμε τις λέξεις, αλλά να επιστρέψουμε στους ανθρώπους

Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε το νέο λεξιλόγιο.

Χρειάζεται ίσως να θυμηθούμε για ποιον λόγο το αποκτήσαμε.

Για να καταλαβαίνουμε καλύτερα τον εαυτό μας, όχι για να διαγιγνώσκουμε από απόσταση όλους τους άλλους. Για να αναγνωρίζουμε πραγματικά προβληματικές συμπεριφορές, όχι για να μετατρέψουμε κάθε πρώην σε narcissist. Για να θέτουμε υγιή όρια, όχι για να αποφεύγουμε κάθε δύσκολη συζήτηση.

Γιατί υπάρχει και μια παράξενη ειρωνεία στην εποχή της υπερβολικής ψυχολογικής γνώσης: μπορεί να ξέρουμε όλες τις σωστές λέξεις και παρ’ όλα αυτά να μην ξέρουμε πώς να πούμε τις πιο απλές.

«Με πλήγωσες».

«Φοβήθηκα».

«Έκανα λάθος».

«Δεν θέλω το ίδιο πράγμα με εσένα».

«Συγγνώμη».

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη συναισθηματική ωριμότητα να μην είναι να μπορούμε να εξηγήσουμε κάθε άνθρωπο που περνά από τη ζωή μας.

Είναι να μπορούμε να τον βλέπουμε ως άνθρωπο — ακόμη κι όταν αποφασίζουμε ότι δεν μπορεί πια να έχει θέση σε αυτή.