We Only Said Goodbye with Words: Γιατί κάποιοι έρωτες τελειώνουν πολύ αργότερα από τη σχέση

Σήμερα, 14 Σεπτεμβρίου, η Amy Winehouse θα γινόταν 43 ετών. Είναι παράξενο ακόμη και να τη φανταζόμαστε σε αυτή την ηλικία, ίσως επειδή η συλλογική μνήμη έχει έναν άδικο τρόπο να κρατά για πάντα νέους όσους έφυγαν νωρίς, κι έτσι η Amy έμεινε στα 27, με το τεράστιο beehive, το μαύρο eyeliner, τα tattoos, εκείνη τη βαθιά φωνή που ακουγόταν πολύ μεγαλύτερη από την ηλικία της και έναν δίσκο που έκανε τον έρωτα να μοιάζει ταυτόχρονα με καταφύγιο και πληγή.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Με αφορμή τα γενέθλιά της, όμως, ίσως αξίζει να επιστρέψουμε όχι στον μύθο της «καταραμένης» τραγουδίστριας, αλλά σε κάτι πολύ πιο οικείο που κατάφερε να περιγράψει με σχεδόν αφοπλιστική ειλικρίνεια: υπάρχουν σχέσεις που τελειώνουν σε μια συγκεκριμένη ημέρα και υπάρχουν έρωτες που χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο για να φύγουν από μέσα μας.

Υπάρχει ένας πολύ καθαρός τρόπος με τον οποίο μας αρέσει να φανταζόμαστε τους χωρισμούς. Δύο άνθρωποι συναντιούνται, ερωτεύονται, κάτι κάποτε παύει να λειτουργεί, χωρίζουν, πονάνε για ένα εύλογο διάστημα και ύστερα προχωρούν, σαν η καρδιά να ακολουθεί την ίδια λογική αλληλουχία με τα γεγονότα και να γνωρίζει ότι, από τη στιγμή που ειπώθηκε η τελευταία κουβέντα ή έκλεισε η τελευταία πόρτα, οφείλει κι εκείνη να αρχίσει να αποσύρεται.

Στην πραγματική ζωή, βέβαια, οι άνθρωποι είναι πολύ λιγότερο τακτοποιημένοι.

Μπορεί να έχεις φύγει και να μην έχεις φύγει καθόλου, να γνωρίζεις με τη λογική σου ότι μια σχέση δεν μπορούσε να συνεχιστεί και την ίδια στιγμή να περιμένεις ακόμη ένα μήνυμα, να έχεις γνωρίσει άλλους ανθρώπους και παρ’ όλα αυτά ένα τραγούδι, μια μυρωδιά ή ένας δρόμος να σε επιστρέφει χωρίς προειδοποίηση σε κάποιον που δεν υπάρχει πια στην καθημερινότητά σου. Μπορεί ακόμη και να μη θέλεις πραγματικά να επιστρέψεις σε εκείνον, αλλά να μην έχεις καταφέρει ακόμη να φύγεις από την εκδοχή του εαυτού σου που υπήρξες μαζί του.

Και ίσως αυτή να είναι η περιοχή στην οποία το *Back to Black* εξακολουθεί να μας συναντά σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την κυκλοφορία του.

Όχι επειδή όλοι ζήσαμε τη ζωή της Amy Winehouse.

Αλλά επειδή σχεδόν όλοι κάποτε ανακαλύψαμε ότι το τέλος μιας σχέσης και το τέλος ενός συναισθήματος είναι δύο εντελώς διαφορετικά γεγονότα.

Η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής της δεν ήταν ένας άνθρωπος

«Η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής μου; Το ίδιο το να ερωτεύεσαι.»

Amy Winehouse, The Guardian, 2007

Όταν η *Guardian* τη ρώτησε ποια ή ποιος ήταν η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής της, η Amy δεν απάντησε με ένα όνομα. Είπε απλώς: «Falling in love itself». Και στην αμέσως επόμενη ερώτηση, για το πώς αισθάνεται ο έρωτας, απάντησε με εκείνο το χαρακτηριστικό μείγμα υπερβολής, σκοτεινού χιούμορ και ωμής ειλικρίνειας που διέτρεχε σχεδόν όλα όσα έλεγε: **«Σαν μια αρρώστια που σε καταναλώνει αιώνια».

Ίσως μέσα σε αυτές τις δύο απαντήσεις να υπάρχει πολύ περισσότερο από μια έξυπνη ατάκα μιας 23χρονης τραγουδίστριας. Γιατί δεν είπε ότι αγαπούσε περισσότερο έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Είπε ότι αγαπούσε την κατάσταση του να είναι ερωτευμένη.

Και αυτή είναι μια διάκριση που δύσκολα κάνουμε όταν προσπαθούμε να ξεπεράσουμε έναν μεγάλο έρωτα, επειδή μερικές φορές δεν πενθούμε μόνο τον άνθρωπο που χάσαμε αλλά ολόκληρη τη συναισθηματική πραγματικότητα που δημιουργούσε η παρουσία του.

Μας λείπει η προσμονή, η ένταση, εκείνη η εποχή που ένα μήνυμα μπορούσε να αλλάξει ολόκληρη τη θερμοκρασία μιας ημέρας, η αίσθηση ότι κάποιος μας γνώριζε με έναν τρόπο που οι υπόλοιποι δεν μπορούσαν, ακόμη και η αγωνία που κάποτε μας εξουθένωνε μπορεί, όταν περάσει αρκετός χρόνος, να αποκτήσει μέσα στη μνήμη μια παράξενη λάμψη.

Και τότε γίνεται δύσκολο να καταλάβεις τι ακριβώς σου λείπει. Ο άνθρωπος; Ή ο εαυτός σου όταν ήταν ερωτευμένος μαζί του;  Μήπως μας λείπει περισσότερο αυτό που ήμασταν μαζί του;

Ένας μεγάλος έρωτας δεν αφήνει πίσω του μόνο αναμνήσεις ενός άλλου ανθρώπου. Αφήνει μια ολόκληρη εκδοχή του εαυτού μας, μαζί με τα μέρη όπου πηγαίναμε, τους ανθρώπους που βλέπαμε, τη μουσική που ακούγαμε, τις συνήθειες που αποκτήσαμε, ακόμη και έναν διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμασταν το μέλλον.

Γι’ αυτό ορισμένοι χωρισμοί μοιάζουν περισσότερο με απώλεια εποχής παρά με απώλεια προσώπου.

Δεν χάνεις μόνο εκείνον. Χάνεις τα καλοκαίρια μαζί του, ένα συγκεκριμένο σπίτι, μια παρέα, μια ηλικία, τις Κυριακές όπως ήταν τότε, τα σχέδια που κάποτε θεωρούσες δεδομένο ότι θα πραγματοποιηθούν και, μερικές φορές, ακόμη και τα προβλήματα που σε εκνεύριζαν, επειδή κι αυτά ανήκαν σε μια καθημερινότητα που τώρα δεν υπάρχει.

Κάπως έτσι, χρόνια αργότερα, μπορεί να νομίζεις ότι θέλεις πίσω έναν άνθρωπο ενώ στην πραγματικότητα θέλεις να επιστρέψεις σε μια εποχή της ζωής σου στην οποία εκείνος λειτουργεί απλώς ως σύμβολο.

Μόνο που εκείνη η ζωή δεν υπάρχει πια. Και ίσως αυτό να είναι πολύ δυσκολότερο να αποδεχθούμε από έναν χωρισμό, γιατί έναν άνθρωπο μπορείς θεωρητικά να ξανασυναντήσεις. Μια παλιά εκδοχή της ζωής σου, όχι.

«Back to Black» δεν σήμαινε απλώς επιστροφή σε έναν άνδρα

«Το “Back to Black μιλά για μια σχέση που, όταν τελειώνει, επιστρέφεις σε όσα γνώριζες πριν.»

Amy Winehouse, συνέντευξη στο CNN, 2007

Η ίδια η Amy είχε εξηγήσει το *Back to Black* πολύ πιο απλά από όσο το ανέλυσε αργότερα η pop κουλτούρα. Όταν τελείωσε η σχέση που ενέπνευσε τον δίσκο, είπε, ο άνδρας με τον οποίο ήταν επέστρεψε στην πρώην σύντροφό του, ενώ εκείνη δεν είχε κάτι αντίστοιχο στο οποίο να επιστρέψει. Δεν δούλευε εκείνη την περίοδο, δεν μπορούσε να ρίξει όλη της την ενέργεια στη δουλειά και έτσι βρέθηκε, όπως το περιέγραψε, σε μερικούς πολύ σκοτεινούς μήνες, κάνοντας ανόητα πράγματα «όπως κάνεις όταν είσαι 22 και ερωτευμένη».

Αυτή η εξήγηση έχει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από τον μύθο του doomed romance που αργότερα χτίστηκε γύρω της. Μιλά για το κενό.

Για εκείνη τη στιγμή μετά τον χωρισμό κατά την οποία δεν χάνεται μόνο ένας άνθρωπος αλλά εξαφανίζεται ξαφνικά ολόκληρη η δομή της καθημερινότητας που είχε δημιουργηθεί γύρω του. Πού πηγαίνει ο χρόνος που πριν ανήκε σε δύο; Ποιον παίρνεις τηλέφωνο για να πεις το ασήμαντο πράγμα που συνέβη το απόγευμα;

Τι κάνεις με όλες εκείνες τις μικρές συνήθειες που δεν ήταν ποτέ αρκετά σημαντικές για να τις ονομάσεις «σχέση», αλλά τελικά ήταν ακριβώς αυτό που έκανε τη σχέση ζωή;

Οι μεγάλοι χωρισμοί δεν μας αφήνουν μόνο με μια ραγισμένη καρδιά. Μας αφήνουν με πολύ ελεύθερο χώρο.

Και ο τρόπος με τον οποίο θα γεμίσουμε αυτόν τον χώρο μπορεί να καθορίσει πολύ περισσότερο την επούλωση από την ίδια την απόφαση του χωρισμού.

Η Amy έγραφε επειδή έπρεπε να βάλει κάπου αυτό που αισθανόταν

Γράφω τραγούδια γιατί πρέπει να βγάλω κάτι καλό μέσα από κάτι κακό.»

Amy Winehouse, SPIN, 2007

Η Amy Winehouse δεν περιέγραφε ποτέ τη σύνθεση με ιδιαίτερα ρομαντικούς όρους. Στο περίφημο profile του *SPIN* το 2007 είπε ότι υπήρχαν πράγματα που δεν μπορούσε να πει στον Blake Fielder-Civil και ότι δεν καθόταν να σκεφτεί αν αυτά θα μπορούσαν να γίνουν ένα καλό τραγούδι ή ποιος θα τα άκουγε. Έγραφε επειδή αισθανόταν ότι έπρεπε να βγάλει κάτι καλό από κάτι κακό, επειδή όσα αισθανόταν χρειάζονταν κάπου να πάνε.

Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο ανθρώπινες λειτουργίες της δημιουργίας. Δεν διορθώνει απαραίτητα όσα συνέβησαν. Δεν επιστρέφει τον άνθρωπο, δεν αλλάζει το τέλος και δεν εξαφανίζει την απώλεια. Αλλά μετατρέπει κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή υπάρχει μόνο μέσα σου σε κάτι που μπορείς να κοιτάξεις απέναντί σου.

Οι περισσότεροι δεν θα γράψουμε ποτέ ένα *Back to Black*, αλλά κάνουμε μικρές εκδοχές του ίδιου πράγματος κάθε φορά που μιλάμε σε έναν φίλο μέχρι τις τρεις το πρωί, γράφουμε ένα μήνυμα που τελικά δεν στέλνουμε, περπατάμε για ώρες ή προσπαθούμε να βάλουμε σε λέξεις κάτι που όσο παραμένει αδιατύπωτο μοιάζει μεγαλύτερο από εμάς. Μερικές φορές δεν χρειάζεται να λύσεις ένα συναίσθημα. Χρειάζεται πρώτα να του δώσεις κάπου να υπάρξει.

Όταν το chaos μοιάζει με chemistry

Η ιστορία της Amy Winehouse έχει συχνά παρουσιαστεί μέσα από ένα πολύ επικίνδυνο φίλτρο: εκείνο της γυναίκας που αγαπούσε «υπερβολικά», σαν η ένταση από μόνη της να αποτελεί απόδειξη ενός εξαιρετικού έρωτα.

Αλλά η ένταση και το βάθος δεν είναι πάντοτε το ίδιο πράγμα. Αυτό είναι κάτι που δύσκολα αντιλαμβανόμαστε όταν βρισκόμαστε μέσα σε μια σχέση όπου όλα συμβαίνουν στο maximum. Η αναμονή ενός μηνύματος, η επανεμφάνιση μετά από ημέρες, η ζήλια, το «σε θέλω αλλά δεν μπορώ», ο χωρισμός και η επανασύνδεση, η αβεβαιότητα για το τι αισθάνεται ο άλλος δημιουργούν μια συνεχή συναισθηματική διέγερση. Και επειδή αισθανόμαστε τόσο πολύ, συμπεραίνουμε ότι αγαπάμε τόσο πολύ. Μόνο που το σώμα δεν είναι πάντα αξιόπιστος κριτικός σχέσεων.

Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη διάθεσή σου μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα δεν αποδεικνύει ότι είναι ο άνθρωπός σου. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι του έχεις παραχωρήσει υπερβολικά μεγάλη εξουσία πάνω στη συναισθηματική σου ασφάλεια. Και κάπως έτσι η ηρεμία μπορεί να μας φαίνεται βαρετή, ενώ η αβεβαιότητα βαφτίζεται πάθος.

Μπορεί να σου λείπει κάποιος που δεν θέλεις πίσω

Αυτή είναι ίσως μία από τις δυσκολότερες αλήθειες ενός χωρισμού, επειδή δεν χωρά εύκολα στις απλές ιστορίες που λέμε στον εαυτό μας.

Αν μου λείπει, σκέφτομαι, τότε μάλλον τον αγαπώ ακόμη. Και αν τον αγαπώ ακόμη, μήπως έκανα λάθος που έφυγα; Όχι απαραίτητα.

Μπορεί να σου λείπει βαθιά κάτι που δεν θα επέλεγες ξανά. Η νοσταλγία δεν είναι compatibility test και η απουσία δεν μεταμορφώνει αυτομάτως μια δύσκολη σχέση σε σωστή σχέση. Το ότι πονάμε όταν χάνουμε κάποιον δεν αποτελεί απόδειξη ότι έπρεπε να τον κρατήσουμε· αποδεικνύει απλώς ότι είχε αποκτήσει σημασία. Μπορούμε να κρατάμε δύο αλήθειες ταυτόχρονα.

«Σε αγάπησα». Και: «Δεν θέλω να επιστρέψω».

Ίσως μάλιστα ένα μεγάλο κομμάτι της ενηλικίωσης να είναι ακριβώς αυτό: να σταματάμε να απαιτούμε από τα συναισθήματά μας να είναι απολύτως συνεπή για να θεωρούνται αληθινά.

Γιατί επιστρέφουμε εκεί όπου ξέρουμε ότι πονέσαμε;

Οι άνθρωποι που βρίσκονται έξω από μια σχέση κάνουν συχνά την πιο λογική ερώτηση.

Αφού ξέρεις πώς τελειώνει, γιατί επιστρέφεις; Επειδή οι άνθρωποι δεν επιστρέφουν πάντοτε εκεί όπου υπήρξαν ευτυχισμένοι.

Μερικές φορές επιστρέφουν εκεί όπου υπάρχει κάτι ανολοκλήρωτο. Μια συγγνώμη που δεν ειπώθηκε, μια εξήγηση που δεν δόθηκε, η ελπίδα ότι «αυτή τη φορά» τα πράγματα θα είναι διαφορετικά, ακόμη και η ανάγκη να αποδείξουμε στον εαυτό μας ότι δεν κάναμε λάθος όταν επενδύσαμε τόσο πολύ σε έναν άνθρωπο. Αν αυτή τη φορά λειτουργήσει, ίσως όλος ο προηγούμενος πόνος αποκτήσει νόημα.

Κι έτσι δεν κυνηγάμε πάντοτε μια δεύτερη ευκαιρία στη σχέση. Κυνηγάμε μια δεύτερη ευκαιρία στο παρελθόν. Μόνο που το παρελθόν είναι ίσως ο μοναδικός τόπος στον οποίο, όσο κι αν επιστρέψεις, δεν θα βρεις ποτέ ακριβώς αυτό που άφησες.

«Ξέρεις ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει,  αλλά ξέρεις επίσης ότι θα το ξεπεράσεις»

«Το “Tears Dry on Their Own” μιλά για μια σχέση που ξέρεις ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει, ό,τι κι αν συμβεί. Κι έτσι, παρόλο που στενοχωριέσαι, ξέρεις ότι θα το ξεπεράσεις.»

Amy Winehouse, CNN, 2007

Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που είπε η Winehouse για το *Back to Black*, ακριβώς επειδή συγκρούεται με τη μονοδιάστατη εικόνα της γυναίκας που η pop culture κράτησε για πάντα εγκλωβισμένη μέσα στην καταστροφή.

Η ίδια, μιλώντας για το *Tears Dry on Their Own*, έλεγε κάτι πολύ πιο ώριμο: μπορείς να γνωρίζεις ότι μια σχέση δεν πρόκειται να λειτουργήσει και παρ’ όλα αυτά να στενοχωριέσαι για το τέλος της, ενώ κάπου μέσα σου γνωρίζεις επίσης ότι κάποτε θα το ξεπεράσεις.

Αυτές οι δύο γνώσεις μπορούν να συνυπάρχουν.

Μπορείς να πονάς και να ξέρεις ότι θα περάσει.

Μπορείς να αγαπάς και να ξέρεις ότι πρέπει να φύγεις.

Μπορείς να θυμάσαι χωρίς να επιστρέψεις.

Ίσως μάλιστα αυτή να είναι η στιγμή που αρχίζει πραγματικά η επούλωση: όχι όταν σταματάς να αισθάνεσαι, αλλά όταν παύεις να ερμηνεύεις κάθε συναίσθημα ως οδηγία.

Το «μου λείπεις» είναι συναίσθημα. Δεν είναι πάντοτε απόφαση. Μερικές φορές δεν θέλουμε τον άνθρωπο πίσω — θέλουμε διαφορετικό τέλος Υπάρχει κάτι ακόμη πιο ύπουλο στους μεγάλους χωρισμούς. Δεν θέλουμε πάντοτε να ξαναρχίσει η σχέση. Θέλουμε να αλλάξει η τελευταία σκηνή.

Θέλουμε εκείνος που έφυγε να επιστρέψει, ακόμη κι αν αυτή τη φορά θα είμαστε εμείς εκείνοι που θα πουν όχι. Θέλουμε ο άνθρωπος που δεν μας επέλεξε να μας επιλέξει, όχι επειδή είμαστε βέβαιοι ότι θέλουμε να είμαστε μαζί του, αλλά επειδή η απόρριψη άφησε πίσω της μια ανοιχτή ιστορία.

Το ονομάζουμε closure και συχνά το φανταζόμαστε σαν κάτι που θα μας προσφέρει ο άλλος. Ένα τελευταίο μήνυμα. Μια εξήγηση που επιτέλους θα βγάζει νόημα. Μια συγγνώμη.

Μια παραδοχή ότι τελικά μας αγάπησε περισσότερο απ’ όσο έδειξε. Μόνο που το closure που εξαρτάται από κάποιον άλλον μπορεί να γίνει ένας εξαιρετικά κομψός τρόπος να συνεχίσουμε να τον περιμένουμε. Υπάρχουν τέλη που πρέπει να γράψουμε χωρίς τη συμμετοχή του ανθρώπου με τον οποίο ξεκίνησε η ιστορία.

Δεν χρειάζεται να κάνουμε τον άλλον «κακό» για να φύγουμε

Ίσως επειδή η αμφιθυμία είναι τόσο δύσκολη, μετά από έναν χωρισμό έχουμε την τάση να ξαναγράφουμε το παρελθόν.

Συγκεντρώνουμε όλα όσα μας πλήγωσαν σαν αποδεικτικά στοιχεία, επαναλαμβάνουμε τις χειρότερες στιγμές μέχρι να πειστούμε ότι τίποτε καλό δεν υπήρξε πραγματικά και συχνά χρειαζόμαστε τον άλλον να γίνει ο «κακός» της ιστορίας για να αισθανθούμε ότι έχουμε δικαίωμα να φύγουμε. Όμως μπορεί ένας άνθρωπος να είχε υπέροχα στοιχεία και παρ’ όλα αυτά να μην ήταν σωστός για εμάς.

Μπορεί να υπήρξαν αληθινές στιγμές ευτυχίας μέσα σε μια σχέση που έπρεπε να τελειώσει.

Μπορεί να αγαπήσαμε πραγματικά και η αγάπη να μην ήταν αρκετή για να χτιστεί μια κοινή ζωή.

Δεν χρειάζεται να δυσφημήσουμε το παρελθόν για να δικαιολογήσουμε το τέλος του.

Και ίσως αυτή να είναι μια πολύ πιο ώριμη μορφή αποχαιρετισμού: να μπορείς να πεις «ήταν αληθινό» χωρίς να χρειάζεται να προσθέσεις «άρα έπρεπε να κρατήσει για πάντα».

Η Amy πίσω από την Amy

«Πώς θα ήθελα να με θυμούνται; Ως αληθινή.»

Amy Winehouse, The Guardian, 2007

Υπάρχει ένας κίνδυνος όταν μιλάμε για την Amy Winehouse σήμερα: επειδή γνωρίζουμε το τέλος, διαβάζουμε ολόκληρη τη ζωή της ανάποδα.

Κάθε τραγούδι γίνεται προφητεία, κάθε σκοτεινή φράση προειδοποίηση, κάθε δύσκολη στιγμή ακόμη ένα βήμα προς μια κατάληξη που εμείς γνωρίζουμε αλλά εκείνη, φυσικά, δεν γνώριζε. Κι έτσι ξεχνάμε τον άνθρωπο.

Η Winehouse ήταν μόλις 23 ετών όταν η Guardian τη ρώτησε πώς θα ήθελε να τη θυμούνται και εκείνη απάντησε με μία μόνο λέξη: «genuine» – αληθινή. Στην ίδια συνέντευξη, όταν ρωτήθηκε πότε ήταν πιο ευτυχισμένη, δεν αναφέρθηκε σε κάποιον έρωτα. Είπε: «Χθες το βράδυ, πάνω στη σκηνή». Και ως μεγαλύτερο επίτευγμά της επέλεξε το άλμπουμ της.

Αυτές οι απαντήσεις έχουν σημασία γιατί πίσω από την ιστορία των σχέσεων, πίσω από το Blake, τα tabloids και όλα όσα αργότερα κατέλαβαν περισσότερο χώρο από τη μουσική, υπήρχε μια εξαιρετικά σοβαρή μουσικός.

Η γνώση της για jazz, R&B και gospel ήταν βαθιά· μιλούσε για τη Sarah Vaughan, τη Dinah Washington και τον Thelonious Monk όχι σαν celebrity που απαριθμεί influences, αλλά σαν μουσικός που είχε ακούσει πραγματικά πώς λειτουργεί μια φωνή μέσα σε μια σύνθεση.

Ίσως λοιπόν το πιο άδικο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε στην Amy είναι να τη θυμόμαστε μόνο ως τη γυναίκα που δεν κατάφερε να φύγει από έναν μεγάλο έρωτα. Ήταν πολύ περισσότερα από αυτό.

We Only Said Goodbye with Words

Σήμερα, 14 Σεπτεμβρίου, θα γινόταν 43 ετών. Και ίσως υπάρχει κάτι συγκινητικό στη σκέψη όχι μόνο όσων δεν πρόλαβε να ζήσει, αλλά και όλων των εκδοχών της που δεν προλάβαμε να γνωρίσουμε. Πώς θα τραγουδούσε στα 43; Θα υπήρχε ακόμη το beehive; Θα είχε επιστρέψει περισσότερο στη jazz; Θα γελούσε με τον τρόπο που κάποτε μιλούσε για τον έρωτα; Θα έγραφε διαφορετικά για τις σχέσεις που στα 22 έμοιαζαν με ολόκληρο τον κόσμο; Δεν μπορούμε να ξέρουμε.

Μπορούμε όμως να ακούσουμε τα τραγούδια της χωρίς να τα αντιμετωπίζουμε μόνο σαν soundtrack μιας τραγωδίας. Γιατί το ”Back to Black” δεν επέζησε επειδή γνωρίζουμε τι συνέβη στην Amy Winehouse. Επέζησε επειδή αναγνωρίζουμε κάτι από εμάς μέσα του.

Σχεδόν όλοι κάποτε γνωρίσαμε έναν άνθρωπο που κατέλαβε περισσότερο χώρο μέσα μας απ’ όσο περιμέναμε. Κάποτε μπερδέψαμε το «μου λείπει» με το «μου κάνει καλό», την ένταση με το βάθος, την επιστροφή με την απόδειξη της αγάπης. Περιμέναμε ένα μήνυμα που, ακόμη κι αν ερχόταν, πιθανότατα δεν θα άλλαζε τίποτε, κι όμως κοιτάζαμε το κινητό. Περάσαμε μια νύχτα θυμούμενοι μόνο τα όμορφα και ένα πρωινό θυμούμενοι μόνο όσα μας πλήγωσαν.

Και ύστερα, κάποια στιγμή, συνέβη κάτι τόσο μικρό ώστε ίσως δεν το προσέξαμε όταν συνέβη. Περάσαμε ένα ολόκληρο πρωινό χωρίς να τον σκεφτούμε. Ύστερα μια ημέρα.

Ακούσαμε ξανά το τραγούδι που αποφεύγαμε και δεν χρειάστηκε να το κλείσουμε. Περάσαμε από το μέρος όπου πηγαίναμε μαζί και αυτή τη φορά ήταν απλώς ένας δρόμος. Κάποιος ανέφερε το όνομά του και δεν αισθανθήκαμε εκείνη την παλιά μικρή μετατόπιση μέσα στο σώμα.

Δεν υπήρξε μεγάλη στιγμή closure. Καμία κινηματογραφική τελευταία σκηνή.

Η ζωή είχε απλώς αρχίσει, σχεδόν αθόρυβα, να καταλαμβάνει ξανά τον χώρο που κάποτε ανήκε στην απουσία. Και τότε ίσως καταλαβαίνουμε τι σημαίνει πραγματικά να ξεπερνάς κάποιον.

Δεν σημαίνει ότι ξεχνάς, ούτε ότι αποφασίζεις πως δεν τον αγάπησες ποτέ, ούτε ότι διαγράφεις τις καλές αναμνήσεις για να δικαιολογήσεις το τέλος. Σημαίνει ότι κάποια μέρα μπορείς να θυμηθείς χωρίς να θέλεις να επιστρέψεις, ότι ο άνθρωπος παραμένει μέρος της ιστορίας σου αλλά παύει να αποτελεί πιθανότητα του μέλλοντός σου.

Η Amy Winehouse είχε καταλάβει κάτι από αυτό ήδη στα 23 της. Όταν τη ρώτησαν ποιο ήταν το σημαντικότερο μάθημα που της είχε δώσει η ζωή, απάντησε:

«Μαθαίνεις πράγματα κάθε μέρα και η ζωή είναι μικρή.»

Ίσως τελικά αυτή να είναι και η πιο τρυφερή απάντηση σε όλους εκείνους τους έρωτες που πιστέψαμε κάποτε ότι δεν θα τελείωναν ποτέ.

Δεν χρειάζεται να τους εξαφανίσουμε για να συνεχίσουμε. Δεν χρειάζεται καν να πάψουν να σημαίνουν κάτι. Αρκεί κάποια στιγμή να πάψουν να σημαίνουν τα πάντα.