Never Explain, Never Look Back: Τι ήξερε ο Karl Lagerfeld για την τέχνη του να επανεφευρίσκεις τον εαυτό σου

Ο Karl Lagerfeld αγάπησε την ιστορία αλλά αντιπαθούσε τη νοσταλγία, γνώριζε το παρελθόν της μόδας σχεδόν εγκυκλοπαιδικά αλλά δεν ήθελε να επιστρέφει στο δικό του, δημιούργησε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες φιγούρες της σύγχρονης κουλτούρας και ταυτόχρονα αντιμετώπιζε κάθε προηγούμενη εκδοχή του σαν κάτι που είχε ήδη ολοκληρώσει τον σκοπό της.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Ίσως γι’ αυτό, χρόνια μετά τον θάνατό του, η πιο ενδιαφέρουσα κληρονομιά του δεν βρίσκεται μόνο στα tweed jackets, στις πασαρέλες της Chanel ή στις συλλογές που σχεδίασε, αλλά σε μια ιδέα πολύ πιο προσωπική: ότι η ζωή δεν μας ζητά να παραμένουμε συνεπείς με αυτό που υπήρξαμε, αλλά αρκετά περίεργοι ώστε να ανακαλύπτουμε αυτό που μπορούμε ακόμη να γίνουμε. Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή των περισσότερων ανθρώπων κατά την οποία το παρελθόν αρχίζει να γίνεται επικίνδυνα άνετο. Έχουμε ήδη μια ιστορία να διηγηθούμε, ανθρώπους που μας γνώρισαν με έναν συγκεκριμένο τρόπο, επιτυχίες που αποδεικνύουν τι καταφέραμε, αποτυχίες που εξηγούν τι φοβόμαστε και μια εικόνα του εαυτού μας που, επειδή την έχουμε φορέσει αρκετά χρόνια, αρχίζει να μοιάζει σχεδόν φυσική.

Και όσο περνά ο χρόνος, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να την εγκαταλείψουμε.

Ο Lagerfeld έμοιαζε να φοβάται ακριβώς αυτή την ακινησία, ίσως περισσότερο ακόμη και από την αποτυχία. Όχι το να μεγαλώνει, αλλά το να γίνει κάποτε ένας άνθρωπος που θα χρειαζόταν να κοιτάξει προς τα πίσω για να θυμηθεί πότε υπήρξε ενδιαφέρων.

Αυτός είναι ίσως ο λόγος που, όταν οι άλλοι μιλούσαν για την καριέρα του, εκείνος μιλούσε για την επόμενη συλλογή.

Όταν του έλεγαν τι είχε καταφέρει, σκεφτόταν τι δεν είχε κάνει ακόμη.

Και όταν η μόδα προσπαθούσε να τον μετατρέψει σε κομμάτι της ιστορίας της, εκείνος επέμενε πεισματικά να ζει στο παρόν.

Ο άνθρωπος που δεν ήθελε να γίνει archive

«Πετάω τα πάντα. Δεν κρατώ δικά μου αρχεία, ούτε σχέδια, ούτε φωτογραφίες, ούτε ρούχα — τίποτα. Η δουλειά μου είναι να δημιουργώ, όχι να θυμάμαι.» Karl Lagerfeld, The New Yorker, 2007

Ο John Colapinto, όταν μπήκε στον κόσμο του Lagerfeld για το περίφημο προφίλ In the Now του New Yorker, συνάντησε έναν άνθρωπο που δημιουργούσε με σχεδόν αδιανόητη ταχύτητα και αμέσως μετά μπορούσε να τσαλακώσει το σχέδιο που μόλις είχε ολοκληρώσει και να το πετάξει στο καλάθι.

Δεν επρόκειτο για πόζα. Ο Lagerfeld εξηγούσε ότι δεν διατηρούσε προσωπικό archive από sketches, φωτογραφίες ή ρούχα και περιέγραφε τον κάδο απορριμμάτων σαν το σημαντικότερο έπιπλο ενός σπιτιού.

Για έναν άνθρωπο της μόδας, ενός κόσμου που έχει μετατρέψει το archive σε σχεδόν ιερό τόπο, η στάση του μοιάζει παράδοξη. Για τους περισσότερους από εμάς, ακόμη περισσότερο.

Κρατάμε πράγματα επειδή μας θυμίζουν ποιοι υπήρξαμε, επιστρέφουμε σε παλιές φωτογραφίες, παλιές σχέσεις, προηγούμενες επιτυχίες, και συχνά χρησιμοποιούμε όσα έχουμε ήδη καταφέρει σαν ένα είδος εγγύησης απέναντι στην αβεβαιότητα αυτού που έρχεται.

Ο Lagerfeld δεν έμοιαζε να θέλει αυτή την εγγύηση.

Ίσως επειδή καταλάβαινε ότι υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο να έχεις παρελθόν και στο να αρχίσεις να ζεις μέσα σε αυτό, και ότι κάποια στιγμή τα πράγματα που αποδεικνύουν ποιος υπήρξες μπορούν να γίνουν ακριβώς εκείνα που δεν σε αφήνουν να ανακαλύψεις ποιος θα μπορούσες να γίνεις.

Η προηγούμενη επιτυχία δεν έχει πίστωση

«Για μένα, lifetime achievement είναι η επόμενη συλλογή. Δεν υπάρχει πίστωση από το παρελθόν. Ξέχασέ το.»

Karl Lagerfeld, Larry King Weekend, CNN, 2002

Το 2002, ο Lagerfeld βρισκόταν απέναντι από τον Larry King έχοντας ήδη πίσω του μια καριέρα για την οποία οι περισσότεροι δημιουργοί θα μπορούσαν άνετα να περάσουν την υπόλοιπη ζωή τους μιλώντας. Είχε εργαστεί για τους σημαντικότερους οίκους, είχε ήδη μεταμορφώσει τη Chanel και εκείνες τις ημέρες επρόκειτο να τιμηθεί για το σύνολο της προσφοράς του.

Μόνο που ο ίδιος δεν φαινόταν ιδιαίτερα συγκινημένος από την ιδέα του lifetime achievement.

Για εκείνον, είπε, lifetime achievement ήταν η επόμενη συλλογή. Το παρελθόν δεν σου έδινε πίστωση. Όσο συνέχιζες να εργάζεσαι, δεν υπήρχε λόγος να επιστρέφεις στα δικά σου παλιά πράγματα.

Υπάρχει κάτι σχεδόν βίαιο σε αυτή την αντίληψη και ίσως δεν χρειάζεται να την υιοθετήσει κανείς κυριολεκτικά για να καταλάβει την αλήθεια που κρύβεται μέσα της.

Η προηγούμενη επιτυχία είναι ένα υπέροχο μέρος για να επισκέπτεσαι.

Είναι όμως επικίνδυνο μέρος για να κατοικείς.

Γιατί κάποια στιγμή μπορεί να αρχίσεις να περιμένεις από τον κόσμο να εξακολουθεί να σε θαυμάζει για κάτι που έκανες πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια και, ακόμη χειρότερα, να αρχίσεις εσύ ο ίδιος να πιστεύεις ότι η πιο ενδιαφέρουσα εκδοχή σου έχει ήδη υπάρξει.

Ο Lagerfeld αρνήθηκε αυτή την ιδέα σχεδόν μέχρι το τέλος.

Το πιο δύσκολο reinvention είναι να αλλάζεις χωρίς να χάνεσαι

«Μια ανανέωση του υπάρχοντος πνεύματος για τη δική μας εποχή.» Karl Lagerfeld, για τη Chanel, Vogue, 2012

Σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη reinvention τόσο εύκολα ώστε σχεδόν την αδειάσαμε από το νόημά της. Ένα καινούργιο κούρεμα γίνεται new era, μια διαφορετική γκαρνταρόμπα transformation και μερικές φωτογραφίες αρκούν για να ανακοινώσουμε ότι κάποιος «επανεφηύρε τον εαυτό του».

Ο Lagerfeld έκανε κάτι πολύ δυσκολότερο.

Άλλαζε χωρίς να χάνει την υπογραφή του.

Γιατί η πραγματική επανεφεύρεση δεν είναι απαραίτητα να γίνεις αγνώριστος. Είναι να παραμένεις αναγνωρίσιμος χωρίς να γίνεσαι προβλέψιμος και πουθενά αυτό δεν φάνηκε περισσότερο από τη Chanel.

Όταν ανέλαβε τον οίκο το 1983, θα μπορούσε να συμπεριφερθεί σαν προσεκτικός θεματοφύλακας μιας μεγάλης κληρονομιάς, να διατηρήσει τα tweeds, τις πέρλες, τις καμέλιες, το μαύρο και το λευκό σαν αντικείμενα ενός εξαιρετικά κομψού μουσείου και να αρκεστεί στο κύρος του ονόματος.

Αντί γι’ αυτό, πήρε τους κώδικες της Gabrielle Chanel και άρχισε να παίζει μαζί τους.

Μεγάλωσε τα logos, άλλαξε τις αναλογίες, έβαλε τις πέρλες σε διαφορετικά συμφραζόμενα, έκανε το tweed νεότερο, πιο sexy, άλλοτε σχεδόν rock, και αντιμετώπισε την κληρονομιά όχι ως κάτι που έπρεπε να προστατευτεί από το παρόν αλλά ως πρώτη ύλη για το παρόν. Η Vogue περιέγραφε ακριβώς αυτή την ικανότητά του: να παίρνει τα «αιώνια στοιχεία» της Chanel και να τα ξανακάνει σύγχρονα.

Δεν σεβάστηκε την ιστορία αντιγράφοντάς την.

Τη σεβάστηκε αρνούμενος να την ταριχεύσει.

Έξι μήνες μπροστά

«Στη μόδα, το μέλλον είναι έξι μήνες.» Karl Lagerfeld, Vogue, 2012

Αν υπήρχε ένας χρόνος στον οποίο ο Lagerfeld δεν ήθελε να βρίσκεται, αυτός ήταν το χθες.

Σε μια παρουσίαση Chanel Couture το 2012, όταν η συλλογή ονομαζόταν New Vintage, έκανε μια διάκριση που συνοψίζει σχεδόν ολόκληρη τη φιλοσοφία του. Το vintage, είπε, είναι καταθλιπτικό· το «new vintage» όμως είναι κάτι που πρόκειται να έρθει, μια προετοιμασία για κάτι που ίσως αντέξει. Και πρόσθεσε ότι στη μόδα το μέλλον βρίσκεται έξι μήνες μπροστά.

Σε άλλη καταγεγραμμένη συνομιλία της Vogue επανέλαβε σχεδόν ρυθμικά: «six months, six months, six months».

Υπήρχε πάντα άλλη μία συλλογή.

Αυτός ήταν ο χρονικός του ορίζοντας.

Όχι επειδή δεν γνώριζε την ιστορία — ίσως γνώριζε περισσότερη από τους περισσότερους γύρω του — αλλά επειδή δεν ήθελε να χρησιμοποιεί τη γνώση ως υποκατάστατο της περιέργειας.

Και ίσως υπάρχει ένας τρόπος να γεράσουμε πολύ πριν γεράσει πραγματικά το σώμα μας: όταν αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι όλα όσα άξιζαν έχουν ήδη συμβεί.

Ότι τα καλύτερα βράδια ήταν τότε, οι μεγάλοι έρωτες τότε, οι ωραιότερες εποχές τότε, η πιο δημιουργική περίοδος τότε.

Ο Lagerfeld συμπεριφερόταν σαν το «τότε» να ήταν σχεδόν απαγορευμένη λέξη.

Δεν χρειάζεται να είσαι πιστός στον παλιό σου εαυτό

«Υπάρχει το τώρα και ίσως λίγο από το αύριο. Το χθες είναι εντάξει. Όταν σταματήσεις, μπορείς να θυμάσαι.» Karl Lagerfeld, Larry King Weekend, CNN, 2002

Υπάρχει μια παράξενη κοινωνική απαίτηση να είμαστε συνεπείς με ανθρώπους που υπήρξαμε κάποτε.

«Μα εσύ δεν έλεγες ότι…;»

Ναι. Μπορεί πράγματι να το έλεγες.

Μπορεί στα τριάντα να ήθελες κάτι που στα πενήντα δεν θέλεις πια, να πέρασες είκοσι χρόνια χτίζοντας μια καριέρα και κάποια στιγμή να αντιληφθείς ότι δεν σε αφορά όπως παλιά, να υπήρξε ένας άνθρωπος που πίστευες ότι θα αγαπάς για πάντα, μια πόλη στην οποία θεωρούσες ότι θα γεράσεις ή μια εικόνα του εαυτού σου που κάποτε σου ταίριαζε απόλυτα και τώρα σε στενεύει.

Η αλλαγή γνώμης συχνά αντιμετωπίζεται σαν ασυνέπεια.

Μπορεί όμως να είναι απλώς απόδειξη ότι στο μεταξύ έζησες.

Ο Lagerfeld δεν είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αποδείξει ότι παρέμενε πιστός σε κάποια προηγούμενη εκδοχή του. Chloé, Fendi, Chanel, δικό του label, φωτογραφία, εκδόσεις, βιβλία, design, αμέτρητες συνεργασίες· η δημιουργική του ζωή έμοιαζε περισσότερο με διαρκή κίνηση παρά με μια ευθεία γραμμή.

Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα ωραιότερα μαθήματα του reinvention: δεν χρωστάμε αιώνια συνέπεια στον άνθρωπο που ήμασταν πριν αποκτήσουμε τις εμπειρίες που έχουμε σήμερα.

Το παρελθόν είναι πληροφορία, όχι κατοικία

«Χωρίς τύψεις, χωρίς να λες “α, τα πράγματα ήταν καλύτερα τότε”.» Karl Lagerfeld, The New Yorker, 2007

Θα ήταν εύκολο να θεωρήσει κανείς ότι ο Lagerfeld απεχθανόταν την ιστορία.

Συνέβαινε σχεδόν το αντίθετο.

Ήταν αδηφάγος αναγνώστης, συλλέκτης βιβλίων, άνθρωπος με τεράστια περιέργεια για τη μουσική, την τέχνη, την πολιτική, τον κινηματογράφο και οτιδήποτε μπορούσε να του μεταφέρει, όπως έλεγε, τον «αέρα της στιγμής». Οι άνθρωποι γύρω του περιέγραφαν μια σχεδόν ακατάπαυστη ανάγκη του να γνωρίζει τι συμβαίνει τώρα, να βλέπει, να διαβάζει, να ακούει, να απορροφά.

Η διαφορά είναι λεπτή αλλά ουσιαστική.

Δεν απέρριπτε το παρελθόν ως γνώση.

Απέρριπτε τη νοσταλγία ως τρόπο ζωής.

Και ίσως αυτό να είναι κάτι που αξίζει να κρατήσουμε πολύ πέρα από τη μόδα. Το παρελθόν μπορεί να είναι βιβλιοθήκη, αλλά δεν χρειάζεται να γίνει διεύθυνση κατοικίας. Μπορείς να επιστρέφεις σε αυτό για να καταλάβεις, να μάθεις, να θυμηθείς, χωρίς να απαιτείς από το παρόν να του μοιάζει.

Γιατί υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «θυμάμαι» και στο «μακάρι να ήταν ακόμη έτσι».

Το πρώτο είναι μνήμη.

Το δεύτερο μπορεί εύκολα να γίνει παραίτηση από το τώρα.

Η εικόνα μπορεί να είναι δημιουργία και όχι φυλακή

«Έγινα εκατό τοις εκατό η εικόνα μου. Ίσως να μην υπάρχει τίποτε άλλο πίσω από αυτήν.» Karl Lagerfeld, συνέντευξη, 2011

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση του Lagerfeld.

Ο άνθρωπος που πίστευε τόσο πολύ στην αλλαγή δημιούργησε μία από τις πιο σταθερές προσωπικές εικόνες που γνώρισε ποτέ η μόδα.

Λευκά μαλλιά δεμένα πίσω, ψηλός λευκός γιακάς, μαύρο tailoring, δαχτυλίδια, fingerless gloves και εκείνα τα σκούρα γυαλιά που ο ίδιος, με το χαρακτηριστικό του χιούμορ, είχε αποκαλέσει στον Larry King το «φορητό eye shadow» του.

Μπορούσες να αναγνωρίσεις τη σιλουέτα του πριν δεις το πρόσωπό του.

Αλλά ο Lagerfeld δεν προσποιήθηκε ποτέ ότι αυτή η εικόνα ήταν ένα τυχαίο αποτέλεσμα «αυθεντικότητας». Ήξερε ότι την είχε κατασκευάσει και αυτό ίσως είναι το ενδιαφέρον.

Σήμερα μιλάμε διαρκώς για τον «αληθινό εαυτό», σαν να υπάρχει κάπου μέσα μας μια τελική, αυθεντική εκδοχή την οποία πρέπει απλώς να ανακαλύψουμε, σαν αρχαιολογικό εύρημα που περιμένει χρόνια κάτω από το χώμα.

Ίσως όμως ο εαυτός να μην είναι μόνο κάτι που ανακαλύπτουμε.

Ίσως είναι και κάτι που δημιουργούμε.

Δεν βρίσκεις απλώς ποιος είσαι.

Αποφασίζεις, λίγο λίγο, ποιος θέλεις να γίνεις.

Το πρόβλημα με το «τότε ήμουν στα καλύτερά μου»

«Μην προσπαθείς ποτέ να επιστρέψεις. Δεν μπορείς. Θα απογοητευτείς.» Karl Lagerfeld, Larry King Weekend, CNN, 2002

Υπάρχει μια φράση που αρχίζει να εμφανίζεται όλο και συχνότερα όσο μεγαλώνουμε.

«Τότε ήμουν στα καλύτερά μου».

Τότε ήμουν πιο όμορφη, τότε είχα περισσότερη ενέργεια, τότε η καριέρα μου πήγαινε καλύτερα, τότε ταξίδευα περισσότερο, τότε ήμουν ερωτευμένη, τότε είχα χρόνο, τότε συνέβαιναν πράγματα.

Και ίσως δεν υπάρχει πιο ύπουλος τρόπος να γεράσει κανείς από το να αποφασίσει ότι η κορυφαία στιγμή της ζωής του έχει ήδη συμβεί.

Ο Lagerfeld είχε σχεδόν αλλεργική αντίδραση σε αυτή την ιδέα. Όταν μιλούσε στον Larry King για το παρελθόν, επέμενε ότι δεν υπάρχει λόγος να επιστρέφεις, επειδή δεν μπορείς πραγματικά να επιστρέψεις και η προσπάθεια θα σε απογοητεύσει.

Η προηγούμενη επιτυχία δεν ήταν για εκείνον ένας λογαριασμός από τον οποίο μπορούσες να κάνεις αναλήψεις κύρους για πάντα.

Έπρεπε να ξαναβρίσκεις το ενδιαφέρον. Όχι απαραίτητα των άλλων. Το δικό σου.

Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική διαφορά ανάμεσα στο να μεγαλώνεις και στο να γερνάς: μεγαλώνεις όταν οι εμπειρίες προστίθενται στη ζωή σου, γερνάς όταν αρχίζεις να χρησιμοποιείς τις παλιές εμπειρίες ως υποκατάστατο των καινούργιων.

Reinvention δεν σημαίνει ότι απέτυχες την πρώτη φορά

«Η μόδα είναι για το τώρα. Οι άνθρωποι που κάνουν δημιουργική δουλειά πρέπει να βρίσκονται στο τώρα.» Η διαρκής θέση του Lagerfeld για τη δημιουργία και το παρόν

Υπάρχει κάτι που εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε με μια μικρή καχυποψία. Αν αλλάξεις καριέρα στα πενήντα, αν ξαναερωτευτείς μετά από έναν γάμο, αν μετακομίσεις, αν αρχίσεις από την αρχή ή αλλάξεις ολόκληρο τον τρόπο που ζεις, υπάρχει συχνά η αίσθηση ότι κάτι στο προηγούμενο κεφάλαιο πρέπει να είχε πάει στραβά.

Σαν κάθε καινούργια αρχή να χρειάζεται μια προηγούμενη αποτυχία για να δικαιολογηθεί.

Κι όμως, δεν χρειάζεται να μισήσεις μια ζωή για να θελήσεις μια άλλη.

Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί λάθος ο άνθρωπος που υπήρξες για να έχει δικαίωμα να υπάρξει ο άνθρωπος που γίνεσαι.

Μπορεί μια δουλειά να ήταν κάποτε ακριβώς αυτό που ήθελες και να πάψει να είναι. Μια σχέση μπορεί να υπήρξε αληθινή χωρίς να είναι αιώνια. Μια πόλη μπορεί να υπήρξε σπίτι χωρίς να πρέπει να παραμείνει για πάντα η διεύθυνσή σου.

Ο Lagerfeld πέρασε από διαφορετικούς οίκους, διαφορετικά δημιουργικά πεδία και διαφορετικές προσωπικές εκδοχές χωρίς να αντιμετωπίζει το καινούργιο σαν δημόσια παραδοχή ότι το προηγούμενο απέτυχε.

Το καινούργιο δεν ακυρώνει υποχρεωτικά αυτό που προηγήθηκε.

Μερικές φορές είναι απλώς η συνέχειά του.

Η τέχνη της καινούργιας αρχής

«Ζούμε σε έναν άλλο κόσμο. Είναι μια νέα αρχή. Αυτό που αγαπώ περισσότερο στη ζωή είναι οι νέες αρχές.» Karl Lagerfeld

Ίσως αυτή να είναι μία από τις φράσεις που τον περιγράφουν καλύτερα.

Οι καινούργιες αρχές έχουν κάτι που το παρελθόν δεν μπορεί να σου προσφέρει: σε αναγκάζουν να είσαι ξανά παρών.

Δεν μπορείς να λειτουργήσεις μόνο με τη μνήμη, δεν μπορείς να στηριχθείς αποκλειστικά σε όσα γνωρίζεις και, κυρίως, δεν μπορείς να επαναλάβεις μηχανικά τον άνθρωπο που ήσουν. Πρέπει να κοιτάξεις γύρω σου, να μάθεις, να προσαρμοστείς και να δεχτείς ξανά εκείνη την άβολη πιθανότητα ότι στην αρχή μπορεί να μην ξέρεις ακριβώς τι κάνεις.

Ίσως γι’ αυτό οι νέες αρχές γίνονται δυσκολότερες όσο μεγαλώνουμε.

Δεν έχουμε μόνο περισσότερα να χάσουμε.

Έχουμε και περισσότερη εικόνα να προστατεύσουμε.

Έναν τίτλο, μια κοινωνική θέση, μια ιστορία, μια εκδοχή του εαυτού μας που οι άλλοι έχουν ήδη μάθει να αναγνωρίζουν. Και κάποια στιγμή ο φόβος δεν είναι τόσο «κι αν αποτύχω;» όσο «τι θα σκεφτούν αν με δουν να αρχίζω ξανά;».

Ο Lagerfeld έμοιαζε να θεωρεί αυτή την προστασία πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο από την ίδια την αλλαγή.

Γιατί όταν ξοδεύεις όλη σου την ενέργεια προστατεύοντας αυτό που ήδη είσαι, δεν μένει αρκετή για να ανακαλύψεις τι άλλο θα μπορούσες να γίνεις.

Never Explain, Never Look Back

«Για μένα, ξέρεις τι είναι lifetime achievement; Η επόμενη συλλογή.» Karl Lagerfeld, Larry King Weekend, CNN, 2002

Ο Karl Lagerfeld δεν είναι εύκολο πρόσωπο για αγιογραφία και ίσως αυτή να είναι μία ακόμη πλευρά του που αξίζει να μείνει ανέγγιχτη. Υπήρξε ιδιοφυής, πνευματώδης, ακραία παραγωγικός και ασυνήθιστα καλλιεργημένος, αλλά υπήρξε επίσης σκληρός, προκλητικός και αρκετές φορές προσβλητικός στις δημόσιες τοποθετήσεις του. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσει κανείς με όλα όσα είπε για να αναγνωρίσει το ενδιαφέρον στον τρόπο με τον οποίο έζησε απέναντι στον χρόνο.

Γιατί ίσως αυτό είχε καταλάβει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο.

Δεν μπορούμε να εμποδίσουμε τον χρόνο να περνά, μπορούμε όμως να αποφασίσουμε προς ποια κατεύθυνση θα κοιτάζουμε όσο περνά.

Εκείνος επέλεξε σχεδόν εμμονικά το μπροστά.

Όχι επειδή το παρελθόν του ήταν μικρό — ήταν τεράστιο — αλλά ίσως ακριβώς επειδή γνώριζε πόσο εύκολο θα ήταν να κρυφτεί μέσα του.

Και υπάρχει κάτι παράξενα αισιόδοξο σε αυτή την επιλογή.

Δεν χρειάζεται να ξέρεις ποιος θα είσαι σε είκοσι χρόνια για να επιτρέψεις στον εαυτό σου να αλλάξει σήμερα. Δεν χρειάζεται να έχεις σχεδιάσει ολόκληρη τη δεύτερη ζωή σου για να παραδεχτείς ότι η πρώτη εκδοχή της δεν σου αρκεί πια, ούτε να αποδείξεις ότι ο παλιός σου εαυτός έκανε λάθος ώστε ο καινούργιος να έχει δικαίωμα να υπάρξει.

Μπορείς να κρατήσεις τη γνώση και να αφήσεις πίσω την ταυτότητα, να πάρεις μαζί σου όσα έμαθες χωρίς να κουβαλήσεις υποχρεωτικά όλα όσα ήσουν, να ευγνωμονείς μια εποχή χωρίς να προσπαθείς να την αναστήσεις και να θυμάσαι έναν παλιό εαυτό με τρυφερότητα χωρίς να του παραχωρείς το δικαίωμα να αποφασίζει για τον επόμενο.

Ο Lagerfeld πέρασε τη ζωή του σχεδιάζοντας σε έναν κόσμο που, από τη φύση του, κοιτάζει συνεχώς το επόμενο. Έξι μήνες αργότερα θα υπήρχε άλλη συλλογή, άλλη εικόνα, άλλο σκηνικό, άλλη γυναίκα, άλλη ιστορία.

Κι όμως, ίσως το πιο διαχρονικό πράγμα που άφησε πίσω του να μην ήταν τελικά κάποιο jacket, κάποια τσάντα ή κάποιο από τα μυθικά runways της Chanel.

Ήταν η άρνησή του να θεωρήσει ποτέ τον εαυτό του ολοκληρωμένο.

Γιατί υπάρχει μια ηλικία στην οποία μπορείς να αρχίσεις να διηγείσαι ξανά και ξανά ποιος υπήρξες, να γυαλίζεις τις παλιές ιστορίες σου μέχρι να γίνουν ωραιότερες από το παρόν και να αποφασίσεις, χωρίς καν να το καταλάβεις, ότι ό,τι πραγματικά ενδιαφέρον επρόκειτο να σου συμβεί έχει ήδη συμβεί.

Υπάρχει όμως κι ένας άλλος τρόπος.

Να κοιτάξεις όλα όσα έκανες, όλα όσα έχασες, όλα όσα αγάπησες και όλες τις εκδοχές του εαυτού σου που άφησες πίσω και, αντί να αναρωτηθείς πώς θα μπορούσες να επιστρέψεις σε κάποια από αυτές, να κάνεις μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση:

Ποιος δεν έχω γίνει ακόμη;

Ο Karl Lagerfeld φαίνεται πως πέρασε μια ολόκληρη ζωή επιλέγοντας αυτή την ερώτηση.

Γι’ αυτό, όταν οι υπόλοιποι θέλησαν να γιορτάσουν όσα είχε ήδη καταφέρει και να του απονείμουν ένα βραβείο για το σύνολο μιας ζωής, εκείνος δεν κοίταξε πίσω για να δει πόσο μακριά είχε φτάσει.

Σκεφτόταν ήδη την επόμενη συλλογή.