ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΖΩΝΑΚΗ: Ποιος ελέγχει εκείνους στους οποίους εμπιστευόμαστε τη ζωή μας; 

Εμπιστεύεσαι έναν γιατρό. Αλλά ποιος ελέγχει τον χώρο όπου σε θεραπεύει;

Υπάρχει μια στιγμή κατά την οποία όλοι γινόμαστε απολύτως ευάλωτοι.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Δεν έχει σημασία πόσο γνωστοί είμαστε, πόσα χρήματα έχουμε, πόσους ανθρώπους μπορούμε να τηλεφωνήσουμε ή πόσο συνηθισμένοι είμαστε να έχουμε τον έλεγχο της ζωής μας. Είναι η στιγμή που περνάμε την πόρτα ενός ιατρείου, καθόμαστε απέναντι από έναν γιατρό και, χωρίς σχεδόν να το συνειδητοποιούμε, του παραδίδουμε κάτι που δεν εμπιστευόμαστε εύκολα σε κανέναν: το σώμα μας.

Ο ασθενής δεν μπορεί να γνωρίζει αν το μηχάνημα που βρίσκεται δίπλα του έχει όλες τις απαραίτητες προδιαγραφές. Δεν γνωρίζει ποια ακριβώς άδεια έχει ο χώρος. Δεν είναι σε θέση να κρίνει αν υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός για την αντιμετώπιση μιας ξαφνικής επιπλοκής ούτε αν η πράξη που πρόκειται να πραγματοποιηθεί επιτρέπεται να γίνεται εκεί. Δεν γνωρίζει ποιο είναι το πρωτόκολλο αν κάτι πάει στραβά.

Και ίσως δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να τα γνωρίζει όλα αυτά.

Γιατί η σχέση μας με την ιατρική βασίζεται σε κάτι πολύ περισσότερο από τη γνώση: βασίζεται στην εμπιστοσύνη.

Ο αιφνίδιος θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη στις 9 Σεπτεμβρίου έφερε αυτή την αυτονόητη εμπιστοσύνη ξαφνικά στο κέντρο μιας πολύ δύσκολης συζήτησης.

Όχι επειδή γνωρίζουμε ήδη τι ακριβώς συνέβη. Το αντίθετο.

Ακριβώς επειδή δεν γνωρίζουμε ακόμη.

Η Υποδιεύθυνση Ασφαλείας Αθηνών διερευνά τις συνθήκες του θανάτου του τραγουδιστή, εξετάζονται οι ιατρικές πράξεις που προηγήθηκαν, ενώ καθοριστικό αναμένεται να είναι το ιατροδικαστικό πόρισμα. Παράλληλα, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών προχώρησε στη συγκρότηση έκτακτης τριμελούς επιτροπής για τον έλεγχο του ιδιωτικού ιατρείου στο Κολωνάκι όπου βρισκόταν ο Γιώργος Μαζωνάκης όταν υπέστη την ανακοπή.

Και κάπου εδώ η ιστορία παύει να αφορά μόνο έναν διάσημο τραγουδιστή.

Αρχίζει να αφορά όλους μας.

Μια ημέρα που ξεκίνησε σαν μια οποιαδήποτε ημέρα

Το απόγευμα της Τετάρτης, 9 Σεπτεμβρίου, ο Γιώργος Μαζωνάκης βρισκόταν σε ιδιωτικό ιατρείο στο Κολωνάκι.

Οι πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί αναφέρουν ότι είχε μεταβεί εκεί για προγραμματισμένη θεραπεία και ότι η διαδικασία που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της έρευνας είναι η πλασμαφαίρεση. Οι ακριβείς συνθήκες, ωστόσο, εξακολουθούν να διερευνώνται και γι’ αυτό έχει σημασία να διαχωρίζουμε όσα έχουν επισήμως επιβεβαιωθεί από όσα αποτελούν ακόμη πληροφορίες της έρευνας.

Κάποια στιγμή ο τραγουδιστής υπέστη καρδιακή ανακοπή.

Το ΕΚΑΒ ειδοποιήθηκε, διασώστης έφτασε στο σημείο και άρχισε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση, ενώ στη συνέχεια ο Μαζωνάκης μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο νοσοκομείο «Ελπίς».

Το επίσημο ιατρικό ανακοινωθέν είναι λιτό – όπως είναι συνήθως οι ανακοινώσεις που περιγράφουν τις πιο δραματικές στιγμές μιας ανθρώπινης ζωής.

Στις 16:45 έφτασε στο νοσοκομείο χωρίς αυτόματη αναπνοή και χωρίς σφυγμό. Οι γιατροί πραγματοποίησαν καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση σύμφωνα με το προβλεπόμενο πρωτόκολλο, χωρίς επιτυχία. Η επίσημη ώρα θανάτου ήταν 17:40.

Μέσα σε λιγότερο από μία ώρα, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους ανθρώπους της ελληνικής μουσικής σκηνής είχε φύγει από τη ζωή.

Όμως σχεδόν αμέσως μετά το πρώτο σοκ άρχισαν να εμφανίζονται τα ερωτήματα.

Και ορισμένα από αυτά είναι εξαιρετικά σοβαρά.

Η λέξη «πλασμαφαίρεση» μπήκε ξαφνικά στη δημόσια συζήτηση

Οι περισσότεροι άνθρωποι μέχρι χθες πιθανότατα δεν είχαν κανέναν λόγο να γνωρίζουν τι ακριβώς σημαίνει η λέξη πλασμαφαίρεση.

Πρόκειται, σε γενικές γραμμές, για μια εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία το αίμα περνά μέσα από ειδικό σύστημα ώστε να διαχωριστεί το πλάσμα από τα κυτταρικά συστατικά του. Ανάλογα με τη θεραπευτική ένδειξη και τη μέθοδο, ακολουθεί διαφορετική διαχείριση του πλάσματος και επιστροφή των κατάλληλων συστατικών στον ασθενή.

Δεν πρόκειται, επομένως, για κάτι που μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν μια απλή wellness υπηρεσία.

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται ένα από τα κρισιμότερα σημεία της υπόθεσης.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης ανέφερε δημοσίως ότι, σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, ο Γιώργος Μαζωνάκης υπέστη την ανακοπή κατά τη διάρκεια διαδικασίας που αναφερόταν ως πλασμαφαίρεση. Ταυτόχρονα αποκάλυψε ότι ο συγκεκριμένος επαγγελματικός χώρος είχε άδεια απλού παθολογικού ιατρείου και υπογράμμισε ότι σε ένα τέτοιο ιατρείο δεν επιτρέπεται να πραγματοποιείται η συγκεκριμένη ιατρική πράξη.

Η διαφορά είναι τεράστια.

Διότι άλλο πράγμα είναι να υπάρχει ένας χώρος στον οποίο ένας παθολόγος εξετάζει τους ασθενείς του και άλλο να πραγματοποιούνται πράξεις που απαιτούν διαφορετικές υποδομές, εξοπλισμό, προσωπικό και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης μιας σοβαρής επιπλοκής.

Γι’ αυτό και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο τι συνέβη στον Γιώργο Μαζωνάκη.

Είναι και πού συνέβη.

Ένα ιατρείο δεν είναι κλινική επειδή μοιάζει με κλινική

Ζούμε στην εποχή του medical wellness.

Ιδιωτικοί χώροι υψηλής αισθητικής, θεραπείες longevity, intravenous therapies, biohacking, anti-ageing protocols, ορμονικές παρεμβάσεις, εξατομικευμένες θεραπείες και δεκάδες ακόμη υπηρεσίες εμφανίζονται καθημερινά μπροστά μας — κυρίως μέσα από το Instagram και το TikTok.

Οι χώροι συχνά είναι εντυπωσιακοί. Μοιάζουν περισσότερο με boutique hotels παρά με τα ιατρεία που θυμόμαστε από τα παιδικά μας χρόνια. Οι λέξεις είναι προσεκτικά επιλεγμένες: longevity, regeneration, optimisation, detox, cellular health.

Όμως η αισθητική ενός χώρου δεν αποτελεί πιστοποίηση της ιατρικής του επάρκειας.

Ούτε η λέξη «clinic» σε μια ιστοσελίδα ή μια πινακίδα μετατρέπει αυτομάτως έναν χώρο σε αδειοδοτημένη κλινική.

Αυτό ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην υπόθεση Μαζωνάκη.

Σύμφωνα με όσα δήλωσε στην «Καθημερινή» ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γιώργος Πατούλης, η βεβαίωση λειτουργίας του συγκεκριμένου χώρου αφορούσε ιδιωτικό παθολογικό ιατρείο. Για τον λόγο αυτό συγκροτήθηκε έκτακτη τριμελής επιτροπή προκειμένου να ελέγξει τις συνθήκες λειτουργίας του και κατά πόσο αυτές ανταποκρίνονταν στην άδεια που είχε λάβει.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη τι θα διαπιστώσει αυτός ο έλεγχος.

Και αυτή η πρόταση πρέπει να παραμείνει υπογραμμισμένη σε ολόκληρη τη συζήτηση.

Διότι άλλο είναι ένα σοβαρό ερώτημα και άλλο ένα αποδεδειγμένο γεγονός.

Υπήρξε ιατρικό λάθος;

Είναι ίσως το πρώτο πράγμα που σκέφτεται κάποιος ακούγοντας τις πληροφορίες.

Και είναι το τελευταίο πράγμα που μπορούμε αυτή τη στιγμή να ισχυριστούμε ως γεγονός.

Ο αιφνίδιος θάνατος ενός ανθρώπου κατά τη διάρκεια ή γύρω από μια ιατρική διαδικασία δεν αποδεικνύει από μόνος του ιατρικό λάθος.

Η ιατρική δεν μπορεί να εξαλείψει τον κίνδυνο. Ακόμη και όταν μια πράξη πραγματοποιείται σωστά, από άριστα εκπαιδευμένους επαγγελματίες και μέσα στις καλύτερες δυνατές συνθήκες, μπορεί να υπάρξει μια σπάνια και απρόβλεπτη επιπλοκή.

Γι’ αυτό ακριβώς υπάρχει η ιατροδικαστική διερεύνηση.

Στην περίπτωση του Μαζωνάκη πρέπει να απαντηθούν πολλά διαφορετικά ερωτήματα: ποια ήταν η ακριβής αιτία της ανακοπής, ποια διαδικασία είχε ξεκινήσει, ποια φάρμακα ή άλλες ουσίες ενδεχομένως είχαν χορηγηθεί, ποια ήταν η κατάσταση της υγείας του, ποιος πραγματοποιούσε την πράξη, τι συνέβη στα κρίσιμα λεπτά και αν ακολουθήθηκαν τα ενδεδειγμένα πρωτόκολλα.

Και μετά υπάρχει ένα δεύτερο, διαφορετικό σκέλος: αν η συγκεκριμένη πράξη επιτρεπόταν να πραγματοποιείται στον συγκεκριμένο χώρο.

Η Ασφάλεια έχει αναλάβει την έρευνα και αναμένεται να εξετάσει τόσο τις καταθέσεις των εμπλεκομένων όσο και τα πρακτικά των ιατρικών πράξεων, σε συνδυασμό με το πόρισμα της νεκροψίας-νεκροτομής.

Μέχρι τότε, η φράση «ιατρικό λάθος» πρέπει να συνοδεύεται μόνο από τη λέξη «ερευνάται».

Η ευθύνη δεν αρχίζει μόνο όταν κάποιος πεθάνει

Υπάρχει όμως κάτι ακόμη μεγαλύτερο σε αυτή την ιστορία.

Η ασφάλεια στην ιατρική δεν αφορά μόνο το αν ο γιατρός έκανε τεχνικά σωστά μια πράξη.

Αφορά ολόκληρη την αλυσίδα.Την επιλογή του ασθενούς.Την ενημέρωσή του. Την ένδειξη για την οποία γίνεται μια θεραπεία. Την καταλληλότητα του χώρου. Την εκπαίδευση εκείνου που πραγματοποιεί την πράξη. Τον εξοπλισμό.

Τη δυνατότητα αντιμετώπισης μιας επιπλοκής και, κυρίως, το τι συμβαίνει όταν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως είχαν σχεδιαστεί.

Γιατί στην ιατρική το «αν κάτι πάει στραβά» δεν μπορεί ποτέ να αντιμετωπίζεται ως μακρινό ενδεχόμενο.

Αυτό ακριβώς είναι το νόημα των πρωτοκόλλων. Δεν υπάρχουν επειδή κάθε ασθενής θα παρουσιάσει επιπλοκή. Υπάρχουν επειδή κάποιος μπορεί να την παρουσιάσει. Και κανείς δεν γνωρίζει εκ των προτέρων ποιος θα είναι αυτός.

Το παράδοξο της σύγχρονης ιατρικής πολυτέλειας

Υπάρχει και μια άλλη διάσταση που αξίζει να μας απασχολήσει.

Για χρόνια συνδέαμε την καλύτερη ιατρική περίθαλψη με το καλύτερο νοσοκομείο.

Σήμερα ένα κομμάτι της ιδιωτικής υγείας έχει μετακινηθεί αλλού.

Στη boutique medicine.

Στα longevity centres.

Στα exclusive treatments.

Στις θεραπείες που παρουσιάζονται σαν προνόμιο των celebrities, των αθλητών, των CEOs και όσων μπορούν να πληρώσουν για το επόμενο επίπεδο ευεξίας.

Το marketing πολλές φορές είναι τόσο ισχυρό ώστε ο ασθενής δεν αισθάνεται πλέον ότι αγοράζει μια ιατρική υπηρεσία. Αισθάνεται ότι αγοράζει πρόσβαση σε κάτι προηγμένο, σχεδόν μυστικό, που οι υπόλοιποι δεν έχουν ακόμη ανακαλύψει.

Και εκεί μπορεί να αρχίσει μια επικίνδυνη σύγχυση.

Το ακριβότερο δεν είναι αναγκαστικά ασφαλέστερο. Το πιο exclusive δεν είναι αναγκαστικά επιστημονικά καλύτερο. Το πιο καινούργιο δεν είναι πάντα το περισσότερο τεκμηριωμένο.

Και το πιο όμορφο ιατρείο δεν είναι απαραίτητα το καταλληλότερο μέρος για κάθε ιατρική πράξη.

Ο ασθενής δεν μπορεί να γίνει επιθεωρητής

Μετά από κάθε τέτοια υπόθεση είναι εύκολο να πούμε: «ο κόσμος πρέπει να προσέχει».

Σωστά.

Αλλά μέχρι ενός σημείου.

Γιατί πόσα ακριβώς μπορούμε να ζητήσουμε από έναν άνθρωπο που πηγαίνει στον γιατρό;

Να ελέγξει την άδεια λειτουργίας;

Να γνωρίζει ποια υπουργική απόφαση ορίζει ποιες πράξεις επιτρέπονται σε κάθε χώρο;

Να αναγνωρίζει αν ένα μηχάνημα είναι κατάλληλο;

Να γνωρίζει πόσο γρήγορα πρέπει να υπάρχει πρόσβαση σε συγκεκριμένο εξοπλισμό αν παρουσιαστεί ανακοπή;

Να ζητά τα πιστοποιητικά πριν καθίσει στην καρέκλα;

Φυσικά ο ασθενής οφείλει να ενημερώνεται. Να ρωτά γιατί χρειάζεται μια θεραπεία, ποιο είναι το αναμενόμενο όφελος, ποιοι είναι οι κίνδυνοι, ποιες είναι οι εναλλακτικές και ποιος ακριβώς θα την πραγματοποιήσει.

Αλλά υπάρχει ένα σημείο πέρα από το οποίο η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται στον πολίτη.

Δεν μπορεί ένας ασθενής να είναι ταυτόχρονα ασθενής, γιατρός, νομικός και ελεγκτής δημόσιας υγείας.

Γι’ αυτό υπάρχουν οι θεσμοί.

Ποιος ελέγχει αυτόν που εμπιστευόμαστε;

Ίσως αυτή να είναι η πιο άβολη ερώτηση που αφήνει πίσω της η συγκεκριμένη υπόθεση.

Εμείς εμπιστευόμαστε τον γιατρό.

Αλλά ποιος έχει ήδη ελέγξει για εμάς ότι εκείνος και ο χώρος στον οποίο εργάζεται μπορούν να κάνουν αυτό που μας προτείνουν;

Στην περίπτωση του ιατρείου όπου βρισκόταν ο Μαζωνάκης, ο υπουργός Υγείας ανέφερε ότι η αρμοδιότητα ελέγχου των ιατρείων ανήκει στους κατά τόπους Ιατρικούς Συλλόγους και ζήτησε από τον ΙΣΑ την άμεση πραγματοποίηση του προβλεπόμενου ελέγχου. Η διαδικασία άρχισε το ίδιο βράδυ.

Ανεξάρτητα από το τι τελικά θα προκύψει στη συγκεκριμένη περίπτωση, υπάρχει ένα ευρύτερο ερώτημα που αξίζει να μείνει:

Πρέπει ο έλεγχος να ενεργοποιείται μόνο όταν συμβεί κάτι;

Σε μια εποχή όπου η ιδιωτική αγορά υγείας αλλάζει με εκπληκτική ταχύτητα και νέες θεραπείες περνούν από τα νοσοκομεία σε μικρότερους ιδιωτικούς χώρους, η εποπτεία δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο εκ των υστέρων.

Γιατί ο καλύτερος έλεγχος δεν είναι εκείνος που θα εντοπίσει την παράβαση μετά την τραγωδία.

Είναι εκείνος που μπορεί να αποτρέψει την τραγωδία.

Οι πέντε ερωτήσεις που έχουμε δικαίωμα να κάνουμε

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το πρακτικότερο μάθημα αυτής της ιστορίας.

Πριν από οποιαδήποτε επεμβατική ή σύνθετη ιατρική πράξη έχουμε κάθε δικαίωμα να ρωτήσουμε:

Γιατί χρειάζομαι αυτή τη θεραπεία;

Ποιος ακριβώς θα την πραγματοποιήσει και ποια είναι η ειδικότητά του;

Είναι ο συγκεκριμένος χώρος αδειοδοτημένος για αυτή την πράξη;

Ποιες είναι οι πιθανές σοβαρές επιπλοκές;

Τι δυνατότητες υπάρχουν εδώ αν παρουσιαστεί μια επείγουσα κατάσταση;

Οι ερωτήσεις αυτές δεν αποτελούν δυσπιστία απέναντι στον γιατρό.

Αποτελούν μέρος μιας ώριμης σχέσης γιατρού και ασθενούς.

Ένας άνθρωπος που εμπιστεύεται την υγεία του σε κάποιον άλλο δικαιούται να γνωρίζει όχι μόνο τι θα του κάνουν, αλλά και γιατί, πού και υπό ποιες συνθήκες.

Η υπόθεση που δεν πρέπει να «λύσουμε» πριν την ώρα της

Υπάρχει ένας μεγάλος πειρασμός κάθε φορά που συμβαίνει κάτι τόσο αιφνίδιο: να βρούμε αμέσως την εξήγηση.

Ο ανθρώπινος νους δυσκολεύεται με το κενό.

Θέλει έναν λόγο.

Ένα λάθος.

Έναν υπεύθυνο.

Μια πρόταση που θα βάλει τελεία.

Στην υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη αυτή η τελεία δεν υπάρχει ακόμη.

Δεν γνωρίζουμε αν η ανακοπή συνδέθηκε αιτιωδώς με τη διαδικασία που φέρεται να πραγματοποιούνταν. Δεν γνωρίζουμε ακόμη τι θα δείξει η ιατροδικαστική εξέταση. Δεν γνωρίζουμε αν θα προκύψουν ποινικές, πειθαρχικές ή άλλες ευθύνες.

Ξέρουμε όμως κάτι άλλο.

Ένας άνθρωπος πήγε σε έναν χώρο για μια ιατρική διαδικασία και δεν επέστρεψε σπίτι του.

Και οι αρμόδιες Αρχές ερευνούν πλέον τι ακριβώς συνέβη εκεί.

Αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις,  χωρίς να προσποιηθούμε ότι έχουμε ήδη τις απαντήσεις.

Η εμπιστοσύνη είναι ίσως η πιο ευάλωτη πράξη της ιατρικής Όταν μπαίνουμε σε ένα αεροπλάνο, δεν ζητάμε από τον πιλότο να μας δείξει την άδειά του.

Δεν εξετάζουμε μόνοι μας τους κινητήρες.

Δεν διαβάζουμε το βιβλίο συντήρησης πριν καθίσουμε στη θέση μας.

Μπαίνουμε επειδή θεωρούμε αυτονόητο ότι κάποιος άλλος έχει ήδη κάνει όλους αυτούς τους ελέγχους για εμάς.

Κάπως έτσι θα έπρεπε να λειτουργεί και η υγεία.

Ο ασθενής μπορεί και πρέπει να ενημερώνεται, αλλά δεν μπορεί να σηκώνει μόνος του το βάρος της ασφάλειάς του. Πρέπει να υπάρχει ένα σύστημα που έχει ελέγξει πριν από εκείνον τον γιατρό, τον χώρο, την άδεια, τον εξοπλισμό και τις διαδικασίες.

Γιατί όταν ξαπλώνεις σε ένα εξεταστικό κρεβάτι, συμβαίνει κάτι παράξενο.

Για λίγα λεπτά παύεις να είσαι ο άνθρωπος που αποφασίζει για όλα.

Γίνεσαι εκείνος που εμπιστεύεται.

Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική συζήτηση που πρέπει να αφήσει πίσω του ο αιφνίδιος θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, όποιο κι αν αποδειχθεί τελικά ότι ήταν το ακριβές ιατρικό αίτιο.

Όχι να αποφασίσουμε εμείς ποιος φταίει πριν μιλήσουν οι ειδικοί και οι Αρχές.

Αλλά να αναρωτηθούμε ποιος φροντίζει ώστε ένας άνθρωπος να μπορεί να εμπιστευτεί έναν χώρο θεραπείας χωρίς να χρειάζεται πρώτα να τον ερευνήσει σαν ντετέκτιβ.

Γιατί η εμπιστοσύνη στην ιατρική δεν είναι πολυτέλεια.

Είναι προϋπόθεση.

Και όταν ένας ασθενής παραδίδει την υγεία του στα χέρια κάποιου άλλου, δικαιούται τουλάχιστον μία βεβαιότητα:

ότι πριν χρειαστεί να εμπιστευτεί εκείνος, κάποιος έχει ήδη ελέγξει.