Επιχείρηση «Καθαρά χέρια» 2.0

Ο Αντόνιο Ντι Πιέτρο έχει μείνει στην ιστορία ως ο αδέκαστος εισαγγελέας της Ιταλίας που έβγαλε στη φόρα ένα ολόκληρο κύκλωμα χρηματισμού και διαφθοράς από επιχειρηματίες σε πολιτικούς, με αποτέλεσμα όχι μόνο να ρίξει μια κυβέρνηση, αλλά να εξαφανίσει ολόκληρα κόμματα με ισχυρή παράδοση, πυλώνες του τότε πολιτικού συστήματος της Ιταλίας.

Οι έρευνες που ξεκίνησαν στο Μιλάνο από ένα δημοτικό συμβούλιο και μια φαινομενικά «μικρή» υπόθεση, εξαπλώθηκαν με ταχύτητα ντόμινο. Σύντομα η Ιταλία βρέθηκε αντιμέτωπη με το ίδιο της το είδωλο.

Περίπου 5.000 άτομα μπήκαν στο μικροσκόπιο. Σε κάποιο σημείο της έρευνας, περισσότερα από τα μισά μέλη του ιταλικού κοινοβουλίου βρέθηκαν κατηγορούμενα, ενώ πάνω από 400 δημοτικά συμβούλια διαλύθηκαν λόγω κατηγοριών διαφθοράς. Και τα «μαύρα» που κυκλοφορούσαν στις δημόσιες συμβάσεις της δεκαετίας του ΄80 ξεπερνούσαν τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Ήταν τόσο μεγάλες οι διαστάσεις, που το σκάνδαλο ονομάστηκε Ταντζεντόπολι, δηλαδή, η πόλη της δωροδοκίας στα ιταλικά. Και η έρευνα Επιχείρηση Mani Pulite, δηλαδή «Καθαρά χέρια».

Οι πολιτικές παρεμβάσεις της Κοβέσι

«Κανείς στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι αυτά αποτελούν μέρος της δουλειάς των πολιτικών», ανέφερε μεταξύ άλλων η Λάουρα Κοβέσι για όσα περιλαμβάνουν οι δικογραφίες σε δηλώσεις που έκανε σχετικά με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ στο οικονομικό φόρουμ των Δελφών.

Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας δεν άφησε πολλά περιθώρια παρερμηνείας. Μίλησε για καθεστώς ατιμωρησίας και απέρριψε κατηγορηματικά τις αιτιάσεις περί σταδιακών αποκαλύψεων για πολιτικούς λόγους. Δεν αποκάλυψε πολλά, αλλά είπε αρκετά.

Στο ίδιο πλαίσιο που είχε μιλήσει και στην πρώτη συνέντευξη Τύπου που έδωσε στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 2025. Τότε που η ευρωπαϊκή εισαγγελία απέκτησε για εμάς και τυπικά εκπρόσωπο, είχε μιλήσει για τις καταγγελίες που λαμβάνει η Αρχή από απλούς πολίτες. Και υπάρχει φυσικά και η περιβόητη επιστολή της αγρότισσας που δεν μπορούσε να πάρει επιδότηση επειδή δεν συμμείχε στο σύστημα. Η ιστορία δηλαδή μιας γυναίκας από την ελληνική περιφέρεια που απευθύνεται σε ένα ευρωπαϊκό θεσμό που είχε συσταθεί μόλις λίγα χρόνια πριν και παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστος στο ευρύ κοινό. Και από εκεί, σύμφωνα πάντα με την Ευρωπαία Εισαγγελέα, άρχισε να ξετυλίγεται το κουβάρι μιας υπόθεσης που έφτασε μέχρι την κορυφή.

Η ίδια την περιέγραψε ωμά χωρίς περιστροφές, χαρακτηρίζοντας τον ΟΠΕΚΕΠΕ «ακρωνύμιο της διαφθοράς, του νεποτισμού και των πελατειακών σχέσεων» μιλώντας τελικά περισσότερο πολιτικά παρά για τη νομική εξέλιξη της υπόθεσης.

Την ίδια στιγμή η φράση της Κοβέσι σε ό,τι αφορά τη στήριξη της στους ευρωπαίους εισαγγελείς «αφήστε τους να κάνουν τη δουλειά τους» και ότι η ανανέωση της θητείας του είναι σημαντική, ακούστηκε σχεδόν σαν προειδοποίηση. Με τον Άδωνι Γεωργιάδη να κάθεται στην πρώτη σειρά και να λέει λίγο αργότερα χαριτολογώντας «όσο μας το επιτρέπει ακόμα η Ευρωπαία Εισαγγελέας, έχουμε δημοκρατία».

Από την κάθαρση.. στην πολιτική

Επιστρέφοντας στην Ιταλία και στον Ντι Πιέτρο, τον εισαγγελέα- σύμβολο της έρευνας «Mani Pulite» που το 1992 ξεσκέπασε ένα ολόκληρο σύστημα εξυπηρετήσεων και διαφθοράς ταράζοντας συθέμελα τα το πολιτικό σκηνικό της χώρας του, η κατάληξη ήταν τελικά να οδηγηθεί στην πολιτική.

Αφού παραιτήθηκε από τη δικαστική του ιδιότητα, ίδρυσε το κόμμα «Italia dei Valori» (Ιταλία των Αξιών) με σημαία τη διαφάνεια και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Όσο ισχυρό όμως και να είναι το αφήγημα της «κάθαρσης», το μήνυμα αρχίζει και θολώνει όταν μπλέκεται με την προσωπική φιλοδοξία.

Σε κάθε περίπτωση αυτό που έχει ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο κεφάλαιο της ιστορίας της Ιταλίας δεν ήταν μόνο οι καταδίκες, αλλά η κατάρρευση του ίδιου του πολιτικού συστήματος.

Το κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών που ήταν κυρίαρχο για πολλές δεκαετίες, διαλύθηκε ολοσχερώς. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα που συνδέθηκε άμεσα με τα σκάνδαλα της διαφθοράς κατέρρευσε με τον ηγέτη του, Bettino Craxi, να καταλήγει σε πολιτική εξορία για να μην τον συλλάβουν και να πεθαίνει τελικά στην Τυνησία. Άλλα ιστορικά κόμματα εξαφανίστηκαν ή συρρικνώθηκαν ολοσχερώς.

Και στο κενό εξουσίας που δημιουργήθηκε, εμφανίστηκε ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Ένας ισχυρός επιχειρηματίας, που παρουσιάστηκε ως αντισυστημικός, ενώ ήταν βαθιά κομμάτι του συστήματος. Το 1994 ιδρύει το κόμμα «Forza Italia» με ένα από τα βασικά του συνθήματα να είναι «να τελειώνουμε επιτέλους με τους δικαστές» και τα υπόλοιπα είναι λίγο πολύ γνωστά.

Η ιστορία της επιχείρησης «Καθαρά Χέρια» δεν είναι μόνο μια ιστορία κάθαρσης. Είναι και μια υπενθύμιση ότι όταν η απονομιμοποίηση και η έλλειψη εμπιστοσύνης γίνεται οριζόντια, η κοινωνία δεν αναζητά πάντα τον καλύτερο. Αναζητά τον επόμενο. Το έχουμε δει να συμβαίνει και εδώ. Και ο «επόμενος» δεν είναι απαραίτητα ο πιο «καθαρός». Μερικές φορές ίσως απλώς να είναι ένα πιο πειστικό rebranding του ίδιου συστήματος.