Η ομορφιά του ποιητικού σινεμά μέσα από τα λόγια του σκηνοθέτη Μπέλα Ταρ
Θυμόμαστε μερικές από τις σκέψεις του αμίμητου Ούγγρου δημιουργού που πέθανε σε ηλικία εβδομήντα ετών.
Μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού είναι πια οι σκηνοθέτες που εκπροσωπούσαν το ποιητικό σινεμά μετά και την πρόσφατη απώλεια του σπουδαίου Ούγγρου σκηνοθέτη Μπέλα Ταρ σε ηλικία εβδομήντα ετών. Ο δημιουργός, παρά το γεγονός πως έχουν περάσει σχεδόν δεκαπέντε χρόνια από την τελευταία ταινία του, το ερεβώδες «Άλογο του Τορίνο», συνέχιζε να εμπνέει επαγγελματίες και μη σινεφίλ χάρη χάρη στο σπάνιο κινηματογραφικό στιλ του, αλλά και εξαιτίας του τρόπου που αντιμετώπιζε συνολικά την έβδομη τέχνη.
Εξάλλου, εκπροσωπούσε μια άτυπη σχολή σκηνοθετών που σήμερα έχει μετρημένους διαδόχους. Τα φιλμ του Ταρ, εκτός από την προαναφερθείσα ποίηση, χαρακτηρίζονται από τον πένθιμο τόνο, τον υπνωτιστικό ρυθμό συνοδεία αφηγήσεων μεγάλης διάρκειας, ασπρόμαυρη αισθητική, μελαγχολική αναπόληση και βέβαια, μια λογοτεχνικότητα που δεν έχει γνωρίσει αντίστοιχη το σινεμά. Διόλου τυχαία, ο Ούγγρος παρέδωσε αριστουργήματα έχοντας σταθερό συνεργάτη το συμπατριώτη και εσχάτως νομπελίστα συγγραφέα Λάσλο Κρασναχορκάι, με τη συνδρομή του οποίου και της σκηνοθέτριας συζύγου του Ταρ, Άγκνες Χρανίτζκι, ευθύνονται για μερικές από τις καλύτερες ταινίες στην ιστορία του σινεμά, όπως το υποβλητικό «Κολαστήριο» (1988), το διάρκειας επτά ωρών και είκοσι λεπτών(!) «Sátántangó» (1994) και τις υπερβατικές «Αρμονίες του Βερκμάιστερ» (2000).
Παράλληλα, ο Ούγγρος φρόντιζε να καθοδηγεί νεαρούς κινηματογραφιστές είτε μεταλαμπαδεύοντας τις γνώσεις του, όπως στην περίπτωση του Κινέζου σκηνοθέτη Χου Μπο του σπαρακτικού «Ένας Ελέφαντας Στέκεται Ακίνητος» (2018) ή του ιδιοσυγκρασιακού «Αμνού» (Bαλντιμάρ Γιοχάνσον, 2021) όπου συμμετείχε ως παραγωγός. Κοινώς, η ενέργεια και η κληρονομία του Ταρ πρόκειται να συνεχίσουν να επιδρούν στο διηνεκές το συλλογικό κινηματογραφικό ασυνείδητο. Για το ρόλο του ως καθηγητή – δασκάλου, η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου αναφέρει ενδεικτικά: «Το 2012 ο Ταρ ίδρυσε τη σχολή κινηματογράφου “film.factory” στο Σαράγεβο. Ήταν ο σχεδιαστής και ο υπεύθυνος των σπουδαστικών προγραμμάτων του έως και το 2016. Γρήγορα χαιρετήθηκε ως μία από τις πιο συναρπαστικές κινηματογραφικές σχολές του κόσμου, εφαρμόζοντας αντισυμβατικές και ανοιχτές μεθόδους μελέτης σε συνεργασία με διακεκριμένους καλλιτέχνες του σινεμά που δούλεψαν ως εκπαιδευτές. Χαρακτηριστικά ονόματα οι Απιτσατπόνγκ Βερασεθακούλ, Κάρλος Ρεϊγάδας, Πέδρο Κόστα, Γκας Βαν Σαντ και Τίλντα Σούιντον. Τα τελευταία χρόνια ο Ταρ ήταν επισκέπτης καθηγητής σε πολλές κινηματογραφικές ακαδημίες, ενώ έχει επιμεληθεί εργαστήρια και σεμινάρια για νεαρούς κινηματογραφιστές σε όλο τον κόσμο».
Ο Μπέλα Ταρ με τα δικά του λόγια
«Υπάρχουν δύο τρόποι για να αντιμετωπίζεις τα πράγματα. Ο ένας είναι να κάθεσαι σπίτι κλαίγοντας και ουρλιάζοντας… Ο άλλος είναι να δοκιμάσεις να κάνεις κάτι. Η δική μου λογική λέει πως πάντα πρέπει να προσπαθείς. Εάν δεν αποδέχομαι τον κόσμο όπως είναι, τότε πρέπει να αλλάξω τον κόσμο».
«Με ενδιαφέρει να δείχνω πόσο δύσκολο είναι απλά να είσαι – πώς η ύπαρξη είναι τόσο απαιτητική, αλλά και τόσο απλή».
«Είμαι αυστηρός, τελειομανής και τρομερά αυταρχικός».
«Ένα πράγμα με ενοχλεί περισσότερο στη διδασκαλία. Πώς παρόλο που πιέζω τους μαθητές μου να είναι πιο ριζοσπαστικοί και επαναστατικοί από εμένα, δεν το κάνουν! Είναι φρέσκοι, νέοι, έχουν υποχρέωση να είναι πιο ριζοσπάστες, αυτό είναι το πρόβλημά μου. Προτιμούν να αφομοιώνονται, δε θέλουν να αλλάξει η κοινωνία. Εγώ, όμως, το θέλω γαμώτο!».
«Οι περισσότερες ταινίες σου δίνουν τη μία πληροφορία μετά την άλλη, με αποτέλεσμα η ίδια η πληροφορία να αποκτά περισσότερη αξία από την ιστορία που θες να πεις. Εγώ, από την άλλη, προσπαθώ να ενσωματώνω το χρόνο, το χώρο και όλα όσα απαρτίζουν τη ζωή μας στο ίδιο κάδρο, ακόμα και εάν δε συνδέονται με την αφήγηση με προφανή τρόπο. Για παράδειγμα, σε ένα πλάνο ενδεχομένως να δίνω έμφαση σε κάτι που μοιάζει αμελητέο, όπως ένα αντικείμενο στο βάθος, προτού στρέψω το φακό ξανά στη δράση. Αυτή η κίνηση προκαλεί μια φόρτιση, μια επιπλέον σύνδεση με όσα συμβαίνουν. Κάνω “κόψιμο”, αν θέλετε, με την κάμερα προτού φτάσω στο τραπέζι του μοντάζ».
«Ήμουν στο δημοτικό όταν άρχισα να πηγαίνω στο σινεμά. Το μόνο που έβλεπα ήταν κακές ιστορίες, κακές ερμηνείες και κακά χρώματα, ήταν τόσο άσχημα. Η ζωή δεν είναι έτσι. Για αυτό και στις ταινίες μου δε χτυπάω, απλά την πόρτα. Την γκρεμίζω. Θέλω να έρθω και να σε γρονθοκοπήσω, να σε ταρακουνήσω, να σε συγκινήσω».
«Η κοινωνική ανισορροπία είναι σταθερή θεματική στις ταινίες μου. Φυσικά, μιλάω πάντα για φτωχούς ανθρώπους στους οποίους δε δόθηκε ποτέ καμία ευκαιρία. Παντού συμβαίνει το ίδιο».
«Πήρα την πρώτη κάμερά μου στα δεκαπέντε. Ήταν μια Super 8, δώρο του πατέρα μου. Και για εμένα από τότε, η κάμερα ήταν ένα εργαλείο για να αλλάξω τον κόσμο».
«Δεν είμαι προφητικός. Είμαι απλά ένας φτωχός σκηνοθέτης. Δεν έχω δύναμη ούτε τίποτα… μόνο μια γαμημένη κάμερα».
Απόσπασμα από τα γυρίσματα του «Αλόγου του Τορίνο»:
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ο Μπέλα Ταρ πλάι σε κύριο που πουλά πειρατικές κόπιες των ταινιών του:
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
