Τρόμος από τα Βαλκάνια «στοιχειώνει» το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης
Η διοργάνωση παρουσιάζει ένα προσεγμένο αφιέρωμα σε στοιχειωτικό horror από την ευρύτερη γεωγραφική γειτονιά μας.
Περιεχόμενα
Η πιο στοιχειωτική πλευρά των Βαλκανίων έρχεται σε πρώτο πλάνο στο προσεχές 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (5-15/11).
Στο πλαίσιο της διευρυμένης ενότητας με τίτλο «Survey Expanded», η οποία ανήκει στο τμήμα Meet the Neighbors+, παρουσιάζεται το αφιέρωμα «Βαλκανικός Τρόμος» όπου «μύθοι, δοξασίες, φαντάσματα της Ιστορίας, οικογενειακά μυστικά και διαγενεακά τραύματα συναντούν καλτ ταινίες, B-movies, αιρετικά genre υβρίδια και μερικές από τις πιο παράξενες και ανατριχιαστικές ιστορίες του βαλκανικού σινεμά», όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά. Στο δελτίο τύπου αναφέρεται ακόμα πως: «Από το folk horror και το υπερφυσικό μέχρι το body horror, τη μαύρη κωμωδία και κυρίως το σπλάτερ, το αφιέρωμα αναδεικνύει ένα σινεμά που μετατρέπει το γνώριμο σε ανοίκειο και το καθημερινό σε εφιάλτη. Αυτό το αφιέρωμα αποδεικνύει με όρους κινηματογραφικούς πως στα Βαλκάνια τα τέρατα δεν έρχονται πάντα από το υπερπέραν: μπορεί να ξεπηδούν από το παρελθόν, να φωλιάζουν στη συλλογική μνήμη, να παραμονεύουν στο διπλανό σπίτι».
Οι ταινίες του αφιερώματος «Βαλκανικός Τρόμος»:
«Στο T.T. Syndrome (Γιουγκοσλαβία, 2002) του Ντέγιαν Ζέτσεβιτς, μία ομάδα νεαρών παγιδεύεται νύχτα σε ένα τουρκικό λουτρό στο Βελιγράδι. Εκεί τούς καταδιώκει ένας αδίστακτος κατά συρροή δολοφόνος, ο οποίος φαίνεται να πάσχει από το «Σύνδρομο T.T.», μια εγκεφαλική διαταραχή που προκαλεί ακραία αντικοινωνική και βίαιη συμπεριφορά. Μια πρωτοποριακή ταινία για το σερβικό σινεμά, η πρώτη slasher ταινία που πραγματοποιήθηκε στη Σερβία, ένα horror χαμηλού προϋπολογισμού, με πρωταγωνιστές γνωστούς ηθοποιούς της γειτονικής χώρας, μεταξύ των οποίων ο Νέμποϊσα Γκλόγκοβατς.
«Σκάβοντας σε ένα εργοτάξιο στο κέντρο της Αθήνας, οι μπουλντόζες βρίσκουν μια σπηλιά. Μια σπηλιά που δεν αναφέρεται σε κανένα σχέδιο. Καλύτερα να μην την έβρισκαν όμως, καθώς μια αρχαία δύναμη είναι κρυμμένη μέσα. Στο Κακό (Ελλάδα, 2005), ανυποψίαστοι πολίτες μετατρέπονται σε λυσσασμένα ζόμπι και απειλούν να μεταδώσουν τη δίψα τους σε ολόκληρη την πόλη. Όσοι επιβιώσουν θα παλέψουν για τη ζωή τους, μέχρι θανάτου. Αγωνία, τρόμος, συναίσθημα αλλά και γέλιο συνυπάρχουν σ’ αυτή την πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα προσπάθεια που οδήγησε και σε ένα σίκουελ.
Το Ειδύλλιο (Σλοβενία, 2015), θεωρείται ως η πρώτη ταινία τρόμου της Σλοβενίας. Η ταινία ξεκινά σαν φωτογράφιση μόδας και καταλήγει ένας εφιάλτης βγαλμένος από το λαϊκό φαντασιακό. Τα μοντέλα Ζίνα και Μία, η απαθής φίλη τους Ντραγκίκα και ένας απίστευτα σνομπ φωτογράφος κατευθύνονται στην ύπαιθρο για μια εύκολη δουλειά. Εκεί θα βρεθούν μπροστά σε καταπράσινους λόφους, χρυσαφένιο φως και αβίαστη ομορφιά, αλλά και σε ένα σκοτεινό μυστικό. Ο σεναριογράφος και σκηνοθέτης Τομάς Γκόρκιτς προσαρμόζει τις συμβάσεις του είδους στο βαλκανικό τοπίο: πέτρινα ερείπια πνιγμένα στη βλάστηση, κοιλάδες βαριές από ομίχλη που μετατρέπουν χωρίς προειδοποίηση το ειδυλλιακό σε μακάβριο. Ισορροπώντας ανάμεσα στην ατμοσφαιρική διάθεση του art-house και το ωμό σοκ μιας μεταμεσονύκτιας cult ταινίας, το Ειδύλλιο αποδεικνύει ότι η ύπαιθρος μπορεί να είναι πανέμορφη και δολοφονική μέσα στο ίδιο ακριβώς πλάνο.
Μια εξομολόγηση κινηματογραφημένη με κάμερα στο χέρι, που ξεκινά σαν αμήχανη κασέτα για κάποια οντισιόν και καταλήγει σε μία από τις πιο ανησυχητικές μελέτες χαρακτήρα που έχει δώσει το είδος του τρόμου εδώ και χρόνια. Ο Αντριάν, ένας ερασιτέχνης Ρουμάνος σκηνοθέτης, γυρίζει ένα βίντεο για τη νέα του ταινία με αποδέκτη τη χολιγουντιανή σταρ Αν Χάθαγουεϊ, ελπίζοντας ότι εκείνη θα δεχτεί να πρωταγωνιστήσει. Αυτό που ακολουθεί είναι μια αργή, σχολαστικά σκηνοθετημένη κατεδάφιση: η κολακεία δίνει τη θέση της στην απόγνωση, η απόγνωση στην παραίσθηση, με την κάμερα να μετατρέπεται ταυτόχρονα σε εξομολογητήριο και σε όπλο. Γυρισμένη με ελάχιστο budget, η ταινία Γίνε η γάτα μου: Μια ταινία για την Αν (Ρουμανία, 2015) του Άντριαν Τοφέι έγινε cult φαινόμενο, ενώ απέσπασε βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο Φεστιβάλ του Νάσβιλ και Καλύτερης Ταινίας στο Φεστιβάλ A Night of Horror στο Σίδνεϊ.
Ανασυρμένος από έναν ομαδικό τάφο, αφού θεωρήθηκε νεκρός σε ένα πεδίο μάχης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τόμας ξυπνά έχοντας αποκτήσει ένα παράξενο χάρισμα: μπορεί να αισθάνεται την παρουσία όσων έχουν μόλις πεθάνει. Έξι μήνες αργότερα, έχει μετατρέψει το χάρισμά του σε επάγγελμα, περιπλανώμενος στα χωριά της Ουγγαρίας που μαστίζονται από την πανδημία και δουλεύοντας ως «φωτογράφος πνευμάτων», φωτογραφίζοντας τις οικογένειες των νεκρών μαζί με τα άψυχα σώματα των αγαπημένων τους, σε ένα τελευταίο οικογενειακό πορτρέτο. Σε μια απομονωμένη κωμόπολη, θαμμένη κάτω από τα πτώματα της ισπανικής γρίπης, ο Τόμας συναντά την Άννα, μια ορφανή κοπέλα με απόκοσμη ηρεμία, η οποία φαίνεται να μοιράζεται το ίδιο χάρισμα. Μαζί αποφασίζουν να αναζητήσουν τα φαντάσματα που όλοι οι υπόλοιποι φοβούνται, χρησιμοποιώντας όλα τα κλασικά τεχνάσματα από ταινίες φαντασμάτων: αλεύρι σκορπισμένο στα πατώματα, κουδούνια και εξερευνήσεις σε αχυρώνες όπου κανείς δεν τολμά να ξαναμπεί. Το Μετά θάνατον (Ουγγαρία, 2020) του Πέτερ Μπέργκεντι, ένα καλοφτιαγμένο horror εποχής, μια απολαυστική εμπειρία για τους φαν των ιστοριών φαντασμάτων.
Σε ένα χωριό του 19ου αιώνα, στην περιοχή που σήμερα γνωρίζουμε ως Βόρεια Μακεδονία, μια μάγισσα που μπορεί να αλλάζει μορφή, γνωστή ως Γεροντοκόρη Μαρία απάγει την δεκαεξάχρονη Νεβένα που μεγάλωσε απομονωμένη σε μια σπηλιά, την μετατρέπει σε μάγισσα, εγκαταλείποντάς την να εξερευνήσει μόνη της την ανθρώπινη ζωή. Όταν, η Νεβένα συνειδητοποιεί ότι μπορεί να πάρει τη μορφή οποιουδήποτε ανθρώπου ξεκινά να ζει μέσα από τις ζωές των άλλων: μια μητέρα που υποφέρει, ένας τρυφερός εραστής, ένας περίεργος νεαρός. Κάθε δανεισμένο σώμα τής μαθαίνει κάτι καινούργιο για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος και για το τίμημα που αυτό συνεπάγεται. Το You Won’t Be Alone (Αυστραλία-Ηνωμένο Βασίλειο-Σερβία, 2022), το εντυπωσιακά ατμοσφαιρικό ντεμπούτο του Γκόραν Στολέφσκι είναι παράξενα όμορφο, πραγματικά ανατριχιαστικό και απρόσμενα συγκινητικό. Η ταινία μετατρέπει το body horror σε μια αναζήτηση ταυτότητας.
Στην τουρκική λαϊκή κουλτούρα, οι άνθρωποι αποφεύγουν να αναφερθούν στα τζίνι με το όνομά τους · τα αποκαλούν «οι τρισύλλαβοι». Απεγνωσμένη να αποκτήσει εγγόνι, η Ζελιχά κάνει μια συμφωνία μαζί τους: θα της χαρίσουν ένα παιδί, με αντάλλαγμα την ψυχή του όταν ενηλικιωθεί. Όταν έρχεται η ώρα να εξοφληθεί το χρέος, τα τζίνι απαιτούν ένα εντελώς διαφορετικό τίμημα, αφήνοντας τη Ζελιχά να μεγαλώσει μόνη της την εγγονή της, τη Ναζάρ. Η κατάρα μοιάζει να έχει λυθεί, το χρέος να έχει ξεχαστεί. Όταν το χρέος επανέρχεται με τρόπο σκοτεινό, η Ζελιχά θα ορκιστεί εκδίκηση. Βουτηγμένο στην αυθεντική ατμόσφαιρα του τουρκικού folk horror —το κακό μάτι, τα τελετουργικά της μαύρης μαγείας, το υπερφυσικό, οι συμφωνίες που καλύτερα να μην είχαν γίνει ποτέ— το Jinn: Evil Eye (Τουρκία, 2024) του Μελόντι Τεζίμ προειδοποιεί για το τι συμβαίνει όταν επιχειρείς να κάνεις συμφωνία με τον ίδιο τον θάνατο.
Στο Δωδεκάμερον (Κύπρος-Βόρεια Μακεδονία-ΗΠΑ, 2026) βρισκόμαστε στην Κύπρο του 1882, όπου η ζωγράφος Ελένη επιχειρεί να ξαναζωντανέψει τα νεκρά παιδιά της. Αντί όμως γι’ αυτά, ξυπνά τους καλικαντζάρους της κυπριακής παράδοσης και βυθίζει το χωριό της στον τρόμο. Καθώς η δαιμονική Λάμια τρέφεται από το πένθος και την οργή της Ελένης, αυτή καλείται να συμφιλιωθεί με την απώλειά της και να λυτρώσει τον τόπο της. Μέσα από τη δύναμη της τέχνης και της δημιουργίας, ανακαλύπτει πως η αληθινή λύτρωση δεν βρίσκεται στην ανάσταση των νεκρών, αλλά στην αποδοχή και την ελπίδα».
Τέλος, σημειώνουμε πως το αφιέρωμα συνοδεύεται από μια ειδική έκδοση με πρωτότυπη εικονογράφηση, ανάθεση του φεστιβάλ στον ANEL (@anel.f.arts), pulp ύφος και κείμενα που αποτυπώνουν την ιστορία, τις κυρίαρχες τάσεις και την επόμενη μέρα του είδους των ταινιών τρόμου στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
