Η «Ενδοχώρα» του Ανδρέα Εμπειρίκου

Ένα μαγικό ταξίδι στην ποίηση μέσα από την ποιητική συλλογή Ενδοχώρα  του Ανδρέα Εμπειρίκου (1η έκδοση, 1945). 

Εάν η Υψικάμινος  αποτέλεσε το πρώτο του έργο με έντονα σουρεαλιστικά στοιχεία προκαλώντας έντονες αντιδράσεις, η Ενδοχώρα  κατάφερε να κάνει αποδεκτό το έργο του και να θεωρείται έως και σήμερα μία από τις δημοφιλέστερες ποιητικές του συλλογές. Ο Εμπειρίκος έμεινε και εδώ πιστός στην υπερρεαλιστική ιδέα, έτσι όπως δομείται στο πρώτο μανιφέστο του Μπρετόν, όπου η αναζήτηση της λύτρωσης πραγματοποιείται έξω από τον έλεγχο της λογικής, μία «υπαγόρευση της σκέψης χωρίς άσκηση ελέγχου από το λογισμό». 

Σημαντικό στοιχείο στην ποιητική του Εμπειρίκου είναι το παιχνίδι της γλώσσας, όπως ο ίδιος δήλωνε «όχι η ελληνική, η ελληνική μου. Αυτό που λέμε μικτή, αυτό. Ο άσκημος χαρακτηρισμός», ένας συγκερασμός καθαρεύουσας και δημοτικής με σύνταξη ελεύθερη, αυτοματική που πηγάζει από το ασυνείδητο. Οι λέξεις του μετατρέπονται σε σύμβολα διάχυτου ερωτισμού, λειτουργούν ως φορείς συγκινησιακού φορτίου, εκφράζουν επιθυμίες και πόθους. «Είναι πια οι ίδιες οι λέξεις που κάνουν έρωτα», όπως έλεγε ο Μπρετόν. Η λατρεία για τη γυναίκα πρωταγωνιστεί και τα βιολογικά της χαρακτηριστικά δηλώνονται χωρίς ταμπού. Το κορίτσι «δίνει τα στήθη της στα περιστέρια», σελ.36, η γυναίκα γίνεται «Μια θάλασσα πλατειά και φουσκωμένη», σελ. 43, ή ένα καιρικό φαινόμενο… 

«Μία γυναίκα κάποτε μας σταματά

Αν δεν γελάσει πρόκειται να βρέξει»

σελ. 44  

Ή ένα κομμάτι φύσης, μία τροφός του έρωτα…

«Ένα κορίτσι στο παράθυρο κρυφά 

Δίνει τα στήθη της στα περιστέρια»

σελ. 36

Ο ερωτισμός είναι έμπνευση και εικόνα… 

«Στον στρόβιλο του βαλς που πλησιάζει

Τα στήθη τους στα στήθη της γυναίκας»

σελ. 24

Ενώ η φύση συμμετέχει στο ερωτικό γαϊτανάκι της ηδονής, της απόλαυσης και του μαρτυρίου… Και οι εικόνες τρέχουν σε έναν περίεργο ερωτικό παροξυσμό, μίας εμμονής στην αρχέγονη ορμή του ανθρώπου…

«Όταν χτυπούν τα κύματα τα φινιστρίνια

 Του βαποριού που ταξιδεύει στις Ινδίες 

Μένει σιωπηλή στην κουπαστή του

Κοιτάζοντας τα κύματα μία νέα

Ενώ θωπεύει τους μαστούς της ο μνηστήρ»

σελ. 14

Ο έρωτας αποτελεί καταλυτική δύναμη, μεταμορφώνει και πάλλεται, συναντιέται με το θάνατο και δημιουργεί ξανά ζωή…

«Τα χρόνια αυτά είναι η ζωή μας 

Μεσ’ τις κουφάλες τους αναπαύονται το μεσημέρι τα πουλιά

{…}

Καμιά φορά γινόμαστε κλεψύδρες

Κ’ οι σπόγγοι σφαδάζουν για την κάθε μας σταγόνα»

σελ. 68

Όλα όμως είναι έρωτας, ανάγκη, συμπαντικό μήνυμα…

«Όλα στη γη θέλουν αγάπη και στοργή», «Ζητωκραυγάζουν την ανάγκη των ερώτων», «Προς τα πελάγη και τον γαλαξία»…

Η γλώσσα ξεφεύγει από τα στεγανά της στο ποίημα «Στροφές στροφάλων» και αλαλλάζει : «Άρμαλα Πόρανα και Βέλμα» πραγματοποιώντας ένα ταξίδι αυτογνωσίας και γνώσεως του κόσμου με πυξίδα την αγάπη για την ίδια τη ζωή…

«Εσύ που αγάπησες τις μακρινές σποράδες

Εσύ που σήκωσες τα πιο ψηλά μπαϊράκια

Εσύ που πλέχεις ξέθαρρα στις πιο επικίνδυνες σπηλιάδες

Χαίρε που αφέθηκες να γοητευθείς απ΄ τις σειρήνες

Χαίρε που δεν φοβήθηκες ποτέ τις συμπληγάδες»

Στροφές Στροφάλων, σελ. 100 

Ενδοχώρα, εκδ. Άγρα 

Ενδοχώρα, εκδ. Άγρα