Η Marina Abramović βρίσκεται στην Αθήνα και σε καλεί να γίνετε… ένα

Aπό την αρχή της καριέρας της στο Βελιγράδι στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η Marina Abramović υπήρξε πρωτοπόρος της performance, δημιουργώντας μερικά από τα πλέον σημαντικά πρώιμα έργα αυτής της μορφής τέχνης. Το σώμα της ήταν πάντα ταυτόχρονα το θέμα και το μέσο. Εξερευνώντας τα σωματικά και πνευματικά της όρια, έχει αντέξει σε καταστάσεις με πόνο, εξάντληση και κίνδυνο, στο πλαίσιο της έρευνάς της για να πετύχει τη συναισθηματική και πνευματική μεταμόρφωση, διερευνώντας πάντα τη σχέση μεταξύ καλλιτέχνη και κοινού. Άλλωστε, ο φόβος αποτελούσε και αποτελεί πάντα πόλο έλξης για εκείνη.

Η ίδια ορίζει την performance art ως τη μεταφορά της αλήθειας επί σκηνής κι όχι ως μια παράσταση θεατρικού τύπου, καθώς όπως εξηγεί πρόκειται για μια ακροβατική του σώματος και της ψυχής.

Η Abramović τιμήθηκε το 1997 με τον Χρυσό Λέοντα Καλύτερου Καλλιτέχνη στη Μπιενάλε της Βενετίας, ενώ το 2008 βραβεύτηκε μαζί με τον αυστριακό Commander Cross για τη συμβολή της στην Ιστορία της Τέχνης. Το 2010, παρουσίασε την πρώτη μεγάλη αναδρομική της έκθεση στις ΗΠΑ και πραγματοποίησε την επί τουλάχιστον 700 ώρες συνεχόμενη performance με τίτλο «The Artist is Present» στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMΑ). Τρία χρόνια μετά, το 2013, την είδαμε να διδάσκει στη γυμνή Lady Gaga, τη μέθοδο της, τη γνωστή μέθοδο Abramovic.

Το 2014 ολοκλήρωσε τη διάρκειας τριών μηνών performance «512 Hours» στην Serpentine Gallery στο Λονδίνο και εν συνεχεία ίδρυσε το Marina Abramović Institute (MAI), μια πλατφόρμα άυλης και μακράς διάρκειας τέχνης, προκειμένου να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για συνεργασία μεταξύ διανοητών από όλους τους τομείς. 

Στα 69 της χρόνια, η διασημότερη ίσως performer στον κόσμο, η Marina Abramović βρίσκεται αυτές τις ημέρες στην Αθήνα για να παρουσιάσει από 10 Μαρτίου στο Μουσείο Μπενάκη μια μεγάλη έκθεση με τίτλο «As One», με αφορμή τη συνεργασία του Marina Abramović Institute (MAI) με τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ που εγκαινιάζεται φέτος.

«Προέρχομαι από την πρώην Γιουκοσλαβία. Δεν μπορώ να πάω στη χώρα μου κι όταν έρχομαι στην Ελλάδα είναι σαν να φθάνω «σπίτι» χωρίς τον … πόνο που νιώθω όταν είμαι εκεί. Είναι τόσο ανθρώπινο μέρος, τόσο σημαντικό με τόσο πολλούς καλλιτέχνες… Ήταν απίστευτος “συναγερμός” ότι 370 καλλιτέχνες ήθελαν να πάρουν μέρος σ` αυτό… Η Ελλάδα ήταν το σωστό μέρος για να το κάνουμε», δήλωσε σχετικά με την εμφάνισή της στη χώρα μας.

Το As One θα παρουσιάσει για διάστημα επτά εβδομάδων την περίφημη μέθοδο της Abramović και ένα πλούσιο πρόγραμμα από performance, διαλέξεις, προβολές και εργαστήρια. Μάλιστα, το ελληνικό πρόγραμμα είναι ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα αφιερωμένα στην performance στην Ευρώπη, το οποίο δημιουργήθηκε και υλοποιείται από τους δύο οργανισμούς.

Performances – Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν 

Συνολικά 29 Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες συμμετέχουν στο «As One». Οι Έλληνες καλλιτέχνες, που επιλέχθηκαν, μετά από ανοιχτή πρόσκληση, από τη Marina Abramović και τους συνεργάτες της Serge Le Borgne και Paula Garcia, θα παρουσιάσουν νέες αναθέσεις έργων.

Αναλυτικότερα, στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται 6 μακράς διάρκειας performances από 6 Έλληνες καλλιτέχνες, οι οποίες θα πραγματοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης, για 7 εβδομάδες, καθημερινά, επί 8 ώρες την ημέρα. Επιπλέον, 21 performances από 23 καλλιτέχνες (18 Έλληνες και 5 ξένους) θα παρουσιαστούν ως performance interventions με διάρκεια από μία έως 6 μέρες.

Μακράς διάρκειας performances – Γιώτα Αργυροπούλου, Δέσποινα Ζαχαροπούλου, Βιργινία Μαστρογιαννάκη, Λάμπρος Πηγούνης, Νάνσυ Σταματοπούλου, Θοδωρής Τράμπας.

Performance interventions – Θανάσης Ακοκκαλίδης, Rafael Abdala και Jessica Goes, Γιάννης Αντωνίου και Σταύρος Αποστολάτος, Έλενα Αντωνίου, Χριστίνα Βασιλείου, Σεραφίτα Γρηγοριάδου, Θωμάς Διάφας, Μαριάννα Καβαλλιεράτου, Γιάννης Καρούνης, Amanda Coogan, Αλέξανδρος Μιχαήλ, Kira O’Reilly, Κατερίνα Οικονόμου, Nikolaos, Αναστασία Παπαθεοδώρου, Γιάννης Παππάς, PASHIAS, Ευγενία Τσανανά, Σπύρος Χαραλαμπόπουλος, Δημήτρης Χειμώνας, Maria Herranz.

Το πρόγραμμα συμπληρώνεται από 2 re-performances της Marina Abramović, των έργων Cleaning the Mirror (1995) και Art Must Be Beautiful, Artist Must Be Beautiful (1975), που θα παρουσιάσουν οι καλλιτέχνες Μάρθα Πασακοπούλου, Δημήτρης Μπαμπίλης, Δήμητρα Μπίλλια, Γίτσα Κωνσταντουδάκη, Ελιάν Ρουμιέ, Βασιλική Σπάχου κ αι Καλλιόπη Ζερβουλάκου.

Tι είναι η Μέθοδος Abramović

Η Μέθοδος Abramović είναι μια σειρά ασκήσεων σχεδιασμένες από τη Marina Abramović, μια βιωματική εμπειρία για τον θεατή-συμμετέχων. Η Μέθοδος αντλεί υλικό από μια τεράστια δεξαμενή εμπειριών και performances της δημιουργού τα τελευταία 40 χρόνια, και διυλίζεται σταδιακά σε ένα πρόγραμμα ασκήσεων που σκοπό έχει την επαφή́ με τον εαυτό́ μας και τη σύνδεση με τους άλλους. Η Μέθοδος βασίζεται στην ατομική και τη συλλογική συμμετοχή και αποτελεί μια βιωματική προσέγγιση στην άυλη τέχνη.

Καθώς αποτελεί μια διαδικασία σε διαρκή διερεύνηση και διαμόρφωση από τη δημιουργό του, η συγκεκριμένη μορφή της Μεθόδου θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στην Αθήνα, ως εξέλιξη ανάλογων έργων που έχουν παρουσιαστεί από την καλλιτέχνιδα σε βάθος χρόνου ανά τον κόσμο. Θα είναι μια δημόσια συμμετοχική εμπειρία για μεγάλες ομάδες ανθρώπων, σε έναν κοινόχρηστο χώρο, όπου το κοινό θα καλείται να κάνει μια σειρά ασκήσεων και να παρακολουθήσει κι άλλους να κάνουν ακριβώς το ίδιο.

Η Μέθοδος Abramović, ως μέρος του «As One», θα λάβει χώρα στο ισόγειο του Μουσείου Μπενάκη στο κτίριο της οδού Πειραιώς. Καθώς οι επισκέπτες θα μπαίνουν στη Μέθοδο, θα τους ζητείται να αφήσουν όλα τα προσωπικά τους αντικείμενα σε ειδικό χώρο φύλαξης: ρολόγια, κινητά τηλέφωνα και κάμερες. Με την καθοδήγηση των μεσολαβητών, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν από τη συνεργάτη της Marina Abramović Lynsey Peisinger, οι επισκέπτες θα ακολουθούν μια σειρά ασκήσεων προθέρμανσης, προκειμένου να «ξυπνήσουν» οι αισθήσεις, να τεντωθεί το σώμα και να επικεντρωθεί το μυαλό σε αυτό που θα ακολουθήσει. Αυτή η προετοιμασία θα επιτρέπει στους συμμετέχοντες να επικεντρώσουν την προσοχή τους στο να είναι παρόντες σε αυτό που συμβαίνει, ακίνητοι και συνδεμένοι με έναν ανεμπόδιστο τρόπο.

Η «Μηχανή́ Αμοιβαίων Κυμάτων» και η ψευδή αίσθηση που αυτή δημιουργεί

Στο χώρο θα υπάρχει μια εγκατάσταση, η «Μηχανή́ Αμοιβαίων Κυμάτων – Mutual Wave Machine». H μηχανή έχει σχεδιαστεί από τη γνωστική νευρολόγο και καλλιτέχνη Suzanne Dikker και τον καλλιτέχνη και δημιουργό λογισμικού Matthias Oostrik, αντλώντας έμπνευση από την performance της Marina Abramović «Mutual Gaze», που αποτελεί και μέρος των ασκήσεων της Μεθόδου Abramović. Η εγκατάσταση έγινε από τους Peter Burr, Diederik Schoorl και Παντελή Διαμαντίδη.

Πρόκειται για ένα πείραμα της νευροεπιστήμης και μια διαδραστική εγκατάσταση νευροανάδρασης που διερευνά και ενσωματώνει την απατηλή έννοια πως «είμαστε στο ίδιο μήκος κύματος» με έναν άλλο άνθρωπο, μέσω του συγχρονισμού των εγκεφαλικών κυμάτων. Δύο επισκέπτες μπαίνουν μέσα σε μια χωρο-κάψουλα με οπτικοακουστικό περιβάλλον που ανταποκρίνεται και αντανακλά την κοινή εγκεφαλική δραστηριότητά τους. Μπορούν να βιώσουν απευθείας και να χειριστούν τις εσωτερικές δυνάμεις τους για να προσεγγίσουν ή να απομακρυνθούν ο ένας από τον άλλο.

Η «Μηχανή Αμοιβαίων Κυμάτων» θα είναι ελεύθερη για το κοινό τις μέρες Πέμπτη-Παρασκευή 13:00-15:00 και 18:00-20:00 και σαββατοκύριακα 13:00-16:00 και 17:00-20:00, με προκράτηση συμμετοχής. Τις υπόλοιπες ώρες λειτουργίας του προγράμματος, η μηχανή θα επεξεργάζεται και θα προβάλει τα εγκεφαλικά κύματα της Marina Abramović, αντανακλώντας την πνευματική της κατάσταση τη στιγμή που έκανε την performance “The Artist is Present” (η εγκεφαλική της δραστηριότητα καταγράφηκε στο The Garage Center for Contemporary Culture στη Μόσχα το 2011).

Παράλληλες εκδηλώσεις: Ομιλίες, εργαστήρια, προβολές

Το πρόγραμμα «As One» πλαισιώνεται από μια σειρά ομιλιών, με σκοπό να εκπαιδεύσει το κοινό στην ιστορία και την εξέλιξη της τέχνης της performance, αναδεικνύοντας πρακτικές που συνδέονται με το χώρο, όπως το θέατρο και ο χορός. 

Παράλληλα, εργαστήρια με συμμετέχοντες και προσκεκλημένους καλλιτέχνες θα βοηθήσουν το κοινό να κατανοήσει καλύτερα τις δομές και τους μηχανισμούς των έργων performance, εμβαθύνοντας στους τρόπους με τους οποίους οι καλλιτέχνες αναπτύσσουν το έργο τους. 

Οι ομιλίες και τα εργαστήρια συμπληρώνονται από καθημερινό πρόγραμμα προβολών, με ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους από το έργο της Marina Abramović, έργα που επηρέασαν το έργο της, καθώς και ταινίες προσκεκλημένων ομιλητών και άλλο υλικό από τ ο αρχείο της Ταινιοθήκης της Ελλάδος. Πιο συγκεκριμένα, η Marina Abramović θα δώσει δύο διαλέξεις, μία για την ιστορία της τέχνης της performance (Σάββατο 19/3) και μία για το μέλλον της και το ρόλο που θα παίξει σε αυτό η αυξανόμενη συμμετοχή του κοινού (Τετάρτη 23/3), με υλικό από την πιο πρόσφατη έκθεση του MAI στη Βραζιλία. Επίσης θα συνομιλήσει, σε δύο εργαστήρια, με επιλεγμένους καλλιτέχνες για την πρακτική τ ους (Παρασκευή 11/3 & Τρίτη 22/3).

Για τη σχέση της όπερας με την πρακτική της performance θα συνομιλήσουν ο σκηνοθέτης της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Αλέξανδρος Ευκλείδης και η καλλιτέχνης Κατερίνα Οικονόμου (Πέμπτη 17/3), ενώ για τη μετάβαση από το θέατρο στην τέχνη της performance θα μιλήσει η θεατρολόγος και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ Άννα Σταυρακοπούλου (Σάββατο 2/4). 

Η διευθύντρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης Συραγώ Τσιάρα θα πραγματοποιήσει εργαστήριο για τη θέση του σώματος στην τέχνη της performance (Παρασκευή 15/4) και θα συνομιλήσει με την καλλιτέχνη Λήδα Παπακωνσταντίνου, μια από τους πρώτους στην Ελλάδα που χρησιμοποίησαν την τέχνη της performance τις δεκαετίες ’70 και ’80 (Σάββατο 16/4). 

Για την αισθητική του σώματος και των ορίων του στην τέχνη της performance θα μιλήσει και η θεωρητικός τέχνης Σοφία Ελίζα Μπουράτση (Τρίτη 19/4), ενώ ο καλλιτεχνικός διευθυντής του MAI Serge Le Borgne θα μιλήσει για τις άυλες μορφές τέχνης (Σάββατο 19/3).

Η λειτουργία της performance μέσα από την ακινησία του σώματος είναι το θέμα του εργαστηρίου της Εύας Λαμπάρα μαζί με τη δασκάλα της και σκηνοθέτη Αννίτα Καπουσίζη, παρουσιάζοντας πώς ένα σώμα ‘περιορισμένο’ κινητικά, δημιουργεί ‘απεριόριστες’ δυνατότητες πρόσληψης και ερμηνείας του κόσμου, καθώς και δείγμα δουλειάς της Λαμπάρα (Τετάρτη 16/3). 

Σημαντικοί είναι οι διεθνείς προσκεκλημένοι καλλιτέχνες που θα μιλήσουν για τ ο έργο τους: O Damien Jalet θα πραγματοποιήσει εργαστήριο για το έργο του, θα συνομιλήσει με το σκηνοθέτη της τελευταίας του ταινίας, η οποία και θα προβληθεί (Πέμπτη 7/4). O Tehching Hsieh θα μιλήσει για το έργο του, ως πρωτοπόρος της long durational performance που ξεχώρισε τη δεκαετία του ’80 στη Νέα Υόρκη (Κυριακή 10/4). Ο Jacopo Godani, καλλιτεχνικός διευθυντής και χορογράφος της Dresden Frankfurt Dance Company, θα μιλήσει για το έργο του και θα πραγματοποιήσει εργαστήριο με επιλεγμένους καλλιτέχνες (Πέμπτη 21/4). 

Εργαστήρια θα πραγματοποιήσουν επίσης και οι προσκεκλημένοι καλλιτέχνες performance Rafael Abdala + Jessica Goes. (Πέμπτη-Κυριακή 14-17/4), Maria Herranz (Πέμπτη 31/3), Amanda Coogan (Τρίτη 5/4) και Kira O’Reilly (Κυριακή 24/4), καθώς και το επιτελείο του MAI (Serge Le Borgne, Paula Garcia, Lynsey Peisinger) με επιλεγμένους καλλιτέχνες.

Info: Πρόγραμμα ΝΕΟΝ-ΜΑΙ As One. Διάρκεια: 10 Μαρτίου – 24 Απριλίου 2016. Open Day: 10 Μαρτίου 2016, 12.00-20.00. Μουσείο Μπενάκη: Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, Αθήνα. Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Τετάρτη – Πέμπτη – Σάββατο: 12.00 – 20.00. Παρασκευή: 12.00 – 22.00, Κυριακή: 10.00 – 18.00. Δευτέρα Κλειστά. Είσοδος δωρεάν. Σημειώνεται ότι η Μέθοδος Abramović θα απευθύνεται σε ηλικίες 15 ετών και πάνω. Η είσοδος θα επιτρέπεται έως και 45 λεπτά πριν την ώρα λήξης του ωραρίου λειτουργίας του Μουσείου.