Aλέξανδρος Γιωτόπουλος: Aυτή είναι η ζωή του ηγέτη της 17N
Το ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά «Φάκελος 17Ν» ολοκληρώθηκε με την επιχείρηση σύλληψης του «Λάμπρου» ή αλλιώς «Μιχάλη Οικονόμου».
Περιεχόμενα
Για δεκαετίες, η οργάνωση 17 Νοέμβρη πονοκεφάλιαζε, όχι μόνο την Ελληνική Αστυνομία, αλλά και το FBI και τη CIA. Δεν ήταν λίγες οι φορές που οι επιχειρήσεις της εξέθεσαν τους επιτελείς της αστυνομίας, μεγαλώνοντας έτσι το μυστήριο για το ποιος κρύβεται πίσω από την οργάνωση – φάντασμα που δρούσε επί 27 χρόνια χωρίς να έχει καταφέρει να την αγγίξει κανείς. Όταν το όνομα, Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, εμφανίστηκε στο προσκήνιο, εκείνο το καλοκαίρι του 2002, όλα τα κομμάτια του παζλ φαινόταν να μπαίνουν στη θέση τους. Όμως, ένα νέο μυστήριο ήρθε να προστεθεί αμέσως μετά, αυτή τη φορά γύρω από το ίδιο το πρόσωπο του αρχηγού. Ποιος ήταν ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, πώς κατάφερνε να βγαίνει εκτός κάδρου ερευνών όλα αυτά τα χρόνια, πώς ζούσε και κυρίως, πώς οργάνωνε όλες αυτές τις δολοφονικές επιθέσεις.
Μεταξύ Αθήνας και Λειψών κινούνταν ο καταδικασμένος αρχηγός της 17 Νοέμβρη Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, με το ψευδώνυμο «Μιχάλης Οικονόμου», μέχρι τη σύλληψή του απ’ την Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία. Τα γεγονότα των ημερών εκείνων ξεδιπλώθηκαν στο τελευταίο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά «Φάκελος 17Ν» στον ΣΚΑΪ, από τους ανθρώπους που τα έζησαν.
Ποιος ήταν όμως ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος;
Το ιδρυτικό μέλος της τρομοκρατικής οργάνωσης γεννήθηκε στο Παρίσι το 1944, από τον Δημήτρη Γιωτόπουλο, επιφανές στέλεχος του τροτσκιστικού κινήματος στη δεκαετία 1925-1935 και ηγέτη του ρεύματος του Αρχειομαρξισμού, και τη Ζωής Μεταξά. Με καταγωγή από το νομό Φθιώτιδας, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε δύο χρόνια αργότερα στο Χαλάνδρι, ενώ ο ίδιος το 1962 επέστρεψε στο Παρίσι για να σπουδάσει μαθηματικά και εν συνεχεία οικονομικά. Υπήρξε μέλος της ΕΔΑ (το μεγαλύτερο νόμιμο κόμμα της αριστεράς τη δεκαετία του ’60), ενώ ανέπτυξε αντιδικτατορική δράση εντασσόμενος στην οργάνωση 29 Μάη και μετά τη διάλυσή της στη Λαϊκή Επαναστατική Αντίσταση (ΛΕΑ), της οποίας υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος.
Στις 29 Αυγούστου 1972 συμμετείχε σε βομβιστική ενέργεια, την ευθύνη της οποίας ανέλαβε η ΛΕΑ, στο υπόγειο της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα, μεταφέροντας μάλιστα ο ίδιος τα εκρηκτικά. Ήδη από τότε, είχε αρχίσει να χρησιμοποιεί επίσημα το ονοματεπώνυμο «Μιχάλης Οικονόμου» διατηρώντας το σε χρήση μέχρι και το 2002, έτος σύλληψής του. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο λόγος που κράτησε το ψεύτικο όνομα, ήταν αφενός ότι είχε αναπτύξει σχέσεις μ’ αυτό, και αφετέρου ότι φοβόταν πως θα εντοπιστεί και θα υποστεί τις συνέπειες της αντιδικτατορικής δράσης του.
Διαβάστε επίσης
Η σύλληψη του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου
Μία μέρα πριν τη σύλληψη του Γιωτόπουλο, ο αρχηγός της Αστυνομίας Φώτης Νασιάκος έκανε την τυπική ενημέρωση στους δημοσιογράφους, αποκαλύπτοντας πως υπάρχουν στοιχεία ενός «ανθρώπου καθοδηγητή της οργάνωσης και συγγραφέα των προκηρύξεών της».
Κλειδί για τον εντοπισμό και τη σύλληψη του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου ήταν η αποκάλυψη του ψευδωνύμου του, η οποία προήλθε με έναν τρόπο από τον Σάββα Ξηρό. Ο Ξηρός θυμήθηκε ότι ο «Λάμπρος», όπως τον αποκαλούσαν στην οργάνωση, είχε σπίτι στα Δωδεκάνησα και είχε ακούσει να τον αποκαλούν κ. Μιχάλη. Η έρευνα οδήγησε στους Λειψούς, όπου ο αστυνομικός Σωκράτης Σιάσος ανέσυρε το φάκελο της αντιπαράθεσης που είχε με τη δημοτική Αρχή των Λειψών για το χρώμα του σπιτιού της η Μαρί Τερέζ Πεϊνό, η γυναίκα του «Μιχάλη Οικονόμου». Αστυνομικοί από τη Λέρο έσπευσαν να συνδράμουν τους συναδέλφους τους στους Λειψούς, ενώ ο Γιωτόπουλος ετοιμαζόταν να φύγει από το νησί με προορισμό τη Σάμο και προφανή σκοπό να περάσει από εκεί στην Τουρκία και να διαφύγει.
Τα αποτυπώματά του στάλθηκαν στα εγκληματολογικά εργαστήρια και ταυτίστηκαν με ευρήματα στη γιάφκα της 17N στην οδό Πάτμου 84 στα Πατήσια: τετρασέλιδη έντυπη προκήρυξη με χειρόγραφες σημειώσεις και διορθώσεις που αναφέρεται στην εκτέλεση του εφοπλιστή Κωστή Περατικού. Η αντιπαραβολή στον γραφικό χαρακτήρα έγινε με τα περίφημα αρχεία της Πάρνηθας, υλικό που είχε εντοπιστεί τυχαία στα τέλη του 1978.
Σε ερώτημα για το αν θα είχε συλληφθεί ο Γιωτόπουλος, εάν δεν είχε σκάσει η βόμβα στα χέρια του Σάββα Ξηρού, ο σερ Ρίτσαρντ Ντίαρλαβ αποκάλυψε ένα άγνωστο μέχρι σήμερα επιχειρησιακό σχέδιο των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών για τη σύλληψη μελών της οργάνωσης. «Πιστεύω ότι ήμασταν στα πρόθυρα να μάθουμε ακριβώς πώς να τον συλλάβουμε ή πώς να κάνουμε τους Έλληνες να τον συλλάβουν», ανέφερε. Όπως σημειώνει, υπήρχε τρόπος προσέγγισης του αρχηγού μέσω του οικογενειακού του περιβάλλοντος, αν και το σχέδιο χαρακτηριζόταν σύνθετο, καθώς «εμπλεκόταν λίγο η Ορθόδοξη Εκκλησία».
Οι συναντήσεις με Περατικό και Παπαγεωργίου
Στο ντοκιμαντέρ του Αλ. Παπαχελά, ο πρέσβης και πρώην επικεφαλής της ΕΥΠ, Παύλος Αποστολίδης, αφηγήθηκε πως μια παιδική του φίλη τού αποκάλυψε ότι εκείνη, ο Γιωτόπουλος και ο δολοφονημένος από την τρομοκρατική οργάνωση το 1997 στον Πειραιά, Κωστής Περατικός, είχαν φάει μαζί στην Πάτμο. «Τρομερό. Είχε φάει μαζί με τον άνθρωπο που στη συνέχεια δολοφόνησε», είπε ο κ. Αποστολίδης.
Επικεφαλής του κλιμακίου της Αντιτρομοκρατικής που πήγε για τον Γιωτόπουλο στους Λειψούς ήταν ο Φώτης Παπαγεωργίου ήταν επικεφαλής. Όπως θυμάται και αφηγείται στο ντοκιμαντέρ, στην πρώτη τους συνάντηση στους Λειψούς, ο Γιωτόπουλος ήταν δεμένος από την τοπική αστυνομία σε μια καρέκλα καφενείου. «Μπαίνω μέσα στο σταθμό των Λειψών και ήταν σε μια καρέκλα μόνος, έτσι δεμένος ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος. Του λέω: ”Γεια σου Λάμπρο”. Με κοιτάει και μου λέει: ”Λάμπρο; Τι όνομα είναι αυτό;”. Τότε του λέω: ”Γεια σου Αλέκο”. Μου λέει: ”Είσαι Νενέκος” (σ.σ. απ’ τον προδότη της επανάστασης του 1821 Δημήτριο Νενέκο). Του απαντάω: “Είμαι Έλληνας αξιωματικός, πατριώτης”. Το γυρίζει στον πληθυντικό και μου λέει: ”Κι αν εσείς δεν είστε, είναι οι πάνω από σας. Πάμε στοίχημα ότι σε λίγες ώρες θα είμαι στο Γκουαντάναμο;”. Του λέω: ”Πάμε στοίχημα ότι θα σαπίσεις στις ελληνικές φυλακές;”».
Η ζωή στη φυλακή
Ο Γιωτόπουλος εξακολουθεί ακόμη να αρνείται πως υπήρξε, όχι μόνο ο αρχηγός, αλλά ακόμη και μέλος της 17 Νοέμβρη. «Δεν συμφωνώ με τις ενέργειες της 17 Νοέμβρη, αλλά και δεν τις καταδικάζω. Η δράση της οργάνωσης αποτελεί ένοπλη πολιτική πάλη, που είχε στόχο την ανατροπή του συστήματος. Μία τέτοια δράση που δεν αναπτύχθηκε σε αγγελική κοινωνία, δεν μπορεί να κρίνεται με βάση τον ποινικό κώδικα» τόνιζε στην απολογία του τον Σεπτέμβριο του 2003.
Τελικά, ο Γιωτόπουλος καταδικάστηκε σε 17 φορές ισόβια και 25 χρόνια κάθειρξης για ηθική αυτουργία σε 17 δολοφονίες, ληστείες και εκρήξεις. Ο ίδιος υποστήριζε πως είναι οι συγκατηγορούμενοί του που τον εμπλέκουν στα εγκλήματα αυτά, για να τύχουν ευνοϊκής μεταχείρισης σύμφωνα με τις διατάξεις του τότε αντιτρομοκρατικού νόμου.
Η πρώτη ολιγοήμερη άδεια από τη φυλακή ήρθε τον Ιούλιο του 2022 και ακολούθησε μια δεύτερη, δύο χρόνια μετά, το 2024. Όλο αυτό το διάστημα διαβάζει, ενώ πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο πρόγραμμα σπουδών επιπέδου Master 2, στα Θεμελιώδη Μαθηματικά με ειδίκευση στον τομέα της Μηχανικής Ρευστών στο πανεπιστήμιο Paris 7.
