Μπορεί η Τζέιν Φόντα να εμπνεύσει ένα 20χρονο;

Υπάρχει κάτι σχεδόν προκλητικό στο να βλέπεις την Τζέιν Φόντα να ανεβαίνει σε μια σκηνή, να μιλάει για την κλιματική κρίση, να συλλαμβάνεται σε διαδήλωση ή να φωτογραφίζεται με κόκκινο παλτό και γκρίζα μαλλιά που δεν προσπαθούν να κρύψουν τίποτα.  Κοντεύει τα ενενήντα και όμως είναι πιο παρούσα από πολλούς εικοσάχρονους influencers που μεγάλωσαν με TikTok, burnout και μόνιμη αίσθηση ότι ο κόσμος καταρρέει.

Αν δεις τη ζωή της σαν timeline, μοιάζει με τρεις διαφορετικές καριέρες. Κόρη του θρυλικού Χένρι Φόντα, γεννήθηκε μέσα στο Χόλιγουντ αλλά όχι απαραίτητα μέσα στη θαλπωρή. Η σχέση με τον πατέρα της ήταν περίπλοκη, γεμάτη σιωπές και προσδοκίες. Από νωρίς έμαθε ότι η αναγνώριση δεν χαρίζεται, κατακτιέται και, κυρίως, δεν θεραπεύει τα εσωτερικά κενά.

Στη δεκαετία του ’60 και του ’70 έγινε σταρ πρώτου μεγέθους. Οι ρόλοι της σε ταινίες όπως το Klute και το Coming Home της χάρισαν Όσκαρ και την τοποθέτησαν στο κέντρο της κινηματογραφικής συζήτησης. Ήταν όμορφη με τρόπο που η κάμερα λάτρευε και σέξι με τρόπο που τα media μπορούσαν να πουλήσουν. Για πολλούς, ήταν απλώς ένα sex symbol με πολιτική άποψη.

Κι όμως, η πολιτική της στάση δεν ήταν αξεσουάρ κι αυτό αποδείχτηκε με το χρόνο. Στην εποχή του πολέμου στο Βιετνάμ πήρε δημόσια θέση, πλήρωσε το τίμημα και στοχοποιήθηκε. Έγινε «controversial» πολύ πριν η λέξη γίνει branding. Η Φόντα δεν προσπάθησε να είναι αρεστή, προσπάθησε να είναι συνεπής. Και αυτή η συνέπεια είναι ίσως το πρώτο μάθημα για ένα νέο του σήμερα, η πληροφορία ότι δεν γίνεται να τα έχεις όλα, και αποδοχή και ριζοσπαστισμό. Κάποια στιγμή θα πρέπει να διαλέξεις.

Στα ‘80s, όταν πολλές ηθοποιοί της γενιάς της έβλεπαν την καριέρα τους να ξεθωριάζει, εκείνη έκανε κάτι απρόβλεπτο. Φόρεσε κολάν, άνοιξε την κάμερα και ξεκίνησε τα βίντεο αερόμπικ. Τα workout tapes της έγιναν φαινόμενο, σχεδόν ποπ σύμβολο. Για μια ολόκληρη γενιά, η Τζέιν Φόντα ήταν το VHS που έμπαινε στο βίντεο για «καύσεις λίπους». Θα μπορούσε να είχε μείνει εκεί, να είναι η γυναίκα-σύμβολο της fitness κουλτούρας που παραμένει fit μέχρι τα βαθειά γεράματα.

Αλλά εκείνη έκανε πάλι στροφή, ξαναγύρισε στον κινηματογράφο, πειραματίστηκε με την τηλεόραση, αυτοσαρκάστηκε. Στη σειρά «Grace and Frankie» απέδειξε ότι οι γυναίκες άνω των 70 μπορούν να είναι αστείες, σεξουαλικές, τρυφερές και πολιτικά οξυδερκείς ταυτόχρονα. Και το κυριότερο, έδειξε ότι οι ιστορίες τους αξίζουν χώρο στο mainstream σύμπαν των γυναικών που συζητιούνται.

Ξένοι αρθρογράφοι συχνά μιλούν για το «φαινόμενο Φόντα» ως μια διαρκή επανεφεύρεση, ως μια μια σταρ που όχι απλώς επιβίωσε στο χρόνο αλλά για μια γυναίκα που ξανασυστήθηκε στο κοινό της ξανά και ξανά, χωρίς να διαγράψει τις προηγούμενες εκδοχές της. Κάποιοι αναλυτές έχουν επισημάνει ότι η μεγαλύτερη δύναμή της δεν ήταν ποτέ η εικόνα της αλλά η ικανότητά της να παραδέχεται τα λάθη της δημοσίως, είτε μιλάμε για πολιτικές επιλογές είτε για προσωπικές σχέσεις. Σε μια κουλτούρα που απαιτεί αλάνθαστα προφίλ, αυτή η διάθεση αυτοκριτικής είναι σχεδόν επαναστατική.

Για έναν 20χρονο, που μεγαλώνει μέσα στην πίεση της τέλειας ψηφιακής ταυτότητας, η Φόντα λειτουργεί σαν αντίδοτο. Η ίδια έχει μιλήσει ανοιχτά για διατροφικές διαταραχές, για ανασφάλειες, για γάμους που δεν λειτούργησαν. Δεν παρουσιάζει μια γραμμική αφήγηση επιτυχίας, παρουσιάζει μια ζωή με ρωγμές. Και αυτές οι ρωγμές είναι που την κάνουν ανθρώπινη.

Και μετά, υπάρχει ο ακτιβισμός της σήμερα. Τα τελευταία χρόνια, με αφορμή την κλιματική κρίση, συμμετείχε σε κινητοποιήσεις στην Ουάσινγκτον, φτάνοντας μέχρι και σε συλλήψεις. Όχι ως celebrity-guest, αλλά ως πολίτης. Σε μια εποχή όπου η ηλικία για τη γυναίκα γίνεται αντικείμενο σχολιασμού και οι φράσεις «δεν μεγάλωσε όμορφα», «δεν ξέρει πότε να αποσυρθεί» τρέφουν τον ηλικιακό ρατσισμό μέσα στα σπίτια μας, παραδείγματα σαν της Τζέιν Φόντα αποδεικνύουν ότι τα όρια των στερεοτύπων μπορούν να σπάσουν. Η ίδια δεν κρύβει την ηλικία της, αντιθέτως τη χρησιμοποιεί ως επιχείρημα: «Ακριβώς επειδή είμαι σε αυτή την ηλικία, δεν έχω χρόνο για χάσιμο», έχει πει σε συνεντεύξεις της.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι η αντοχή της. Είναι η εξέλιξή της. Από την εικόνα της «Barbarella», εκείνης της φουτουριστικής, υπερσεξουαλικοποιημένης ηρωίδας της ποπ κουλτούρας, μέχρι τη σημερινή, πολιτικά ενεργή και βαθιά στοχαστική γυναίκα, η διαδρομή της δεν ήταν μια ευθεία. Ήταν ζιγκ-ζαγκ. Και ίσως αυτό να είναι το πιο χρήσιμο μάθημα για έναν 20χρονο που νιώθει ότι πρέπει ήδη να ξέρει τι θα κάνει στη ζωή τοy.

Σήμερα, στα 88 της, η Τζέιν Φόντα παραμένει απρόβλεπτα ενεργή. Το 2025 τιμήθηκε με βραβείο συνολικής προσφοράς από το Screen Actors Guild, χρησιμοποιώντας τη σκηνή όχι ως γέφυρα επικοινωνίας, για να μιλήσει για κοινωνική ευθύνη και συλλογική δράση. Παράλληλα, συνεχίζει τον ακτιβισμό της για το κλίμα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμμετέχει σε δημόσιες παρεμβάσεις για την ελευθερία του λόγου και εμφανίζεται σε εκδηλώσεις και συζητήσεις με την ίδια διαύγεια και πολιτική ένταση που είχε δεκαετίες πριν. Η πιο πρόσφατη ακτιβιστική της κίνηση ήταν να υπογράψει μαζί μς τον Πέδρο Πασκάλ ανοιχτή επιστολή για να κλείσει κέντρο κράτησης παιδιών στο Τέξας.

Και βέβαια, πάντα παραμένει μια γυναίκα που δεν εγκαταλείπει τον εαυτό της. Αντιθέτως, τον φροντίζει ουσιαστικά, και μοιάζει να τον απολαμβάνει μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Στο after party των Όσκαρ 2026 εμφανίστηκε με εντυπωσιακό φόρεμα και πολιτικό pin (#BlockTheMerger) διαμαρτυρόμενη για συγχωνεύσεις στα media. Μα, δεν είναι φοβερή;

Ο ιστορικός του μέλλοντος θα την τοποθετήσει στην κατηγορία των ανθρώπων που έδειξαν σε όλο τον κόσμο ότι μπορείς να αλλάξεις ρότα στα 30, στα 50 και στα 80 σου ακόμα. Μπορείς να αποδομήσεις τον εαυτό σου και να τον ξαναχτίσεις. Μπορείς να υπάρξεις ταυτόχρονα ως είδωλο και ως ακτιβίστρια, ως επιχειρηματίας και ως ιδεαλίστρια. Δεν είναι θέμα τελειότητας, είναι θέμα πρόθεσης.