Νο. 5, 1948 | Το αριστούργημα του Pollock που πωλήθηκε για $140 εκ.

O Αμερικανός καλλιτέχνης Paul Jackson Pollock ήταν ένας από τους πρωτοπόρους του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, εμπνευσμένος από τους πίνακες του σουρεαλιστή Pablo Picasso και του Diego Rivera  Δημιούργησε μια νέα λέξη στη ζωγραφική, τη δική του προσωπική τάση “pouring painting” ή ζωγραφική δράση.

Ο πίνακας “No. Το 5” δημιουργήθηκε από τον Pollock χωρίς πινέλα, τυποποιημένα μεγέθη πινάκων και καβαλέτα – αυτή είναι η κύρια ιδέα του. Ο καλλιτέχνης δεν ζωγράφιζε, αλλά έριχνε, ψέκαζε ή σκόρπιζε μπογιά στον καμβά, μπαίνοντας έτσι σε άμεση επαφή με το έργο του και διεισδύοντας σε αυτό. Στον πίνακα υπάρχουν αμέτρητες πολύχρωμες κουκκίδες, σταγόνες, σπείρες και γραμμές. Φαίνεται ότι η εικόνα δεν έχει νόημα, σαν κάποιος να έριξε κατά λάθος τα χρώματα. Αλλά ο Pollock πάντα αρνιόταν την τυχαιότητα στη ζωγραφική.

Χωρίς να αγγίζει τον καμβά με πινέλο, χρησιμοποιώντας μαχαίρια, ραβδιά, ακόμη και σπασμένα γυαλιά, ο καλλιτέχνης, πιτσιλίζοντας μπογιά και λαμβάνοντας υπόψη την ταχύτητα απορρόφησης ή τη βαρύτητα, αναζητούσε πάντα μια σύλληψη, ώστε να αποδώσει την εικόνα που είχε σχηματιστεί από καιρό στο κεφάλι του. Η αχαλίνωτη, απρόβλεπτη ενέργεια προέρχεται από αυτόν τον συνδυασμό γεωμετρικών επιπέδων και σχημάτων. Ο πίνακας «№5» υπάρχει στη δική του σουρεαλιστική πραγματικότητα. Το έργο είναι μοναδικό στο ότι το 2006 στη δημοπρασία του Sotheby`s πουλήθηκε για 140 εκατομμύρια δολάρια σε έναν Μεξικανό συλλέκτη, με αποτέλεσμα να μείνει στην ιστορία ως ο πιο ακριβός πίνακας στον κόσμο.

Ο Αμερικανός ζωγράφος Jackson Pollock, ήταν μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του αφηρημένου εξπρεσιονιστικού κινήματος. 

Κατά τη διάρκεια της ζωής του, ο Pollock απολάμβανε μεγάλη φήμη και κατάφερε να γίνει κορυφαίος καλλιτέχνης της γενιάς του. Ζούσε  απομονωμένος, ενώ η προσωπικότητά του ήταν ασταθής. Στοο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, πάλεψε με τον αλκοολισμό. Το 1945 παντρεύτηκε την Αμερικανίδα καλλιτέχνιδα με ειδικότητα στο κολάζ, Lee Krasner, η οποία αποτέλεσε σημαντική επιρροή τόσο στην καριέρα του όσο και στην κληρονομιά του.

Ο Pollock έφυγε πολύ νέος από τη ζωή, σε ηλικία 44 ετών σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα που σχετίζεται με το αλκοόλ. Τον Δεκέμβριο του 1956, τέσσερις μήνες μετά τον θάνατό του, έγινε προς τιμή του μια αναμνηστική αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) στη Νέα Υόρκη. Μια μεγαλύτερη, πιο ολοκληρωμένη έκθεση της δουλειάς του πραγματοποιήθηκε εκεί το 1967. Το 1998 και το 1999, το έργο του τιμήθηκε με μεγάλης κλίμακας αναδρομικές εκθέσεις στο MoMA και στο The Tate στο Λονδίνο.

Number 5, 1948

Το Number 5 του 1948 είναι ένας από τους ακριβότερους πίνακες του Jackson Pollock, ενός Αμερικανού ζωγράφου, γνωστού για τη συμβολή του στο αφηρημένο εξπρεσιονιστικό κίνημα. Η ζωγραφική έγινε σε ένα φύλλο ινοσανίδας 8` x 4`, με χοντρές ποσότητες καφέ και κίτρινου χρώματος να περιχύνονται από πάνω, σχηματίζοντας μια εμφάνιση σαν φωλιά. Αρχικά ανήκε στον Samuel Irving Newhouse, Jr. και εκτέθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης προτού πουληθεί στον David Geffen και στη συνέχεια φέρεται να τον αγόρασε ο David Martinez το 2006 (αν και η υποτιθέμενη πώληση αυτού του πίνακα στον Martinez δεν έχει επιβεβαιωθεί από τους δικηγόρους του).

Σύμφωνα με μια αναφορά στους New York Times στις 2 Νοεμβρίου 2006, ο πίνακας πουλήθηκε από τον David Geffen, ιδρυτή της Geffen Records και συνιδρυτή της Dreamworks SKG, στον David Martinez, διευθύνοντα συνεργάτη της Fintech Advisory Ltd, σε ιδιωτική πώληση για τιμή ρεκόρ προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό των 140 εκατομμυρίων δολαρίων (προσαρμοσμένη σε σημερινή αξία : $179.7). Η πώληση φέρεται να έγινε με τη μεσολάβηση του γνωστού οίκου δημοπρασιών  Sotheby`s Tobias Meyer, ωστόσο, η δικηγορική εταιρεία Shearman & Sterling, LLP, εξέδωσε ένα δελτίο τύπου εκ μέρους του πελάτη της, David Martinez, για να ανακοινώσει ότι αντίθετα με πρόσφατα άρθρα στον Τύπο, ο Martinez δεν κατέχει τον πίνακα ή τυχόν δικαιώματα απόκτησής του. Εικάζεται ότι ο Geffen πούλησε τον πίνακα, μαζί με άλλους δύο, για να συγκεντρώσει αρκετά κεφάλαια για να υποβάλει προσφορά για τους Los Angeles Times. Ο Martinez φερόταν να έχει δημιουργήσει μια μεγάλη συλλογή έργων τέχνης, αγοράζοντας πολλά σύγχρονα έργα τέχνης εκείνα τα χρόνια.

Αυτή η πώληση έκανε τον πίνακα εκείνη την χρονιά (Nοέμβριο του 2006) τον πιο ακριβό που πουλήθηκε ποτέ, ιδιωτικά ή σε δημοπρασία, ξεπερνώντας κατά περίπου πέντε εκατομμύρια δολάρια την πώληση του Πορτραίτου της Adele Bloch-Bauer I του Gustav Klimt (1907)  στον Ronald Lauder (Ιούνιο του 2006).

Portrait of Adele Bloch-Bauer του Gustav Klimt

Μια απεικόνιση του χάους σαν φωλιά πουλιών και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφηρημένου εξπρεσιονισμού, ο Νο. 5, 1948 έχει γίνει ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους πίνακες ενός Αμερικανού του 20ου αιώνα. Ζωγραφισμένος κατά την «περίοδο dripping» του, ο Pollock χρησιμοποιούσε νέες τεχνικές για να εκφράσει συναισθήματα με χρώματα και γραμμές. Αμφιλεγόμενοι αλλά θεωρούμενοι ως επιθυμητοί, οι “πίνακες dripping” τράβηξαν τα βλέμματα νέων συλλεκτών έργων τέχνης που αναζητούσαν ό,τι πιο μοντέρνο ήταν διαθέσιμο. Ανατρέποντας τους κλασικούς κανόνες με το παράξενο ύφος του, ο Pollock έδειξε ότι η σκέψη πίσω από τη ζωγραφική του ήταν τόσο πολύτιμη όσο και η προσπάθεια που κατέβαλε γι` αυτήν.

Όπως το Νο. 5, 1948, όλοι οι πίνακες της περιόδου dripping του Pollock δημιουργήθηκαν τοποθετώντας ένα κομμάτι ινοσανίδας στο πάτωμα για να χρησιμοποιηθεί ως καμβάς, δίνοντας στον καλλιτέχνη τον μεγαλύτερο αριθμό γωνιών και εύρος κίνησης για να πιτσιλίσει τις μπογιές του σε μια εικόνα. Στο Νο. 5 του 1948 συγκεκριμένα, οι θεατές μπορούν να δουν τη χρήση του μαύρου, του λευκού, του γκρι, του κόκκινου και του κίτρινου από τον Pollock να επικαλύπτονται σε στρώματα που συνυφαίνουν και καλύπτουν ολόκληρη την επιφάνεια. Η κίνηση είναι σταθερή, συγκεντρώνεται σε μεγαλύτερα σημεία και εκρήγνυται σε πολλές κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Αν και τα χρώματα είναι απλά, οι κατευθύνσεις και ο συνειδητός τρόπος με τον οποίο τα εφάρμοσε ο Pollock δημιουργεί μια συναισθηματική ροή μέσα από τις γραμμές. Πρόσφατα, οι μελετητές έδειξαν ότι οι γωνίες και οι υπονοούμενες κινήσεις του Pollock εμφανίζουν μαθηματική ακρίβεια.

Όταν ο πίνακας αγοράστηκε για πρώτη φορά και μεταφέρθηκε στον ιδιοκτήτη του, υπέστη ζημιά όταν “ένα κομμάτι” του χρώματος έπεσε. Ο Pollock επισκεύασε τον πίνακα πριν τον στείλει στο δρόμο του, σχολιάζοντας: «Δεν θα to μάθει ποτέ. Κανείς δεν ξέρει πώς να ερμηνεύσει τη δουλειά μου». Ο πίνακας υπέστη πρόσθετη ζημιά και ο ιδιοκτήτης ζήτησε περαιτέρω επισκευές. Αντίθετα, ο Pollock ζωγράφισε ξανά το Νο. 5, 1948 από την αρχή, δημιουργώντας ένα δεύτερο κομμάτι που ήταν εξίσου, αν όχι περισσότερο, άξιο θαυμασμού για τους θεατές.

Aς δούμε τα  10 γεγονότα για το αριστούργημα του αείμνηστου καλλιτέχνη.

1. Αποτελεί ιερό κλειδί στο εξπρεσσιονιστικό κίνημα

Στον απόηχο του Β` Παγκοσμίου Πολέμου, καλλιτέχνες της Νέας Υόρκης όπως ο Pollock, ο Barnett Newman και ο Willem de Kooning άρχισαν να πιέζουν τα όρια των έργων τους σε μια κατεύθυνση που θα ονομαζόταν “Αφηρημένος Εξπρεσιονισμός” από τον κριτικό τέχνης Robert Coates το 1946. Αυτό το κύμα της σύγχρονης τέχνης έκανε τη Νέα Υόρκη το κέντρο του κόσμου της τέχνης, εν μέρει χάρη στην αγκαλιά του κινήματος από την διάσημη συλλέκτη και προστάτιδα της Τέχνης, Peggy Guggenheim.  Η συμβολή του Pollock ήταν οι πίνακές του “dripping”, από τις οποίες το Νο. 5, 1948 είναι το πιο διάσημο.

2. Ο Pollock χρησιμοποίησε μια μοναδική μέθοδο για να κάνει τα drippings του

Αντί να δουλεύει από καβαλέτο, ο Pollock έβαζε τον καμβά του στο έδαφος και περπατούσε γύρω του, απλώνοντας χρώμα στάζοντας το από σκληρυμένες βούρτσες, ραβδιά και σύριγγες που στραγγίζουν. Είχε αρχίσει να πειραματίζεται με αυτή τη μορφή μόλις το έτος πριν από τη δημιουργία του No.5 Pollock 

Το 1947, είπε στο περιοδικό Possibilities, «Στο πάτωμα είμαι πιο άνετα. Νιώθω πιο κοντά, περισσότερο μέρος του πίνακα, αφού έτσι μπορώ να τον περπατήσω, να δουλέψω από τις τέσσερις πλευρές και κυριολεκτικά να είμαι μέσα στον πίνακα». 

3. Χρησιμοποίησε μη συμβατικά χρώματα 

Ένα σημαντικό στοιχείο της μεθόδου dripping ήταν η βαφή με ρευστό ιξώδες που θα επέτρεπε την ομαλή έκχυση. . O Pollock άρχισε να πειραματίζεται με συνθετικά γυαλιστερά χρώματα σμάλτου που έκαναν τα παλιάς σχολής, με βάση το λάδι, οικιακές βαφές απαρχαιωμένα. Αν και αυτή η έξυπνη καινοτομία εγκωμιάστηκε, ο Pollock την απέρριψε ως «μια φυσική ανάπτυξη από ανάγκη». 

4.  Δεν ήταν το μόνο ρεκόρ του Pollock

To No. 17A του Jackson Pollock πουλήθηκε το 2015 από το Ίδρυμα David Geffen στον Αμερικανό διαχειριστή hedge fund και δισεκατομμυριούχο Kenneth C. Griffin για 200 εκατομμύρια δολάρια. Αυτό κάνει τον εν λόγω πίνακα τον πέμπτο πιο ακριβό που πουλήθηκε ποτέ στην ιστορία.Πριν από την πώλησή του, ο πίνακας είχε εκτεθεί στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο.Ο πίνακας πιθανότατα αυτή τη στιγμή εκτίθεται σε ένα από τα ιδιωτικά σπίτια του Griffin. Ο Griffin είναι ένας γνωστός, άπληστος συλλέκτης έργων τέχνης, ιδιοκτήτης μερικών από τους πιο ακριβούς πίνακες στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Interchanged του Willem de Kooning και το False Start του καλλιτέχνη Jasper Johns.

Δυστυχώς, ο Pollock δεν είδε ποτέ κανένα από τα έργα του να γράφει ιστορία τέχνης – ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα στις 11 Αυγούστου 1956, του έκοψε οδυνηρά τη ζωή. 

5.Αναρωτιούνται γιατί δημοπρατούνται τόσο ακριβά τα έργα του Pollock

Ενώ οι κριτικοί τέχνης θαυμάζουν και οι συλλέκτες καταθέτουν εκατομμύρια για ένα δημοπρατημένο κομμάτι του Pollock, μεγάλο μέρος του κοινού εξακολουθεί να είναι μπερδεμένο από την παραγωγή του καλλιτέχνη 60 και πλέον χρόνια αργότερα. Κάθε φορά που ένας από τους πίνακές του πωλείται για εκατομμύρια, εμφανίζονται άρθρα που ρωτούν γιατί. Η σύντομη απάντηση είναι, αν και οι πίνακές του με τεχνική “στάγδην” μπορεί να μην είναι προσβάσιμοι, ήταν θεμελιώδεις, αλλάζοντας τον τρόπο που σκεφτόμαστε την ίδια την τέχνη. Μπορεί να μην είναι παραδοσιακά όμορφα έργα. Αλλά είναι τόσο τέχνη όσο και ιστορία τέχνης.

Το έργο “Number 17A” είναι ένα από τα κορυφαία έργα του Αμερικανού ζωγράφου και το ακριβότερο.

Φτιαγμένο σε σανίδες με καμβά και χρησιμοποιώντας μόνο λαδομπογιές, το Number 17A μοιάζει με ένα ακατάστατο αντικατοπτρισμό μοτίβων και χρωμάτων. Είναι ένα χαρακτηριστικό της σειράς ζωγραφικής dripping του Pollock και ένα από τα παλαιότερα κομμάτια αυτής της σειράς. Θεωρείται από τα καλύτερα παραδείγματα της ριζοσπαστικής και εξαιρετικά μοναδικής μορφής τέχνης της ζωγραφικής με σταγόνες, την οποία ο Pollock εισήγαγε  το 1947. 

Η αφθονία της βαφής δημιουργεί μια πολύπλοκη χρωματική δίνη όπου το επάνω και το κάτω στρώμα είναι αδύνατο να διαφοροποιηθούν. Οι μουτζούρες κίτρινου, μπλε και μαύρου βοηθούν στην απαλότητα της εικόνας, ενώ τρεις σχεδόν παράλληλες λευκές πινελιές τραβούν την προσοχή μας και κατευθύνουν το βλέμμα μας στην εικόνα διαγώνια προς τα πάνω. Είναι εντυπωσιακό ότι το 2015, πουλήθηκε από το Ίδρυμα David Geffen στον Αμερικανό διαχειριστή hedge fund και δισεκατομμυριούχο Kenneth C. Griffin για 200 εκατομμύρια δολάρια. Αυτό κάνει τον εν λόγω πίνακα τον πέμπτο πιο ακριβό που πουλήθηκε ποτέ στην ιστορία.