Ο κόσμος της Christina | To θλιβερό αριστούργημα του Andrew Wyeth

Ο Andrew Wyeth θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς και ταλαντούχους καλλιτέχνες της καλλιτεχνικής σκηνής της Βόρειας Αμερικής. Το ύφος του ξεχειλίζει από συναισθηματική ειλικρίνεια, ρεαλισμό, αφαίρεση και συμβολισμό. Ωστόσο, θεματικά τείνει να εστιάζει στα άτομα, την καθημερινή ζωή και το τοπίο. Το διασημότερο έργο του είναι το αριστούργημα του 1948, Ο κόσμος της Christina. Πρόκειται για ένα θεμελιώδες έργο που προσκαλεί τον θεατή σε μια μυστηριώδη ποιμαντική σκηνή που εισάγεται από την κυρτή φιγούρα μιας νεαρής γυναίκας και δίνει τον τόνο για μια εγκάρδια ιστορία για την ανθρώπινη αντοχή και δύναμη.

Ο ζωγράφος του ρεαλισμού Andrew Wyeth,  ήταν ένας από τους πιο γνωστούς καλλιτέχνες στα μέσα του 20ού αιώνα, ο οποίος εργαζόταν κυρίως σε έργα με θέμα την τοπιογραφία. ‘Ηταν μάλιστα από τους πρώτους σύγχρονους καλλιτέχνες που έχει εκθέσει το έργο στον Λευκό Οίκο.

Οι συνθήκες πίσω από τη δημιουργία του πίνακα

Ο πατέρας του, NC Wyeth είχε σκοτωθεί σε σιδηροδρομική διάβαση μόλις τρία χρόνια νωρίτερα και αυτό το σοκαριστικό γεγονός επηρέασε σημαντικά την τέχνη του Andrew. Η παλέτα του έγινε “σιωπηλή”, τα τοπία του άγονα και οι φιγούρες του φαίνονταν θλιβερές. “Ο κόσμος της Christina ” περιγράφει αυτά τα χαρακτηριστικά και δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι μια εξωτερική έκφραση της εσωτερικής θλίψης του Wyeth. 

Ο καλλιτέχνης ζωγράφισε αυτό το έργο σε μια εποχή που στην αμερικανική ζωγραφική οι εικόνες των άμεσα αναγνωρίσιμων χωραφιών, των αγροικιών και των μεσήλικων γυναικών δεν ήταν στη μόδα. 

«Όντας ρεαλιστικός και δραματικός, ο κόσμος της Christina ταιριάζει πιο εύκολα στο σχήμα των αναμνήσεών μας, των ονείρων μας, των φόβων και των πόθων μας», λέει ο Evan Pucshak- ο οποίος έχει κάνει διεξοδικές έρευνες για κορυφαίους ζωγράφους – ανάμεσά τους ο Picasso, o Van Gogh, o Hopper, o Rembrandt. «Με άλλα λόγια, μοιάζει με ιστορία». Όχι μόνο ο συνδυασμός του γνωστού και του άγνωστου πίνακα πυροδοτεί τη φαντασία μας, μας κάνει να δημιουργήσουμε αφηγήσεις για να το εφαρμόσουμε, αλλά επίσης καθοδηγεί το όραμά μας, ταξιδεύοντας από γυναίκα σε σπίτι σε αχυρώνα και ξανά πίσω. Όμως, παρ ’όλη την εμφάνιση της ποιμενικής ονειροπόλησης, έχει επίσης ένα ορισμένο σκοτάδι, υπονοούμενο από τα χρώματα που είναι σιωπηλά, αντανακλώντας την ιδιαίτερη λιτότητα των τοπίων της Νέας Αγγλίας, μια κοινή εικόνα στην πρώιμη αμερικανική τέχνη και σκέψη». ως το σώμα της ίδιας της Christina , ανασηκωμένο από τη γη μόνο με «λεπτά και στρεβλά χέρια».

«Η πρόκληση για μένα ήταν να αποδώσω δικαιοσύνη στην εξωπραγματική κατάκτηση μιας ζωής που οι περισσότεροι άνθρωποι θα θεωρούσαν απελπιστική.Αν με κάποιον τρόπο κατάφερα να ζωγραφίσω το έργο έτσι ώστε ο θεατής του να αντιληφθεί πως ο κόσμος της Christina μπορεί να είναι περιορισμένος λόγω σωματικής ανεπάρκειας, αλλά αυτό δεν ισχύει και για το πνεύμα της, τότε πέτυχα αυτό που ήθελα».

Andrew Wyeth

Ποια ήταν η Christina; 

Ο κόσμος της Christina συνεχίζει να συναρπάζει περισσότερο από 70 χρόνια από τη δημιουργία του.

Η άκρως ρεαλιστική ερμηνεία του Wyeth μιας γυναίκας που ξαπλώνει στο γρασίδι σε ανοιχτό χωράφι με την πλάτη γυρισμένη στον θεατή συγκεντρώνει μια άμεση απάντηση. Είναι πληγωμένη; Είναι εγκαταλελειμμένη; Χρειάζεται βοήθεια; Η φαινομενικά μακρινή αγροικία, η αβοήθητη στάση της, μπορεί να προκαλέσει ένα ελαφρύ άγχος και άγχος όταν το κοιτάξει κανείς. Αλλά όταν εξετάζουμε προσεκτικά την πρόθεση του Wyeth καθώς ζωγράφιζε αυτήν την εικόνα, γίνεται φάρος ελπίδας .

  Η απρόσωπη γυναίκα ξαπλωμένη στο έδαφος ήταν η Άννα Christina Olson, η γειτόνισσα και μούσα του καλλιτέχνη της Πενσυλβανίας Andrew Wyeth. Ενώ ο πίνακας έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας ήρεμης γυναίκας, η πόζα της Olson κρύβει ένα δράμα καθώς έπασχε από διαταραχή της μυϊκής απώλειας-πιθανώς από τη νόσο Charcot-Marie-Tooth-.

Η έμπνευση της Wyeth γι’ αυτή την ισχυρή εικόνα ήρθε όταν είδε τη Christina να σέρνεται έξω στο γρασίδι από το παράθυρό του – είχε χάσει τη χρήση των ποδιών της στις αρχές της δεκαετίας του `30 λόγω μιας εκφυλιστικής μυϊκής κατάστασης.

Η Christina υπέφερε από μια ασθένεια του νευρικού συστήματος που της στέρησε την ικανότητα να περπατά. Η προτίμησή της να σέρνεται αντί να χρησιμοποιεί αναπηρικό καροτσάκι σήμαινε ότι προτίμησε να αντιμετωπίσει τη δύσκολη πραγματικότητα με πολύ διαφορετικό τρόπο από ότι οι περισσότεροι.  Αλλά ακόμα και όταν ο Wyeth μας δείχνει μια ποικιλία ελάχιστα αναγνωρισμένων ανθρώπινων περιορισμών, μας δείχνει επίσης μια άλλη ποικιλία ελάχιστα αναγνωρισμένης ανθρώπινης ικανότητας. Ο Pucshak θεωρεί ότι ο καλλιτέχνες “έψαχνε ένα μυστικό στη φύση” και στην αναζήτηση έγινε ο “διαφανής οφθαλμός” του υπερβατικού συγγραφέα Emerson, που δεν περιέχει τίποτα ακόμα, δεν τα βλέπει όλα.

“Βλέπει στη φύση γύρω του, ακόμη και στα άγονα τοπία της Νέας Αγγλίας, κάτι βαθιά πραγματικό. Ως καλλιτέχνης, μας βοηθάει να το δούμε κι εμείς”. Μας υπενθυμίζει επίσης αστικούς κατοίκους του 21ου αιώνα, οι οποίοι ζουν τόσο στον ψηφιακό χώρο όσο και στον φυσικό, του “κομματιού μας στη γη, στα δέντρα, στον ουρανό και μια αίσθηση ολότητας μας περιμένει όταν μπορούμε” .λέει ο Pucshak.

” Η ιδέα μπορεί να ακούγεται τόσο μοντέρνα όσο φαινόταν ο ρεαλισμός την εποχή του Wyeth, αλλά κατά τη γνώμη του ίδιου του καλλιτέχνη, δεν ήταν ποτέ καθόλου ρεαλιστής. “Οι άνθρωποι μου, τα αντικείμενα μου αναπνέουν με διαφορετικό τρόπο”, είπε κάποτε. “Υπάρχει ένας άλλος πυρήνας – ένας ενθουσιασμός που είναι σίγουρα αφηρημένος. Θεέ μου, όταν αρχίζεις πραγματικά να κοιτάς κάτι, ένα απλό αντικείμενο, και συνειδητοποιείς τη βαθιά σημασία αυτού του πράγματος – αν έχεις ένα συναίσθημα γι `αυτό, δεν έχει τέλος”.

Η τεχνική του Andrew Wyeth

Μπορεί συχνά να επικρίνεται για την αδυναμία του να εξελίξει το στυλ του σύμφωνα με την εποχή, ωστόσο η συμβολή του Andrew Wyeth στην αμερικανική τέχνη είναι υψίστης σημασίας. Παρέμεινε πιστός στον ρεαλισμό καθ `όλη τη διάρκεια της καριέρας του και τελειοποίησε αυτό το στυλ μέσα από αμέτρητους πίνακες που απεικονίζουν αγρότοπους. Η σύζυγός του ήταν το θέμα που επέλεγε πιο συχνά για θέμα στα έργα του. 

Με την ολοκλήρωσή του, αυτός ο πίνακας προβλήθηκε στη γκαλερί Macbeth στη Νέα Υόρκη το 1948, όπου αποκτήθηκε γρήγορα από τον ιδρυτικό διευθυντή του MoMA, Alfred Barr για μόλις 1800 $! Μέχρι σήμερα λάμπει ως ένα από τα πιο πολύτιμα κοσμήματα του μουσείου.

Η σύνθεση του εν λόγω πίνακα είναι ασύμμετρα ισορροπημένη.  Ο Wyeth ζωγράφισε σε τέμπερα αυγών- ένα μέσο που απαιτεί από τον καλλιτέχνη να αναμειγνύει και να παρακολουθεί συνεχώς τις δικές του μπογιές, αλλά απαιτείται μεγάλος έλεγχος. 

Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης λέει: “Σε αυτό το στυλ ζωγραφικής, γνωστό ως μαγικός ρεαλισμός, οι καθημερινές σκηνές διαποτίζονται από ποιητικό μυστήριο”.

Πώς όμως αντέδρασε η Christina όταν αντίκρυσε το έργο του Andrew;

H Christina λάτρεψε αυτόν τον πίνακα όπου αποτυπώνει με ιδιαίτερο τρόπο το δράμα της και γι’αυτό είπε χαρακτηριστικά: “Ο Andrew με τοποθέτησε εκεί που θα ήθελα να βρίσκομαι. Τώρα πια που δεν μπορώ να πάω εκεί, το μόνο που χρειάζεται να κάνω είναι να σκεφτώ τον πίνακα και αμέσως μεταφέρομαι στο σημείο που τόσο αγαπώ.”

Η τέχνη του Andrew Wyeth

Ο Wyeth ζωγράφιζε με αυγοτέμπερα στο πάνελ

Andrew Wyeth, April Wind, 1952, μέσω του Μουσείου Τέχνης Wadsworth

Ο Andrew Wyeth υιοθέτησε την τεχνική της αυγοτέμπερας της Αναγέννησης για τους πιο διάσημους πίνακές του. Προετοίμαζε τις μπογιές του πριν από κάθε βάψιμο, δένοντας τους ωμούς κρόκους αυγών με ξύδι, νερό και χρωστικές σε σκόνη από λαχανικά ή μέταλλα. Αυτή η νατουραλιστική τεχνική συνδυάστηκε καλά με τον εορτασμό της φύσης και της ερημιάς γύρω του από τον Wyeth στην Πενσυλβάνια και το Μέιν.

Αφού ετοίμαζε τις μπογιές του, πρόσθετε μια σύνθεση με χρωματιστά τετράγωνα στο πάνελ του με gessoed. Έπειτα θα έφτιαχνε σταδιακά στρώματα αυγοτέμπερας σε μια σειρά από λεπτά, ημιδιαφανή γυάλινα στρώματα. Η εργασία σε στρώματα επέτρεψε στον Wyeth να δημιουργήσει σιγά-σιγά χρώμα, το οποίο γινόταν όλο και πιο λεπτομερές καθώς προχωρούσε. Μέσω αυτής της τεχνικής μπόρεσε επίσης να δημιουργήσει εξαιρετικά ρεαλιστικά χρώματα με πολύπλοκο βάθος. 

Εμπνεύστηκε από τον Albrecht Durer

Andrew Wyeth, Christina`s World, 1948, μέσω του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης, Νέα Υόρκη

Ο Wyeth θαύμαζε πολύ τους πίνακες με αυγοτέμπερα της Βόρειας Αναγέννησης, ιδιαίτερα την τέχνη του Albrecht Durer. Όπως ο Durer, ο Wyeth ζωγράφιζε με γήινα, νατουραλιστικά χρώματα για να μεταφέρει το σιωπηλό θαύμα του τοπίου. Όταν ζωγράφιζε το εμβληματικό του Christina`s World, το 1948, ο Wyeth κοίταξε πίσω στις μελέτες του Durer για το γρασίδι.

Όπως ο Durer, o Wyeth δούλευε απευθείας από τη φύση, και μάλιστα άρπαξε μια τεράστια δέσμη γρασιδιού για να την έχει δίπλα του ενώ ολοκλήρωσε αυτό το έργο. Περιέγραψε την ένταση της δημιουργίας αυτού του πίνακα: «Όταν ζωγράφιζα τον κόσμο της Christina, καθόμουν εκεί με τις ώρες δουλεύοντας στο γρασίδι και άρχισα να νιώθω ότι ήμουν πραγματικά έξω στο χωράφι. Χάθηκα στην υφή του πράγματος. Θυμάμαι ότι κατέβηκα στο χωράφι και άρπαξα ένα κομμάτι γης και το έβαλα στη βάση του καβαλέτου μου. Δεν ήταν ένας πίνακας που δούλευα. Στην πραγματικότητα δούλευα στο ίδιο το έδαφος».

Tεχνικές

Andrew Wyeth, Perpetual Care, 1961, μέσω του Sotheby`s

Ο Andrew Wyeth εργάστηκε με μια τεχνική στεγνού πινέλου, δημιουργώντας αργά χρώμα σε πολλά επίπονα στρώματα για να δημιουργήσει τα εκθαμβωτικά ρεαλιστικά εφέ του. Το έκανε αυτό απλώνοντας μια μικρή ποσότητα από το χρώμα του αυγοτέμπερα σε ένα στεγνό πινέλο και χτίζοντας τα ζωγραφισμένα εφέ του. Παραδόξως, δεν χρησιμοποίησε νερό ή άλλο μέσο αραίωσης. Ενώ εργαζόταν με αυτήν την τεχνική, ο Wyeth εφάρμοσε μόνο την πιο ελαφριά πινελιά, δημιουργώντας μικροσκοπική προσοχή στη λεπτομέρεια για πολλές ώρες, ημέρες και μήνες. Αυτή ήταν η τεχνική που επέτρεψε στον Wyeth να ζωγραφίσει τις μεμονωμένες λεπίδες γρασιδιού που βλέπουμε σε πίνακες όπως ο Winter, 1946, και Perpetual Care, 1961. Ο Wyeth παρομοίασε τις επιφάνειές του με λεπτομέρεια, με πλούσια σχέδια με υφαντά.