Tο «Beverly Hills, 90210» μοιάζει με το «Euphoria» περισσότερο απ’ όσο φαντάζεσαι
Λευτεριά στα πολιορκημένα νιάτα!
Περιεχόμενα
Το «Beverly Hills, 90210» έσκασε σαν απρόσμενο βεγγαλικό (διαρκείας) το 1990, καθώς θεωρήθηκε αρκετά τολμηρό για τα δεδομένα της εποχής. Τρεις δεκαετίες αργότερα, το «Euphoria», εμφανώς πιο αγριεμένο, ήρθε να παρουσιάσει έναν κόσμο εφήβων πολύ διαφορετικό με εκείνον των Μπράντον, Μπρέντα, Κέλι και Ντίλαν. Ή μήπως όχι; Ή μήπως κάτω από την επιφάνεια, οι δύο σειρές μιλούν εν τέλει για τα ίδια διαχρονικά ζητήματα; Tην αναζήτηση ταυτότητας, τον έρωτα, τη φιλία, την αποδοχή και την ανάγκη του ανήκειν…
Οι ομοιότητες είναι περισσότερες απ’ όσες ίσως διακρίνει κανείς με μια πρώτη ματιά. Και στις δύο σειρές, οι χαρακτήρες βιώνουν ομολογουμένως μια διαρκή συναισθηματική αναταραχή. Ερωτικά τρίγωνα, χωρισμοί, επανασυνδέσεις, απιστίες, ανταγωνισμοί και φιλίες που δοκιμάζονται αποτελούν τον βασικό αφηγηματικό πυρήνα. Το διάσημο τρίγωνο Μπρέντα-Ντίλαν-Κέλι στο Beverly Hills, 90210 δεν διαφέρει τόσο πολύ από αυτό των Κάσι-Νέιτ-Μάντι του Euphoria. Οι ανθρώπινες αδυναμίες παραμένουν ίδιες· αυτό που αλλάζει είναι μονάχα το κοινωνικό περίβλημα μέσα στο οποίο εκδηλώνονται.
Από τον διδακτισμό, στον ψυχολογικό ρεαλισμό
Το «Beverly Hills, 90210» ανήκε σε μια εποχή όπου η τηλεόραση αντιμετώπιζε τα νεανικά προβλήματα με έναν, θα λέγαμε, καθησυχαστικό τρόπο. Ακόμα και όταν καταπιανόταν με θέματα όπως τα ναρκωτικά, ο βιασμός στη διάρκεια ραντεβού, η εγκυμοσύνη ή το AIDS, η αφήγηση παρέμενε ηθικοπλαστική. Οι ήρωες ναι μεν έκαναν λάθη, συνήθως όμως, έστω και τελευταία στιγμή, βρισκόταν μια (μαγική) λύση, το δίδαγμα ήταν σαφές, η ζωή ήταν ξανά απλή και ωραία. Υπήρχε, εν ολίγοις, μια αίσθηση ότι ο κόσμος λειτουργεί βάσει συγκεκριμένων μηχανισμών και κανόνων, οι παρεκτροπές των οποίων ήταν -στην πλειοψηφία- τους στιγμιαίες.
Το «Euphoria», αντίθετα, γεννήθηκε σε μια εποχή όπου οι βεβαιότητες είχαν ήδη αρχίσει να καταρρέουν. Οι χαρακτήρες του αντιμετωπίζουν πιο σύνθετες ψυχολογικές και κοινωνικές προκλήσεις. Η Ρου Μπένετ δεν είναι απλώς μια έφηβη που πειραματίζεται με ουσίες· είναι ένας χαρακτήρας που παλεύει με τον εθισμό σε βαθμό αυτοκαταστροφής. Οι δαίμονές της την ακολουθούν παντού και πάντα. Η Τζουλς Βον, η ηρωίδα που ενσαρκώνει η τρανς ηθοποιός Χάντερ Σάφερ, φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα καίρια, όπως αυτά του φύλου και της ταυτότητας, ζητήματα που σπανίως εμφανίζονταν στη mainstream τηλεόραση των ‘90s. Παράλληλα, η σειρά αγγίζει θέματα όπως η διαδικτυακή εκμετάλλευση, η πορνογραφία, το trafficking, η σεξουαλική βία, οι επικίνδυνες διασυνδέσεις με τον υπόκοσμο και η παραβατικότητα ως στάση ζωής.
Διαβάστε επίσης
Η γενιά των social media αλλάζει τους κανόνες
Η μεγαλύτερη διαφορά, ανάμεσα στα δύο αυτά πονήματα, είναι ίσως η παρουσία των social media. Τα λάθη των ηρώων του «Beverly Hills, 90210» παρέμεναν συνήθως μέσα στα όρια της παρέας ή του σχολείου. Αντιθέτως, οι ήρωες του «Euphoria» ζουν σε έναν κόσμο όπου κάθε στιγμή μπορεί να καταγραφεί, να διαμοιραστεί και να αποτελέσει αντικείμενο δημόσιας κριτικής. Η αυτοεικόνα τους δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα από τις προσωπικές τους σχέσεις, αλλά και από τις αναρτημένες φωτογραφίες, τα like, τα μηνύματα· την εξωτερική επιβεβαίωση την εποχή της ψηφιακότητας.
Η περίπτωση της Κάσι Χάουαρντ είναι η πλέον χαρακτηριστική. Η ανάγκη της για αποδοχή και αγάπη δεν διαφέρει πολύ από εκείνη που είχαν δεκάδες ηρωίδες νεανικών σειρών του παρελθόντος. Ωστόσο, στη σύγχρονη εποχή, όπου η εξωτερική εμφάνιση, η σεξουαλικότητα και η δημόσια εικόνα μετατρέπονται κατά περιστάσεις μεν, αρκετά συχνά δε, σε προϊόντα προς κατανάλωση, διανοίγεται ένας κόσμος ολότελα καινούριος. Και ίσως η πίεση για κοινωνική επιτυχία να έχει τώρα αντικατασταθεί, πάλι κατά περιστάσεις αλλά αρκετά συχνά, από την πίεση για εύκολη και γρήγορη αναγνωρισιμότητα με ό,τι αυτή συνεπάγεται.
Νέοι χαρακτήρες ή εξελιγμένες εκδοχές παλαιότερων τηλεοπτικών αρχετύπων;
Μαζί με τις νέες θεματικές τώρα, εμφανίζονται και νέοι χαρακτήρες. Στο «Beverly Hills, 90210» οι ρόλοι ήταν σχετικά ξεκάθαροι: η δημοφιλής, ο επαναστάτης, η ανασφαλής ρομαντική κ.ο.κ.. Στο «Euphoria» πάλι, οι χαρακτήρες είναι πιο ρευστοί, πιο αντιφατικοί και συχνά αρνούνται να χωρέσουν σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Ξεκάθαρα μια αποτύπωση-αντικατοπτρισμός της σύνθετης κοινωνίας του σήμερα.
Αν παρατηρήσει βέβαια κανείς προσεκτικότερα τις δύο σειρές, θα διαπιστώσει και σε αυτό το κομμάτι αρκετές ομοιότητες. Οι χαρακτήρες αποτελούν, τρόπον τινά, εξελιγμένες εκδοχές παλαιότερων τηλεοπτικών αρχετύπων:
Η δημοφιλής: Κέλι («Beverly Hills, 90210») / Μάντι («Euphoria») Ο επαναστάτης/αντιήρωας: Ντίλαν («Beverly Hills, 90210») / Φεζ («Euphoria») Η ανασφαλής ρομαντική: Μπρέντα / Ντόνα («Beverly Hills, 90210») / Κάσι («Euphoria») Το καλό παιδί: Μπράντον («Beverly Hills, 90210») / Λέξι («Euphoria») Ο τοξικός σύντροφος: Ρέι («Beverly Hills, 90210») / Νέιτ («Euphoria»)
Από τα ερωτικά δράματα της Gen X στα τραύματα της Gen Z
To «Euphoria» μοιάζει με απόπειρα εξερεύνησης των αδύτων της νεανικής ψυχικής υγείας του σήμερα. Δεν προσφέρει βεβαιότητες και οι ήρωές του δεν ταλανίζονται μόνο με θέματα καρδιάς, επικράτησης, δημοφιλίας κ.ο.κ.. Επίσης, επουδενί, (spoiler alert) δεν προσφέρει την πολυπόθητη λύτρωση.
Αν το «Beverly Hills, 90210» ήταν ο καθρέφτης μιας εποχής που πίστευε ότι η ενηλικίωση είναι μια σχετικά προβλέψιμη διαδρομή, το «Euphoria» είναι ο καθρέφτης ενός κόσμου πιο σκληρού και πιο δαιδαλώδους. Προφανώς και οι έφηβοι εξακολουθούν να έχουν υπαρξιακές αγωνίες· οι αναζητήσεις τους αυτές όμως φέρονται να πραγματοποιούνται στην πλειονότητά τους σε live μετάδοση, ερχόμενες καθημερινά αντιμέτωπες με τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψηφιακή συνθήκη, την ελευθερία και την εκμετάλλευση, την έκφραση και την αυτοκαταστροφή. Αυτός είναι και ο λόγος που η σύγκριση των δύο αυτών σειρών λειτουργεί τελικά σαν μια συναρπαστική μαθηματική συνάρτηση. Πίσω από τις εμφανείς διαφορές, αποκαλύπτονται διαρκώς και νέες αντιστοιχίσεις ανάμεσα σε χαρακτήρες και θεματικές. Το «Beverly Hills, 90210»ανήκε σε μια εποχή όπου η τηλεόραση προσέφερε κυρίως καθησυχαστικές αφηγήσεις, με αίσια τέλη. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν «σκοτείνιαζε» και αυτό ανά περιόδους (οργανωμένο έγκλημα, συμμορίες και βία είχαν την τιμητική τους σε αρκετά επεισόδια / σε αρκετές ιστορίες).
Το «Euphoria» έφερε (ή ξαναέφερε) στο προσκήνιο θεματικές όπως: • Η εξάρτηση από ναρκωτικά και οπιοειδή (Ντίλαν, Ντέιβιντ και Κέλι είχαν επίσης τις περιπέτειές τους στο «Beverly Hills, 90210») • Η ψυχική υγεία, η κατάθλιψη και οι κρίσεις πανικού (Ούτε αυτό είναι ακριβώς νέο θέμα, σίγουρα όμως το «Euphoria» εμβάθυνε) • Η ταυτότητα φύλου • Το εκδικητικό πορνογραφικό υλικό / η διαρροή προσωπικού υλικού • Η online σεξουαλική εκμετάλλευση • Οι πλατφόρμες όπως το OnlyFans • Η μοναξιά σε έναν κόσμο συνεχούς συνδεσιμότητας • Το trafficking και σεξουαλική εκμετάλλευση • Η συστηματική παραβατικότητα • Συμμορίες και βία
Η δύναμή της εικόνας
Επιπλέον, έχουμε περάσει σε μία εποχή όπου τα διδάγματα του σινεμά για το πώς χρησιμοποιείται η εικόνα στην αφήγηση έχουν περάσει για τα καλά στις τηλεοπτικές παραγωγές. Σε αντίθεση με το «Beverly Hills, 90210», το «Euphoria» μετατρέπει συχνά την αισθητική των κάδρων του σε προέκταση της ψυχολογίας των πρωταγωνιστών του. Οι έντονες χρωματικές αντιθέσεις που φλερτάρουν με τον εξπρεσιονισμό και τους πίνακες των Μουνκ και Σίλε, οι μοναχικές φιγούρες που έχουν κάτι από την αστική μοναξιά στα έργα του Χόπερ, η έντονη επιρροή της σύγχρονης φωτογραφίας μόδας, οι neon φωτισμοί και η «συνομιλία» με τo neo-noir, δημιουργούν έναν κόσμο μακράν πιο ονειρικό και ευμετάβλητο.
Διαβάστε επίσης
Λευτεριά στα πολιορκημένα νιάτα
Στο σύμπαν του «Euphoria», ηδονές και εξαρτήσεις λειτουργούν ως καταφύγιο σε αυτό που ο Κίρκεγκωρ περιέγραψε ως άγχος και ζάλη της ελευθερίας· των απεριόριστων επιλογών και του τρόμου που αυτές γεννούν βαθιά μέσα μας.
Τo spin-off του «Beverly Hills, 90210» (90210, 2008 – 2013) διατήρησε το ιλουστρασιόν στοιχείο του αυθεντικού έργου, θα μπορούσε όμως να θεωρηθεί κάτι σαν γέφυρα ανάμεσα στα ρομαντικά ‘90s και την ωμή σύγχρονη τηλεόραση. Με μετριασμένο ωστόσο ρίσκο.
Άραγε, πόσες γέφυρες θα καούν ακόμα μέχρι να ελευθερωθούν τα πολιορκημένα νιάτα;
