Η ψυχοπαθολογία της ελληνικής τηλεόρασης και η αδιαφορία της σε κάθε διάγνωση

Τι θα μπορούσε να αλλάξει, σε ένα τηλεοπτικό τοπίο που τα ‘χει δοκιμάσει, κάνει, ξεπεράσει όλα, με αφέλεια στην αρχή, τόσο παιδαριώδη που καταντούσε συμπαθητική και μετά με μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του και πληκτική προβλεψιμότητα; Πώς θα μπορούσε να έχει γίνει αυτό το -κάποτε- παντοδύναμο μέσο που στο αποκορύφωμα αρέσκονταν σε ναρκισσισμό, αντιγραφές, μιμήσεις, εμμονές, εγκληματική -κάποτε- προχειρότητα, εγωκεντρισμό, μικροαστισμό, αρχοντό – χωριατισμό, μικροπολιτικές ή μεγάλες, απροκάλυπτες, στοχευμένες πολιτικές; Και πώς άλλωστε, δεν ένιωσε τίποτα για να αλλάξει μετά από το πρώτο σοκ και το χρόνιο μεγάλο τραύμα της φτώχειας, των οικονομικών καταστροφών, της πανδημίας, των νέων τεχνολογιών, του streaming, του YouΤube και του TikTok, των πολέμων, των μεταναστών, των προσφύγων, της εγκληματικότητας, των γυναικοκτονιών;

Στα ρητορικά ερωτήματα, η μόνη απάντηση είναι, πως αν και η απλή, αναλογική παγκόσμια τηλεόραση την περνάει τη κρίση της, η δικιά μας παρά όλα τα ζόρια της χώρας και του κόσμου δεν άλλαξε ποτέ της τίποτα. Ούτε σε προγράμματα, ούτε σε πρόσωπα, ούτε σε νοοτροπία, ούτε στην αλαζονεία, την κυνικότητα, την παντοδυναμία των στελεχών της.

Ίδια και τα τριάντα επτά χρόνια ιδιωτικής τηλεόρασης ταριχευμένα

Η τηλεόραση φτάνει στο 2026 και μόνο η τεχνολογική εξέλιξη μοιάζει να αλλάζει την εμφάνιση της και με τίποτα η νοοτροπία, η καινοτομία, η φαντασία της. Ετσι, το Survivor παίζεται 23 χρόνια μετά τη πρώτη του προβολή, το Ρουκ Ζουκ 32 έτη, ο Μάρκος Σεφερλής τα τελευταία 31 χρόνια επιστρατεύεται ως σιγουράκι όποτε χρειάζονται, επειγόντως, νούμερα. Μόλις σφίγγουν τα πράγματα επιστρατεύονται οι παλιοί και κλασικοί και καλείται η Ζέτα Μακρυπούλια, ο Σεφερλής, ο Αρναούτογλου ή ο Μουτσινάς με 21 χρόνια πρωταγωνιστικής παρουσίας. Μα τα πρόσωπα καλά κάνουν και είναι εκεί, ειδικά αν θεωρούνται από κάποιους κλσσικές αξίες που τα νούμερα τηλεθέασης, επιβεβαιώνουν πανηγυρικά, όπως στην περίπτωση του Σεφερλή, που το κοινό δείχνει να μη χορταίνει, όποιας ποιότητας και αν κρίνεται από κάποιους η πρόταση του.

Τι αλλαγές υπήρξαν -αν υπήρξαν- στη τηλεόραση και γιατί να θέλεις να επιστρέψεις σ’ αυτή, όταν το διαδίκτυο κάνει ξεπερασμένη όχι μόνο την αναλογική τηλεόραση, αλλά και τις πλατφόρμες streaming, με το Netflix ενάντια στο TikTok να ρίχνονται σε μια μεγάλη τηλεοπτική μάχη δισεκατομμυρίων; Και πόσο έχει καν αντιληφθεί η παλιά, παραδοσιακή, επίγεια αναλογική, ελεύθερη συνδρομής, ανοιχτή τηλεόραση, πως πια στον κόσμο, απ’ τα binge nights στις κατακόκκινες οθόνες του scroll, η ψυχαγωγία έχει αλλάξει και μαζί της ολόκληρη η βιομηχανία της προσοχής;

Ίδια θέματα, συνήθη θύματα

Η τηλεόραση με τα πολλά επίθετα που είπαμε πιο πάνω, στάθηκε, με όλα τα ελαττώματά της τρόπος και σημείο μες στα σπίτια μας, ενημέρωσης, ψυχαγωγίας, διασκέδασης, συντροφιάς. Στο καλύτερο σημείο στο σαλόνι πια και όχι σε κάποιο σκοτεινό σπήλαιο, έπαιξε ρόλο της φωτιάς γύρω από την οποία μαζευόμασταν για να απολαύσουμε ιστορίες. Ένα πλήθος από κακά -Βαλκάνιας αισθητικής και made in Greece διαχείρισης- νωρίς έκαναν την δυσφορία, την γκρίνια κάποτε, την απαξία, να περισσέψουν στο κοινό της, που γύρισε πλάτη αμέσως μόλις διαδόθηκε το internet και οι πλατφόρμες. Η μεγάλη οικονομική κρίση και η φτωχοποίηση της, ο Covid και οι καραντίνες, οι μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές, οι πόλεμοι, η ακρίβεια δεν δείχνουν να την έκαναν να ανησυχήσει, να αναρωτηθεί για τις βεβαιότητες της, να αναθεωρήσει τακτικές, επιλογές, ρητορικές και να αλλάξει και η ίδια, όπως ο κόσμος της γύρω της.

Η ενημέρωση παραμένει σοβαροφανής προπαγάνδα, που φοράει γραβάτα ή ταγιέρ με 12ποντα. Τα πρόσωπα – εκπομπάρχες παραμένουν ίδια, λίγο πιο φρέσκα από την εξέλιξη της αισθητικής χειρουργικής και της τεχνολογικής ιατρικής. Όσοι νέοι έχουν αναδειχθεί θυμίζουν κλώνους των παλαιότερων. Σκηνικά, ντυσίματα, χρώματα, δομές εκπομπών, οι τίτλοι τους, παραμένουν ίδια και συγγενικά μεταξύ τους, λες και αν σκάσει καφέ χρώμα ή απαλό γκρι, σε πρωινό πλατό ξανθιάς παρουσιάστριας, θα σημάνει την έβδομη σάλπιγγα της Αποκάλυψης για το θρηνητικό τέλος της τηλεθέασης της.

αι πάνω απ’ όλα η θεματολογία παραμένει ίδια, απαράλλαχτη, κοινότοπη, ίδια για όλες τις εκπομπές, όπως πάντα, με τα ίδια πρόσωπα καλεσμένους, να λένε για τα ίδια πρόσωπα – θέματα, με εναλλασσόμενους τους ρόλους. Λίγο ντύσιμο Τούνη, πολύς Λιάγκας που να τον έχει ο θεός της τηλεόρασης καλά γιατί δίνει ψωμί σε όλους, πότε θα επιστρέψει, αν θα ξαναφύγει ή τι δήλωσε αφού επέστρεψε ο Μουτσινάς, ποιους έκανε unfollow ο Ουγγαρέζος και τι έγραψε στο Χ, καμία Βίσση με αμετροέπεια στους ύμνους σαν να ναι η Σιμόν Βέιλ και όχι μόνο έπαιξε τη Μάλα και το Ολοκαύτωμα, αλλά έως και επέζησε απ’ αυτό, αγωνιζόμενη μέχρις εσχάτων για τα ανθρώπινα δικαιώματα.  Μες στα τελευταία χρόνια, στα πρόσωπα ενδιαφέροντος, βέβαια, προστέθηκε ο Βασίλης Μπισμπίκης, που κρατά αποστάσεις, όταν, βέβαια, όταν δεν οδηγεί και δεν χορεύει ζεϊμπέκικα λες και του χρωστάνε οι πίστες εξηγήσεις.

Μεγάλα θέματα παραμένουν οσα έχουν να κανουν με την ψυχική υγεία, τις εγκυμοσύνες, τους θρυλούμενους χωρισμούς των σταρ, αλλά και οι καβγάδες, οι μπηχτές, οι μεταγραφές των τηλεοπτικών προσώπων. Τα πάνελ ως χορός αταξινόμητου τηλεοπτικού δράματος, ανακυκλώνουν τύπους χαρακτήρων, μικροαστικές απόψεις, κυνικές θέσεις, δηλητηριώδης δημόσιες κριτικές, η σαρωτική αποδοχή όσων επικρατήσουν με το χρήμα, της μοναδικής αξίας επί της τηλεοπτικής γης, ανταλλαγές φιλοφρονήσεων για δημόσιες σχέσεις και στοχοποιούν τα εύκολα και προβλέψιμα συνήθη θύματα τους.

Ίδια πόζα αυθεντίας και καταξίωσης

… Ω! Μα τα άτομα, όλα αυτά τα χρόνια, ίσως και τις πρόσφατες δεκαετίες, είναι τα ίδια ακριβώς. Ίσως πιο νέα! Για την ακρίβεια αναλλοίωτα, ως ταφικά πορτρέτα της όασης Φαγιούμ, του Καΐρου, δηλαδή καλοφτιαγμένα, καλοδιατηρημένα, πολυτελείας και ανέπαφα στο χρόνο! Μα όλοι παρουσιαστές και συνεργάτες – συμπαρουσιαστές ομοτράπεζοι, έχουν την ίδια πόζα αυθεντίας και καταξίωσης, ως άτυποι συνεχιστές του Οίκου Σλέσβιχ – Χόλσταιν – Σόντερμπουργκ –Γκλύξμπουργκ, που σ’ αυτούς ακριβώς το έμβλημα που αναγράφονταν, μια φορά και έναν καιρό, στον θυρεό του ελληνικού βασιλείου, «Ισχύς μου η αγάπη του λαού».

Και όμως -και τι κρίμα! Η τηλεθέαση όλων των εκπομπών είναι εξαιρετικά χαμηλή, γιατί είναι πολύ μικρό πια το κοινό που κοιτά τηλεόραση απ’ την οικοσκευή και προτιμά την αναπαραγωγή καυγάδων – ειδήσεων – καυτών στιγμών – περιλήψεων στο YouTube και εν γένη στο διαδίκτυο. Μα για όλους αυτους, η τηλεοπτική τους ύπαρξη, είναι kόσμος, σφαιρικός, άφθαρτος, αναδυθείς αφ’ εαυτού! Το μικρό ή έστω κανονικό τους φρεσκοβαμμένο πλατό είναι ήλιος και ο γαλαξίας των άλλων εκπομπών και καναλιών, περιστρέφεται γύρω τους! Ως αυτοαναγορευμένες μικρές, καλοφωτισμένες θεότητες θεωρούν πως με τον λόγο τους δημιουργούν γη και νερό, χλωρίδα και βλάστηση, έρημο και δάση. Αυτοπεποίθηση, απολυτότητα, υπερτονισμένη καταδεκτικότητα και επίπλαστη ταπεινότητα!

Η όχι ίδια δυσφορία των παρουσιαστών στα ίδια τους τα πάνελ

Κάπου εδώ μπορεί, να θεωρηθεί αλλαγή η υβριδιακή ύπαρξη παρουσιαστών, που κουβαλούν πάντα τον πανελίστα εντός τους και ενώ έχουν απολύτως περιττό πάνελ γύρω τους, επιμένουν να έχουν θέση αλλά και αντίθεση, επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα, δύο απόψεις ταυτοχρόνως σε μια αποστροφή λόγου και να είναι και ρεπόρτερ και συνεντευξιαστές και κριτικοί κάθε είδους τέχνης και πολιτικοί αναλυτές και ειδικοί στο gossip, στο life style, στο αθλητικό ρεπορτάζ. Αν δε κανείς πανελατζής ξεχωρίσει, ουαί κι αλοίμονο! Η αρχισυνταξία, που δεν είναι πια iron made σαn τη Ζήνα Κουτσελίνα ή τον Θέμη Μάλλη ή τον Βαγγέλη Περρή, αλλά γραμματειακή υποστήριξη με υπευθυνότητα pampering στους παρουσιαστές, θα φροντίσει με την ενδοεπικοινωνία να επαναφέρει στην τάξη τον/την ανυπάκουο/η.

Οι παρουσιαστές αισθάνονται πως τους ειρωνεύονται, εποφθαλμιούν τη θέση τους, δεν σέβονται αυτούς που διαπρέπουν σε όλα! Θα μπορούσαν βέβαια να επιστρέψουν στα μοντέλα της τηλεόρασης τότε που ήταν μόνο η ΕΡΤ1 και ΕΡΤ2, ή η ΕΙΡ και ΥΕΝΕΔ, όπου οι παρουσιαστές δεν είχαν πάνελ, διότι δεν είχε ανάγκη ο Φρέντυ Γερμανός, ο Νίκος Μαστοράκης ή ο Νάσος Αθανασίου. Άρα, γιατί να μη μπορεί μόνη της η Μαριάντα Πιερίδη, θα πω διαλέγοντας στη τύχη μια παρουσιάστρια – καλλιτέχνιδα – celbrity που δεν είναι αυτή τη στιγμή στη τηλεόραση, άρα δεν θα έχουμε παρεξηγήσεις μ’ όσους είναι! Μα κι αυτό ακόμα, το να πάψουν να υπάρχουν πάνελ για τις αυθεντίες παρουσιαστές που όλα τα ξέρουν και τα μπορούν από μόνοι τους, είναι καινοτομία, θέλει φαντασία για το στήσιμο και ανάληψη ευθύνης. Και κανένα μεσαίο στέλεχος δεν δείχνει έστω και λίγη προθυμία να την αναλάβει.

Όχι χρόνος για το νέο

Κι αν ακόμη εμφανιστεί κάποιο καινούργιο πρόσωπο, κάποια νέα πρόταση σε κωμωδία, εκπομπή ή γενικώς θεματολογία, δεν της δίνεται χρόνος. Οι εκπομπές πλέον μειώνονται σε διάρκεια, περικόπτουν άτομα ή και κόβονται κάποτε, πριν τα Χριστούγεννα. Ο Κώστας Τσουρός πέρασε τα πάνδεινα με την εκπομπή του, που πότε της μείωναν άτομα και πότε τη διάρκεια, ενώ Ελένη Τσολάκη αντικαταστάθηκε χωρίς να της δοθεί και μόνο από στοιχειώδη τηλεοπτικό πολιτισμό, το περιθώριο να αποχαιρετίσει το κοινό της!

Πάλι καλά, που η τηλεοπτική όαση μεσα στη κωμική ανομβρία του «Τότε και Τώρα» από τους Αλέξανδρο Τσουβέλα και Έλενα Χαραλαμπούδη, παρα το ότι δεν έκανε υψηλά νούμερα, συνεχίζει: «Τότε και Τώρα» και την επόμενη σεζόν και φτου να μη το ματιάσουμε. Να πούμε, κάπου εδώ, πως όταν παλιά στην ιδιωτική τηλεόραση, δεν γίνονταν βεβιασμένες, απεγνωσμένες κινήσεις, τα κανάλια επένδυαν και στις εκπομπές και στα πρόσωπα τους. Έτσι, οι Ράδιο Αρβύλα όταν ξεκίνησαν στον ΑΝΤ1, το 2008, η Ελένη Μενεγάκη στον Alpha το 2005, αλλά και οι τεραστιες επιτυχίες σε σειρές όπως τα «Είσαι το ταίρι μου», «Εγκλήματα» ή «Στο Παρα Πέντε», δεν είχαν επιτυχία στην αρχή τους. Αν τα στελέχη της εποχής είχαν προχωρήσει σε κοψίματα με τη μια, πόσο θα είχαν, αλήθεια, ζημιώσει τα κανάλια τους!

Έγκλημα και τηλεοπτική (για τους θεατές κυρίως) τιμωρία

Ακόμη, η μόνη πραγματική διεύρυνση της θεματολογίας που έχει υπάρξει στη ψυχαγωγία τα τελευταία χρόνια είναι τα… εγκλήματα! Θεωρείται πως όσο πιο αιματηρά, ειδεχθή, αδιανόητα, απάνθρωπα, τόσο πιο πολύ ψυχαγωγικά είναι για χώρο 24/7 στην ελληνική τηλεόραση. Οι λεπτομέρειες — όσο πιο αποτρόπαιες — τόσο πιο ηδονικά παρουσιάζονται, με το «αποκλειστικό» να γυαλίζει στο βλέμμα ή να τρέμει σαν πνιγμένη ιαχή στη φωνή των τηλε-ανθρώπων, την ώρα που απαριθμούν φρικαλεότητες με μια σχεδόν τελετουργική ευλάβεια.

Μετά την υπόθεση των παιδοκτονιών στην Πάτρα, αστυνομικοί απόστρατοι κάθε ηλικίας ξεκινήσαν ως καλεσμένοι ή μέλη πάνελ, για να γίνουν με τις κατά συρροή βρεφοκτονίες της Αμαλιάδας, αστέρες, μόνιμοι συνεργάτες ή και εκπομπάρχες. Παιδιά σκοτωμένα και κακοποιημένα, συγκρούσεις συμμοριών με βίλες, πλούσιο lifestyle και απειλές για «σούπες με κόκκαλα συγγενών, ξεθαμμένα από νεκροταφεία» αντιπάλων, βιασμοί ανήλικων «κατά φύση και παρα φύση» διεκτραγωδούνται με φρικώδεις λεπτομέρειες όλο τρομολογανεία στη φωνή και ας είναι ακόμα και 10 το πρωί!

Στην πολιτική θεματολογία, τώρα, στην ουσία απαγγέλλονται δελτία τύπου κομματικών γραφείων, επαναλαμβάνονται οι ίδιες φράσεις και απροκάλυπτα -όπως πάντα- δημοσιογράφοι, παρουσιαστές, ρεπόρτερ, λίγο – πολύ, μακρινοί ή κοντινοί συγγενείς πολιτικών, δηλώνουν τις πεποιθήσεις του, μη τηρώντας ούτε καν τα προσχήματα. Βέβαια πολλά, πολλά μη λέμε -και πόσα περισσότερα δηλαδή, που φτάσαμε τις 2.000 λέξεις και ποιος θα τις διαβάσει;- γιατί όπως έλεγε και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, «και μη ξεχνάμε αγαπητοί: «εάν το Α είναι η επιτυχία στη ζωή, τότε το Α ισούται με χ συν ψ συν z. Το χ είναι η εργασία, το ψ είναι το παιχνίδι και το z είναι να κρατάς το στόμα σου κλειστό»… ειδικά αν θες να έχεις δουλειά στην ελληνική τηλεόραση!