Σαν σήμερα, 31 Οκτωβρίου | Οδυσσέας Ελύτης : Η αγάπη μοιάζει με δυο ποτήρια τη στιγμή του ενθουσιασμού. Ντινγκ, λάμψη, θρύψαλα.

Γεγονότα

1517- Ο Γερμανός θεολόγος Μαρτίνος Λούθηρος τοιχοκολλεί τις 95 θέσεις του στην εκκλησία του Βίτενμπεργκ και ακολουθεί το σχίσμα στην καθολική εκκλησία.

1908- Τελετή λήξης των 4ων Ολυμπιακών Αγώνων στο Λονδίνο, που άρχισαν στις 27 Απριλίου. Η Ελλάδα κατέκτησε τρία αργυρά μετάλλια, δύο με τον Κωνσταντίνο Τσικλητήρα στο ύψος και μήκος άνευ φοράς και ένα με τον Δώριζα στον ακοντισμό.

1922- Αρχίζει η Δίκη των «6» (Γούναρης, Στράτος, Πρωτοπαπαδάκης, Θεοτόκης, Μπαλτατζής, Χατζηανέστης)

1958-Ο πρώτος βηματοδότης καρδιάς εμφυτεύεται στον σουηδό Άρνε Λάρσον από τον πρωτοπόρο σουηδό καρδιοχειρουργό Άκε Σένινγκ στο ιατρικό ινστιτούτο «Καρολίνσκα» της Στοκχόλμης.

1965-O Οδυσσέας Ελύτης δίνει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέντευξη στο ΒΗΜΑ.

Ένας από τους σημαντικότερους ποιητές μας-ο δεύτερος και τελευταίος-μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ, από τα επίλεκτα μέλη της “γενιάς του `30”, στον χώρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Για τον χαρισματικό εκείνο άνθρωπο, που κατάφερε να διαμορφώσει ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και που θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης, έχουν χυθεί τόνοι μελάνης.Δεν είναι τυχαίο ότι πολλά από τα ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί, ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε πολλές ξένες γλώσσες. Το έργο του περιλαμβάνει ακόμα μεταφράσεις ποιητικών και θεατρικών έργων.

Το έργο του Ελύτη έχει πολλές φορές συνδεθεί με το κίνημα του υπερρεαλισμού. Βέβαια, εκείνος, είχε διαφοροποιηθεί από τον ορθόδοξο υπερρεαλισμό που ακολούθησαν σύγχρονοί του ποιητές, όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Νίκος Εγγονόπουλος ή ο Νικόλαος Κάλας.

Ο ίδιος ο Ελύτης χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη σημειώνοντας: «Από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ` την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος». Το προσωπικό του ποιητικό όραμα, θα λέγαμε πως είναι συνδεδεμένο με το λυρικό στοιχείο και την ελληνική λαϊκή παράδοση.

Το Άξιον Εστί(1959), είναι μία από τις κορυφαίες του δημιουργίες.

Με αυτό το έργο ο Ελύτης διεκδίκεί μια θέση στην εθνική λογοτεχνία, προσφέροντας ταυτόχρονα μία «συλλογική μυθολογία» και ένα «εθνικό έργο». Χαρακτηριστική είναι η άποψη του Γέωργιου Π. Σαββίδη, ο οποίος σε μία από τις πρώτες κριτικές του ποιήματος διαπιστώνει πως ο Ελύτης δικαιούται το επίθετο ‘εθνικός’, συγκρίνοντας το έργο του με αυτό του Διονυσίου Σολωμού, του Κωστή Παλαμά και του Άγγελου Σικελιανού.

Ακολουθεί απόσπασμα από τη συνέντευξη του Οδυσσέα Ελύτη στο Βήμα, το 1965, που σχετίζονται με το ξεκίνημα τής διαδρομής του…

— Είναι απίστευτο, αλλά πέρασαν κιόλας 30 χρόνια από τότε που κάνατε την πρώτη σας εμφάνιση στον κόσμο των νεοελληνικών γραμμάτων. Πώς αισθάνεσθε σήμερα όταν αναλογίζεσθε αυτή την απόσταση;

Τι να σας πω, και σε μένα τον ίδιο φαίνεται απίστευτο! Είχα τόσο πολύ εξοικειωθεί με την ιδέα ότι είμαι «νέος» και «πρωτοπόρος», που εξακολουθώ να αισθάνομαι έτσι, σα να μην πέρασε ούτ’ ένας χρόνος από τότε. Ίσως κι επειδή δεν έμαθα να θεωρώ τον εαυτό μου ενταγμένο σε μιαν από τις καθιερωμένες φιλολογικές γενεές. Ίσως πάλι, επειδή δεν δημιουργήθηκε μια πειστική –για τη δική μου αντίληψη– διάδοχη κατάσταση, που να γυρίσει τη σελίδα, και να με κάνει να συνειδητοποιήσω ότι βρίσκομαι στο προηγούμενο κεφάλαιο. Όπως και να ’ναι, και στις δύο περιπτώσεις, φαίνεται ότι παραλογίζομαι.

— Πώς βλέπετε σήμερα τον Υπερρεαλισμό, που εστάθηκε η πρώτη σας αγάπη και σας βοήθησε να βρήτε την αληθινή σας φωνή;

Άσχετα από το βιοθεωρητικό του περιεχόμενο που με γοήτευε κι εξακολουθεί πάντοτε να με γοητεύει , ο Υπερρεαλισμός, σαν τρόπος έκφρασης, εστάθηκε για μένα δίκοπο μαχαίρι. Από το ένα μέρος με βοήθησε αφάνταστα να κατανικήσω τη φυσική συστολή που χαρακτήριζε την πρώτη μου νεότητα και ν’ αξιοποιήσω τα αποθέματα τόλμης εκφραστικής που έκλεινα μέσα μου. Από το άλλο όμως, με εμπόδισε ν’ ακριβολογήσω συναισθηματικά και ν’ αντιληφθώ το ποίημα σαν μονάδα ιδανική όπου και η πιο παραμικρή λέξη ή πρέπει να λειτουργεί οργανικά ή να εξοβελίζεται. Στον γενικό ισολογισμό, παρ’ όλα αυτά, νομίζω ότι το κέρδος υπήρξε μεγαλείτερο. Εξ άλλου εδώ στην Ελλάδα, συνέβη κάτι πολύ περίεργο. Από τον Υπερρεαλισμό φτιάξαμε «κάτι άλλο», που απέχει πολύ από την αρχική θεωρία, κάτι μοναδικό σε παγκόσμια κλίμακα, και που παρουσιάζει γι’ αυτό εξαιρετικό ενδιαφέρον. Είμαι βέβαιος ότι αν οι ξένοι μπορούσαν να διαβάσουν ελληνικά, το φαινόμενο θα είχε μελετηθεί από πολλές πλευρές. Δυστυχώς, σ’ εμάς, ούτε αντιμετωπίστηκε ποτέ από τους κριτικούς (ποιους κριτικούς; έχουμε φτάσει στο «σημείο μηδέν» της νεοελληνικής κριτικής), ούτε έγινε κατανοητό από τους νεώτερους που εκφράζονται με ειρωνεία για τον Υπερρεαλισμό, επειδή δεν γνωρίζουν γι’ αυτόν παρά όσα αναφέρουν οι Εγκυκλοπαίδειες, δηλαδή την αυτόματη γραφή, την παράλογη εικόνα, και την ονειρική αλληλουχία. Ενώ, για κάτι εντελώς διαφορετικό, βέβαια, πρόκειται.

Γεννήσεις

1887-Τσιανγκ Κάι Σεκ, κινέζος εθνικιστής ηγέτης

1888- Ναπολέων Λαπαθιώτης, `Ελληνας συγγραφέας και ποιητής. 

1964-Μάρκο Βαν Μπάστεν, παλαίμαχος Ολλανδός ποδοσφαιριστής.

Θανάτοι

1860- Τόμας Κόχραν, υποναύαρχος του Βρετανικού Ναυτικού,

1984- Ίντιρα Γκάντι, Ινδή πολιτικός

2002- Μιχαήλ Στασινόπουλος, Έλληνας ανώτατος δικαστικός, λογοτέχνης και πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας μετά τη μεταπολίτευση.