Τα φτερά της σκέψης

Η σκέψη είναι περίεργο πράγμα. Όσο είναι κανείς μικρός, αντιλαμβάνεται τον κόσμο περισσότερο με τις αισθήσεις, παρά με τη λογική του. Μεγαλώνοντας, αποκτάμε εμπειρίες, βιώνουμε γεγονότα, κατακλυζόμαστε από εκατοντάδες ερεθίσματα καθημερινά, που επηρεάζουν τη σκέψη μας.

Κυρίως όμως, στιγματιζόμαστε από 12 χρόνια υποχρεωτικής σχολικής εκπαίδευσης, που επιδρούν καταλυτικά στον τρόπο συλλογισμού. Το ζητούμενο είναι να μάθουμε τις τεχνικές δόμησης της σκέψης. Πώς δηλαδή εξετάζοντας τις διάφορες παραμέτρους και τα δεδομένα που μας δίνονται, θα καταφέρουμε να βγάλουμε κάποιο λογικό συμπέρασμα. Περνάμε χρόνια ολόκληρα διαβάζοντας, μαθαίνοντας, επιλύνοντας μαθηματικές εξισώσεις, αποστηθίζοντας πίνακες και θεωρήματα, με σκοπό να μάθουμε να τιθασεύουμε τη σκέψη μας, να  αφομοιώσουμε το βίωμα της αυτόματης αντίδρασης. Η καθημερινότητά μας, η δουλειά μας, οι υποχρεώσεις μας απαιτούν συνεχώς λογικούς συνειρμούς και συνδυασμούς για να κυλήσουν ομαλά. Διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε να λειτουργήσουμε μέσα στον κυκεώνα της ενήλικης ζωής.

Κι όμως, παρόλο που κατευθύνουμε τη σκέψη μας, κατά το δοκούν στα πρακτικά θέματα της ζωής, παρόλο που τη χρησιμοποιούμε χρόνια πάνω σε ένα ίδιο μοντέλο και λογικά θα έπρεπε να έχει πάρει το σχήμα του, η σκέψη είναι ατίθαση. Δεν μπορείς ούτε να την φυλακίσεις, ούτε να την εξημερώσεις, ούτε να της επιβληθείς. Η σκέψη κάνει ό,τι θέλει. Σε σέρνει από τα κατάβαθα της ύπαρξής σου ως τους αιθέρες των ονείρων σου. Προσπερνά ο,τι δεν της αρέσει με ταχύτητα φωτός.

Αν το συναίσθημα παρακινείται από τις αισθήσεις μας, τί είναι αυτό που παρακινεί τη σκέψη; Η λογική;  Η μνήμη; Οι αισθήσεις; Όλα μαζί; Πώς γίνεται να προσπαθούμε να διώξουμε μια σκέψη κι εκείνη να επανέρχεται δριμύτερη; Είναι άραγε ο εαυτός μας που προσπαθεί να μας πει κάτι; Είναι τα φαντάσματα της συνείδησής μας που παλεύουν να βγούν στο φως; Είναι οι βαθύτερες επιθυμίες που καταπνίξαμε;

Όταν ήμουν μικρή, παίζαμε ένα παιχνίδι. Λεγόταν “δεν σκέφτομαι τίποτα” κι έπρεπε για περίπου ένα λεπτό να καταφέρεις να μην σκεφτείς οτιδήποτε. Πλήρης αποτυχία. Τώρα, που μεγάλωσα ακούω τους φίλους μου να λένε “Δουλεύω από το πρωί μέχρι το βράδυ για να μην σκέφτομαι”,  “κοιμάμαι για να μην σκέφτομαι”, “είμαι συνέχεια με κόσμο για να απασχολώ το μυαλό μου με άλλα πράγματα”, “πήγα τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά της, έκοψα κάθε επαφή και συνεχίζω να την σκέφτομαι από την ώρα που ξυπνάω ως την ώρα που θα κοιμηθώ”. Η σκέψη καταργεί αποστάσεις, απαγορεύσεις, συμβάσεις, αποφάσεις. Είναι αυθύπαρκτη και ως εκ τούτου ελεύθερη.

Σύμφωνα με τον αμερικανό ψυχίατρο Dr. Daniel Amen, που ασχολήθηκε ενδελεχώς με το θέμα, ο μέσος άνθρωπος κάνει περίπου 60.000 σκέψεις την ημέρα. Το 95% εξ αυτών είναι ίδιες με της προηγούμενης ημέρας. Το 80% είναι αρνητικές σκέψεις. Πολλές θρησκείες, κυρίως ανατολικές, επικεντρώνουν την πνευματική ενδοσκόπηση των πιστών τους στον έλεγχο της σκέψης. Θεωρητικά, ελέγχοντας τη σκέψη μας, ελέγχουμε τη ζωή μας. Οι ψυχολόγοι συμβουλεύουν να αλλάζουμε τις αρνητικές σκέψεις σε θετικές, να προσπαθούμε να υπερβούμε τον φόβο που προκαλούν οι αρνητικές σκέψεις, προσδίδοντάς τους καλή μελλοντική έκβαση.

Μάλλον δεν είναι απλό όλο αυτό – ταλαιπωρούμαστε αλύπητα. Υπάρχει μόνο ένας τρόπος. Να αφανίσουμε τις σκέψεις πραγματοποιώντας τες. Είναι πιο ελαφρύ το πεπραγμένο από το αχαλίνωτο πεδίο του δυνητικού. Το λάθος συγχωρείται, ενόσω το “αν” δεν αντέχεται. Κι ίσως μια επίμονη σκέψη λειτουργεί σαν εσώτερη πυξίδα που σου δείχνει τον δρόμο. Δεν υπάρχει πιο βασανιστικό πράγμα από το να προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι έχεις κάνει το σωστό κι όλη τη μέρα να παρελαύνουν αντίθετες σκέψεις από το μυαλό σου.

Είναι πολύ εύκολο να ονομάσουμε τα συμπτώματα, η ψυχολογία έχει περάσει πλέον στο πεδίο της λαϊκής επιστήμης, για την οποία ο καθένας έχει την άποψή του. Μήπως οι επίμονες σκέψεις είναι απλά ο εαυτός μας που μας φωνάζει “εδώ είμαι, άκουσέ με”, τη στιγμή που δυναμώνουμε την ένταση του ραδιοφώνου από τον φόβο όλων αυτών που θέλει να μας πει;

Είχα μια σπουδαία γιαγιά, την Αγγελική. Στα 90 της, την έπαιρνα τηλέφωνο κι όταν την ρωτούσα τί κάνει μου απαντούσε “βράζω στο ζουμί μου”. Έβραζε στο ζουμί των σκέψεών της για όλα αυτά που δεν μπορούσε πια ν` αλλάξει επειδή ήταν πάρα πολύ ηλικιωμένη. Γιατί η ζωή φεύγει και οι σκέψεις μένουν.

Οι σκέψεις για όλα αυτά που δεν ζήσαμε. Για τις ματαιωμένες επιθυμίες.