Μήπως είναι UFO; Η ιστορία μιας μαζικής υστερίας

Ο τελευταίος άνθρωπος της Γης καθόταν σπίτι του όταν χτύπησε η πόρτα...
(Το μικρότερο διήγημα του κόσμου, του Φρέντερικ Μπράουν)

24 του Ιούνη 1947. ο ουρανός ήταν πεντακάθαρος εκείνη τη μέρα. «Ήταν τόσο όμορφα», θα πει αργότερα ο Kenneth Arnold, «που περίμενες ότι θα έβλεπες αγγελάκια να ξεφυτρώνουν πίσω από τα σύννεφα». Ο Arnold είχε τελειώσει τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις για κείνη τη μέρα και δε βιαζόταν. Πέταγε με το μικρό διθέσιο αεροπλάνο του πάνω από τα βουνά της Ουάσιγκτον ψάχνοντας για τα συντρίμμια ενός C-46 που είχε ακούσει ότι είχε επιχειρήσει αναγκαστική προσγείωση κάπου κοντά. Στις 2.45 μ.μ. κι ενώ βρισκόταν στα 14.000 πόδια μια δυνατή αστραπή φώτισε τον ουρανό. Ψάχνοντας στον ορίζοντα για την πηγή αυτής της έντονης λάμψης, ο Arnold εντόπισε εννέα «περίεργα» αντικείμενα που πετούσαν στα 9.500 πόδια με κατεύθυνση από το βορρά προς το νότο. Πέταγαν όλα μαζί σαν να ήταν δεμένα με μια αόρατη αλυσίδα. Σαν ένα «κοπάδι πάπιες», έμοιαζαν να ακολουθούν μια προκαθορισμένη πορεία. Είχαν το σχήμα δίσκου κι ο Arnold σχημάτισε την εντύπωση ότι στο κέντρο τους υπήρχε κάποια «δράση». Με πρόχειρες μετρήσεις υπολόγισε ότι πρέπει να πετούσαν με 1.000 μίλια την ώρα, δηλαδή 300 μίλια πιο γρήγορα από οποιοδήποτε σκάφος της εποχής. Στάθηκε αδύνατο να τα πλησιάσει· τα UFO χάθηκαν στον ορίζοντα. Όταν προσγειώθηκε περιέγραψε αυτό που είχε δει σε άλλους πιλότους, αλλά κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι είχε δει ένα στρατιωτικό σχηματισμό και το θέμα καλύφτηκε. Λίγο αργότερα μια εφημερίδα του Όρεγκον θα το φέρει στην επιφάνεια κι από εκεί και πέρα ο Arnold θα περάσει το υπόλοιπο της ζωής του δίνοντας συνεντεύξεις σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς κι οι ουρανοί… θα γεμίσουν UFO.

Ήταν ένα έναυσμα για να ανοίξουν οι δίαυλοι της φαντασίας και να εκτοξευθούν οι ψευδαισθήσεις σ’ ένα χώρο αινιγματικό κι ανεξερεύνητο. Η αίσθηση του ότι «όλα είναι πιθανά» έδωσε υπόσταση στα πιο πειστικά στερεότυπα και στις πιο παραμυθένιες υπερβολές. Ίσως όταν ο Όρσον Ουέλες στα 1938 ανακοίνωνε από το ραδιόφωνο ότι Αρειανά τέρατα είχαν προσγειωθεί στη Νέα Υόρκη, να υπαινισσόταν αυτή την καινούρια περιπλάνηση. Αν και το πρόγραμμά του είχε προαναγγελθεί σαν φανταστικό, ο κόσμος ξέσπασε σε υστερία. Γιατί ο φόβος είναι μια ανάγκη κι η επιστήμη είχε φτάσει πολύ κοντά στο να αποκλείσει από τον άνθρωπο αυτό το συναίσθημα. Όλα έδειχναν ότι μπορούσε να φτάσει στον απόλυτο έλεγχο όλων των μορφών ζωής και πηγών ενέργειας, να τις κατευθύνει και να τις εξελίξει με βάση τις δικές του ανάγκες. Μια σαφής προοπτική, χωρίς φόβο και πάθος.

Και ξαφνικά το 1947 τα UFO νομιμοποιούνται. Η αμερικάνικη κυβέρνηση παραχωρεί τη βάση της πολεμικής αεροπορίας Ράιτ Πάτερσον σε διακεκριμένους επιστήμονες για να ερευνήσουν το φαινόμενο. Μέσα από τις χιλιάδες μαρτυρίες για εμφανίσεις διαστημοπλοίων, κύρια πάνω από την αμερικάνικη ήπειρο, η επιτροπή καταλήγει τον Αύγουστο του 1948 στο συμπέρασμα περί οριστικής παρουσίας εξωγήινων όντων στη γήινη ατμόσφαιρα. Η επίσημη αναίρεση του πορίσματος αυτού μετά από ένα χρόνο – λόγω του «αβάσιμου των μαρτυριών» – δεν ήταν το γεγονός που θα έκλεινε τον κύκλο ο οποίος είχε ανοίξει.

Ήταν οι Μάγια εξωγήινοι;

Μελετητές και επιστήμονες άρχισαν να εξετάζουν το φαινόμενο και αναδρομικά, αναζητώντας ενδείξεις σε αρχαία κείμενα όπως τα Ινδικά Έπη και η Βίβλος – και συνδυάζοντας γεγονότα μέσα από τις εικονοκλαστικές περιγραφές ιερέων, μάγων και απλών ανθρώπων. Χωρίς να υπάρχει κάποια σύγκλιση θεωριών – ίσως λόγω των διαφορών στις μεθόδους έρευνας και της αυθαιρεσίας στην εξαγωγή τελικών συμπερασμάτων – οι διαπιστώσεις ήταν παρεμφερείς. Άρχισαν να πιστεύουν σοβαρά στην πιθανότητα ύπαρξης ζωής σε άλλους πλανήτες και στην κοσμική σύνδεση.

Η κοσμική σύνδεση είχε απασχολήσει από παλιά τον άνθρωπο. Η κίνηση στο χωροχρόνο απέκτησε χαρακτήρα μέσα από τις μυθιστορίες: ο Λουκιανός το δεύτερο αιώνα θα βάλει τους ήρωες του να επισκεφτούν τη Σελήνη και την Αφροδίτη, πολύ αργότερα ο Κέπλερ θα στείλει κι αυτός άνθρωπο στη Σελήνη και στα 1865 θα τον μιμηθεί ο Βερν. Από το 1897 η πορεία αντιστρέφεται: εξωγήινοι επισκέπτονται τη Γη στο μυθιστόρημα του Κουρτ Λάσβιτς «Σε δυο πλανήτες». Το 1919 ο Τσαρλς Χόυ Φορντ θα διατυπώσει έντυπα την άποψή του για την άφιξη εξωγήινων όντων στον πλανήτη μας (Ο Τζ. Μπρούνο που υποστήριξε την ίδια θέση το 1600 κάηκε στην πυρά ως αιρετικός). Ο άνθρωπος έχει αρχίσει να υποβάλλεται στην ιδέα της ύπαρξης εξωγήινων και στη δεκαετία του ’20 θα γεννηθεί και θα αναπτυχθεί σαν ιδιαίτερο λογοτεχνικό είδος η επιστημονική φαντασία. Μέχρι το 1930 θα κυκλοφορήσουν δεκάδες βιβλία και περιοδικά αφιερωμένα στη science fiction. Στην ίδια δεκαετία θα γίνουν και οι πρώτες απόπειρες για την κινηματογραφική μεταφορά τέτοιων θεμάτων. Το 1928 ο Φριτς Λανγκ θα στείλει την πρώτη γυναίκα στη Σελήνη. Το 1936 κι ενώ οι οπαδοί της επιστημονικής φαντασίας αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο κι οι αστροναύτες έχουν αντικαταστήσει πλέον τους κλασικούς ντετέκτιβ, γίνονται οι πρώτες προσπάθειες να μεταφερθούν στην οθόνη οι ήρωες των εικονογραφημένων. Ο Φλας Γκόρντον θα ζωντανέψει (λίγο αλλαγμένος) στο πανί από το Φρέντερικ Στεφάνι. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος θα προσγειώσει τους ανθρώπους και οι διαγαλαξιακοί έρωτες θα ξεχαστούν. Οι πρώτες μαρτυρίες που μιλάνε για την εμφάνιση UFO συμπίπτουν με το τέλος του πολέμου, κάτι το οποίο ίσως να εξηγεί τις αντιδράσεις που ακολούθησαν. Τα UFO θα αντιμετωπιστούν σαν απειλή και θα περάσουν στη δικαιοδοσία της πολεμικής αεροπορίας. Το ψυχροπολεμικό κλίμα θα τροφοδοτήσει τις επιθετικές εκρήξεις και θα ενισχύσει το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Οι εξωγήινοι θα αντιμετωπιστούν σαν αποικιοκράτες, κατακτητές και θα τους αποδοθούν όλα τα χαρακτηριστικά που έχουν σαδιστικά επινοηθεί από τον άνθρωπο. Τέρατα διψασμένα για αίμα θα κατακλύσουν τις κινηματογραφικές οθόνες.

Πρώτη ταινία του είδους και πολύ χαρακτηριστική είναι «Το Πράγμα». Από έναν ιπτάμενο δίσκο, που συντρίβεται στο Βόρειο Πόλο, θα ελευθερωθεί ένα εξωγήινο φυτό με σχήμα ανθρώπου. Το φυτό γρήγορα θα αποδειχτεί ένα πλάσμα διψασμένο για αίμα. Οι επιστήμονες που τολμούν να διανοηθούν μια δυνατότητα επικοινωνίας με το «πλάσμα» θα πληρώσουν την ωφέλειά τους με τη ζωή τους. Οι στρατιωτικοί θα δικαιωθούν. Το «πλάσμα» θα εξοντωθεί με ηλεκτρισμό, χάρη στις ενέργειες ενός αξιωματικού της αεροπορίας. Και φυσικά η ταινία τελειώνει με τη φράση «Μπορεί να ξανάρθουν, φρουρείτε τους ουρανούς!». Και θα ξανάρθουν πολλές φορές πάνω στο πανί. Μόνο μια ταινία της εποχής ξεφεύγει λίγο από αυτό το μοτίβο. Στον «Πόλεμο των Πλανητών» ο εξωγήινος Εξετέρ θα προτιμήσει να χαθεί με τον ιπτάμενο δίσκο του παρά να συμβάλει στο αποικιοκρατικό σχέδιο εναντίον της Γης. Έτσι η πάλη μεταξύ Καλού και Κακού θα μεταφερθεί στο διάστημα. Η πολεμική αεροπορία με το να κρατήσει κρυφά τα απότελέσματα των ερευνών θα εντείνει το ρατσιστικό πνεύμα του «ό,τι είναι ξένο, είναι κακό». Οι εφημερίδες θα πλημμυρήσουν με περιγραφές μαρτυριών. Χιλιάδες UFO που άλλοτε έχουν το σχήμα δίσκου κι άλλοτε το σχήμα πούρου – θα επιτεθούν σε ανύποπτους πολίτες. Πολύ σύντομα θα κάνουν την εμφάνισή τους και οι επιβάτες τους. Τα μικρά πράσινα ανθρωπάκια της φαντασίας των προγόνων μας θα δώσουν τη θέση τους σε ζωντανούς γίγαντες με έξι χέρια και μάτια που κάνουν τους ανθρώπους να παραλύουν. Κάποιος θα δει ένα ον με ραβδώσεις ζέβρας που άλλαζε χρώματα σαν το χαμαιλέοντα και κάποιος άλλος θα έρθει σε επαφή με ένα θεόρατο πλάσμα που φορούσε πάντοτε γαλότσες και μίλαγε λατινικά. Απαγωγές και φόνοι από τριχωτά τέρατα θα γίνουν πρωτοσέλιδα. Το 1966 θα καταγγελθεί κι ο πρώτος βιασμός. Λαϊκή εφημερίδα της Καλιφόρνιας θα γράψει πως αλλόκοτα όντα από το διάστημα βίασαν ένα δεκαεννιάχρονο κορίτσι στην ακρογιαλιά, η οποία γέννησε μετά από εννιά μήνες ένα μωρό με μεμβράνες ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών και γαλάζιο δέρμα. Πανικός και υστερία. Τρία χρόνια μετά, η πολεμική αεροπορία θα δηλώσει ότι κλείνει για πάντα το «Μπλε Βιβλίο». Οι πάνω από 15.000 αναφορές πιλότων και «ευυπόληπτων πολιτών» θα κριθούν αβάσιμες και θα καταχωνιαστούν στο αρχείο. Το κοινό θα παραπέμπεται από εδώ και πέρα σε ιδιωτικούς φορείς.

UFO και ψυχεδέλεια

Παρά την κυβερνητική αδιαφορία οι ιδέες του Καρλ Σάγκαν είχαν ήδη βρει γόνιμο έδαφος. Η πρόταση που έκανε ο Άρθουρ Κλαρκ το 1945 για έναν τηλεπικοινωνιακό σταθμό που θα κατέγραφε μηνύματα από το διάστημα έγινε πραγματικότητα το 1960 από το δρα Στρούβε και το δρα Ντρέηκ. Το πρόγραμμα ονομάστηκε ΟΖΜΑ, παίρνοντας το πρώτο συνθετικό του από το Μάγο του Οζ και εγκαινίασε μια καινούρια εποχή. Μέσα στη δεκαετία του ’60 έγινε έντονη η ανάγκη αναθεώρησης πολλών αξιών. Μέσα από την επανεξέταση της κοινωνίας και των δυτικών αξιών – κύρια από μέρους της νεολαίας θα αναβλύσει η επιθυμία για έναν κόσμο πιο καλόπιστο. Το τέλος της δεκαετίας θα βρει τους εξωγήινους χαριτωμένους συντρόφους στα ψυχεδελικά ταξίδια (άλλωστε οι πρώτοι αστροναύτες είχαν ήδη επιστρέψει στη Γη «σώοι κι αβλαβείς» και το διάστημα ήταν πια ένας χώρος περισσότερο φιλικός παρά εχθρικός). Ίσως οι εξωγήινοι να μην είναι «βάρβαροι ιθαγενείς», αλλά εξορισμένοι πληθυσμοί που νιώθουν αυτάρκεις μέσα στη γενναιοδωρία τους και κάνουν την εμφάνισή τους μέσα από ένα καλειδοσκόπιο χρωμάτων και μουσικής. Ίσως κάτι να ξέρει ο Mr. Spaceman των Byrds. Οι βετεράνοι του διαστήματος ξεκουράζονται τώρα με το Interstellar Overdrive των Pink Floyd… Είναι η εποχή που ανδρώνεται η γενιά που ταξίδευε στο διάστημα μέσα από τα κόμικς κι ίσως σε ένα τέτοιο ταξίδι να βρίσκονται και οι Spiders from Mars του David Bowie. Το «2001, η Οδύσσεια του Διαστήματος» θα έρθει να προσθέσει ένα ακόμα ίσως. Ο Στάνλεϋ Κιούμπρικ θα προσπαθήσει να ασφαλίσει την ταινία του στον οίκο Λόυντ πιστεύοντας ότι είναι πολύ πιθανό μέχρι τη στιγμή που θα προβληθεί στις αίθουσες να έχουν κάνει τη μαζική τους εμφάνιση οι εξωγήινοι, γεγονός που θα καθιστούσε την ταινία του «αρχαία» κι ίσως να την οδηγούσε σε εμπορική αποτυχία.

Πάνω στα πολλά ίσως έρχεται ο Νταίνικεν να δομήσει την καινούρια μυθοπλασία. Βάση της, το πιθανό γεγονός ότι οι φορείς της πιο πλούσιας λογικής είναι κοσμοναύτες από άλλους πλανήτες, που λατρεύτηκαν σαν θεοί στους μύθους και παρείχαν στον, άνθρωπο αφειδώς τη λογική που κατείχαν, φέρνοντας ένα νέο γενετικό κώδικα από τον οποίο δημιουργήθηκε ο homo sapiens. Επιστροφή στις παγανιστικές ενοράσεις; Στα χριστιανικά κείμενα μόνο οι άγγελοι αναφέρονται σαν πιο λογικά όντα από τον άνθρωπο. Η πίστη στα θρησκευτικά κείμενα ξεκινούσε από την ανάγκη ασφάλειας που χρειαζόταν ανέκαθεν ο άνθρωπος για να ξεπεράσει το αγχώδες ερώτημα «από πού έρχομαι και πού πάω». Η επιστήμη είχε πια αποδείξει ότι φύσεις, γεγονότα και οργανικές ενώσεις έχουν πεπερασμένο χαρακτήρα και υπό- κεινται στη φθορά ή μεταλλάσσονται. Αυτό δημιούργησε την ανάγκη καινούριων κριτηρίων και πιο εμπλουτισμένων θρησκειών. Η επιστήμη ταυτίστηκε με την υπέρβαση μέσα από το «τίποτα δεν είναι πια αδύνατο». Ο Νταίνικεν αποστασιοποιείται τόσο από τη θρησκεία όσο κι από την επιστήμη υποδεικνύοντας ότι για να ανοίξουν οι άνθρωποι νέους δρόμους στη γνώση, πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο που σκέφτονται. Κάτι που ίσως υπονοεί ότι ο εμπειρισμός είναι ξεπερασμένος κι ότι αν ξεκινήσεις από το σημείο του να πιστέψεις σε κάτι, είναι πιθανά πιο εύκολο να το σχολιάσεις. Ο ερασιτεχνισμός του Νταίνικεν δε στάθηκε αρκετός για να χαρακτηριστούν αντιεπιστημονικές οι θεωρίες του κι αυτός σαν ένας μονομανής φαντασιόπληκτος. Το ότι μεγάλη μερίδα κόσμου αντιμετώπισε ευνοϊκά αυτές τις θεωρίες, είναι γιατί ζητούσε μια πετυχημένη εκδοχή.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 οι πεποιθήσεις περί ύπαρξης κοσμικών πολιτισμών έχουν αρχίσει να μεταβάλλονται. Μέχρι εκείνη την εποχή ο άνθρωπος πρόβαλε πάνω σε υποθετικούς, διαφορετικής διάπλασης οργανισμούς, ανθρώπινες αντιδράσεις και χαρακτηριστικά. Σαν πηγή ζωής δεχόταν μόνο το οξυγόνο. Η ύπαρξη ζωής στον Άρη αποκλείστηκε με γνώμονα την παρουσία υπερβολικής ποσότητας οξειδίου του αζώτου. Η ποσότητα όμως που μετρήθηκε ισοδυναμεί με το μισό της ποσότητας που μετρήθηκε πάνω από το Λος Άντζελες. Είναι η εποχή που η επιστήμη αναθεωρεί πολλά στάνταρτς· κάθε απάντηση γεννούσε και γεννάει καινούρια ερωτηματικά. Το αν υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες θα συνδεθεί πιο έντονα με την πιθανότητα να υπάρχει κάποια άλλου είδους βιολογική εξέλιξη. Είναι η εποχή του «Πρωτοπόρου 10». Στις 3 Μαρτίου του 1972 η ανθρωπότητα θα στείλει ένα μήνυμα σε ένα «μπουκάλι» διαστημικής εποχής, που θα περιπλανιέται στο διάστημα για δισεκατομμύρια χρόνια: μια αλουμινένια πλάκα που πάνω της έχουν χαραχτεί οι γυμνές σιλουέτες μιας γυναίκας κι ενός άντρα που γνέφει φιλικά. Το σύμπαν έχει ήδη αποκτήσει καινούρια σημασία. Οι πρώτοι διαστημικοί σταθμοί θα γίνουν σύντομα πραγματικότητα και η συμπεριφορά του διαστήματος αρχίζει να εξετάζεται μέσα από ένα καινούριο πρίσμα.

Όπερες του διαστήματος

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 ο άνθρωπος έχει εισβάλει πια για τα καλά στο διάστημα, αλλά και οι εξωγήινοι έχουν εισβάλει πια για τα καλά στη ζωή του. Στο στυλ των παλιών θρησκευτικών υπερπαραγωγών, με κύριο βάρος στα ειδικά εφέ και τα ντεκόρ, θα αρχίσουν να γυρίζονται όπερες του διαστήματος. Το διάστημα προσφέρεται για παραμύθια όπως «Ο Πόλεμος των Άστρων». Εξωγήινοι, όπως ο «Alien, ο Ταξιδιώτης του Διαστήματος», θα φέρουν τον τρόμο και την καταστροφή. Όμως στις διπλανές αίθουσες εξωγήινοι υπερήρωες όπως ο «Σούπερμαν» θα παρέμβουν ευεργετικά πάνω στην ανθρώπινη κοινωνία, αμβλύνοντας τις αντιθέσεις. Το «κοσμικό νέκταρ» ρέει άφθονο στα κόμικς και τα βιβλία και το καινούριο λαθρεμπόριο έχει ξεκινήσει. Αρχίζουν οι «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου». Ο Starman του Bowie θέλει να έρθει να μας συναντήσει, αλλά φοβάται μην πάθει το μυαλό μας. Θα μιλήσει μόνο με τα παιδιά και συμβουλεύοντας τα να μη συμμερίζονται τους φόβους των μεγάλων θα τα προτρέψει να συνεχίσουν το φανταχτερό τους χορό, γιατί αυτά είναι οι καινούριοι βασιλιάδες – οι βασιλιάδες του glam και η αστρόσκονη θα σκεπάζει τις κορφές των ονείρων τους. Το διάστημα γίνεται look. Στα ρούχα συμμετρία και τόξα που φέρνουν στο νου τους X-Ray Men. Μετάλλινα χρώματα που πάνω τους αντανακλώνται ακτίνες λέηζερ και make up που τονίζουν τις γωνίες συστρέφονται γύρω από πολυέστερ κατασκευές που κάνουν τις ηλεκτρικές κιθάρες να ανεμίζουν σαν πύρινες ρομφαίες.

Όμως οι εξωγήινοι που επισκέπτονται τότε τη Γη δεν έχουν τίποτα το λαμπερό. Οι ανακοινώσεις των δεκάδων πια ιδιωτικών εταιριών που ασχολούνται με τα UFO μιλάνε για μικρά γκρι ανθρωπόμορφα πλάσματα, που επικοινωνούν τηλεπαθητικά. Δε δίνουν ποτέ εξηγήσεις για το ποιοι είναι και τι κάνουν και σπάνια καταφεύγουν σε ερωτήσεις. Υποβάλουν τους ανθρώπους σε κάποιο είδος ιατρικής εξέτασης, αφήνοντας το κλασικό πια «σημάδι» στο δέρμα κι ένα κενό στη μνήμη. Οι περισσότερες μαρτυρίες έρχονται στην επιφάνεια μετά από την εφαρμογή της – από πολλούς αμφισβητούμενης – μεθόδου του υπνωτισμού και οι ίδιες οι εταιρίες έχουν αρχίσει να αποκτούν το χαρακτήρα θρησκευτικών κοινοτήτων.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 κι ενώ χιλιάδες τεχνητά σώματα έχουν τεθεί σε τροχιά έξω από τη γήινη ατμόσφαιρα, η εμφανής απειλή της ανεργίας και του πληθωρισμού θα φέρει ένα νέο σκεπτικισμό. Η παραδοξότητα δεν είναι πια κάτι που συγκινεί· το National Enquirer, που πρόσφερε ένα εκατομμύριο δολάρια σε όποιον αποδείκνυε ότι είχε έρθει σε επαφή με εξωγήινους, αποσύρει την πρότασή του. Οι μόνες αξιόπιστες πηγές είναι πια τα επιστημονικά πορίσματα. Οι «επιστημονικοφανείς» συζητήσεις περί UFO θα σταματήσουν, αλλά οι εξωγήινοι θα μείνουν για να προβάλλονται πάνω τους οι ανθρώπινες αξίες κι αναγκαιότητες. Το «Dune» φαντάζει φλύαρο για τα καινούρια δεδομένα. Χρειάζονται ήρωες που να ανακουφίζουν. Ο ΕΤ θα γίνει ο σύμμαχος των παιδιών στην αναξιοπιστία των μεγάλων που πιστεύουν ότι δεν υπάρχει χώρος για όλους. Τα πλάσματα που βγαίνουν από τα «cocoon» θα χαρίσουν στα «μεγάλα παιδιά» τη νιότη, απαλύνοντας τους το σοκ της βίαιης προσαρμογής στους οίκους ευγηρίας.

Το σύμπαν μοιάζει να δίνει ευκαιρίες και σπρώχνει τον άνθρωπο στο να ανακαλύψει ένα λιγότερο καχύποπτο εαυτό. Η science fiction δεν είναι πια μια παραφιλολογία, αλλά ένα είδος που προσανατολίζει τον άνθρωπο στο να μετρήσει τη δύναμή του στην αιωνιότητα. Αν κάτι πάει στραβά, αυτό γίνεται γιατί έχει αρκεστεί στη ματαιοδοξία της παντογνωσίας. Αν ο άνθρωπος νιώθει την ανάγκη να απελευθερωθεί στο διάστημα, δε σημαίνει ότι πρέπει να το κάνει σαν κατακτητής. Το σύμπαν δεν αποκλείει τίποτα σαν άχρηστο ή απόρριμα (αν δεχτούμε ότι όλη αυτή η αστρική διάταξη εμπεριέχει ενέργεια και όχι αδράνεια). Το «Σολάρις» από αυτή την άποψη, παρ’ ότι γραμμένο το 1961, μοιάζει αποκαλυπτικό. Ο Ωκεανός, που επαναλαμβάνει τον εαυτό του έχοντας ίσως πλησιάσει το θείο στο παρελθόν, θα αποφύγει οποιαδήποτε άμεση επαφή με ανθρώπους και μηχανές. Κι αυτό γιατί ίσως έχει καταλάβει ότι το μόνο που ζητάει ο άνθρωπος είναι τον άνθρωπο, έναν πολιτισμό ίσως ανώτερο από το δικό μας, αλλά που να έχει αναπτυχθεί στα πρότυπα του δικού μας παρελθόντος.

Φέτος, «γιορτάστηκαν» στην Αμερική τα σαράντα χρόνια από την πρώτη «επίσημη» εμφάνιση των UFO και μέσα από μια σειρά συνεδρίων αναζωπυρώθηκαν όλες οι παλιές θεωρίες. Φίλοι ή εχθροί; Έχουν κάποιο γενετικό πρόβλημα και χρειάζονται το δικό μας γενετικό υλικό; Σταμάτησε πράγματι η πολεμική αεροπορία να ασχολείται με το θέμα ή η κυβέρνηση παίζει κάποιο παιχνίδι; Στις παλιές θεωρίες θα προστεθούν καινούριες. Οι εξωγήινοι έφεραν τα ναρκωτικά στη Γη για να εξολοθρεύσουν το ανθρώπινο γένος, υποστηρίζει επιτροπή που συστάθηκε για να προλάβει τον αφανισμό του είδους (κάτι ανάλογο των επιτροπών που ανακάλυψαν σε δίσκους του ροκ εντ ρολ τη φωνή του Σατανά). Μήπως όμως είναι τα ναρκωτικά αυτό που τους έφερε στη Γη (βλέπε «Liquid Sky»);

Ο Υγρός Ουρανός εξαφάνισε τα ίχνη τους, αλλά κάποιοι περιμένουν ακόμα να φανεί ο πιστότερός τους φίλος ή ο πιστότερός τους εχθρός. Αυτήν τη φορά δε θα είναι νύχτα…

Κείμενο: Βάλια Σκουρτσή

Τεύχος 6, Σεπτέμβριος 1987

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται διατηρώντας την αρχική μορφή.