Αυτοβελτίωσης εγκώμιον: Η νέα οικονομία των εκδοτικών είναι εδώ

Όπως ο αλγόριθμος του Tiktok σού βγάζει κάθε πρώτη του μήνα το “wake up / it’s the first of the month” με τις αγελάδες που χορεύουν (δεν νομίζω να είμαι μόνη μου σε αυτό, ε;), έτσι πετάει πού και πού βίντεο για το πώς να γίνεις η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου, να κάνεις rebranding, να κάνεις journaling, να διαβάσεις την «Τέχνη του Πολέμου», να βλέπεις Shera Seven, να ακολουθείς τις συμβουλές της Thewizardliz (άσχετα με το αν έκανε αυτή σχέση με ένα κινούμενο red flag και γέννησε το παιδί του, ενώ από τις αρχές της εγκυμοσύνης την είχε κερατώσει). Τέτοια μούρλα με την αλλαγή γίνεται συνήθως σε αρχές εποχών, αρχές μηνών, και ακόμα χειρότερα, αρχές ετών.

Πέρσι ήταν τρεντ το να γράφεις και να κάνεις κολλάζ με vision board για το πώς θέλεις να είναι η ζωή σου σε 12 μήνες· φέτος οι εκδοτικοί που σέβονται τους εαυτούς τους ως επιχειρήσεις σού λένε «α θέλεις να επανεφεύρεις τον εαυτό σου και προτιμάς να σου τροφοδοτήσω την ψευδαίσθηση ότι αυτό θα γίνει πατώντας ένα συγκεκριμένο κουμπί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Φανταστικά, δώσε γύρω στα 20 ευρώ για την ιδέα και ας μην την αξιοποιήσεις ποτέ». Έτσι παίρνεις δώρο στον εαυτό σου ένα όμορφο, pinterest-y, χαρωπό ημερολόγιο για τη νέα χρονιά, σαν ετήσια συνδρομή γυμναστηρίου.

Η αυτοβελτίωση είναι το πιο εμπορικό concept εαυτού για ενάρξεις χρονιάς και σεζόν. Πατά απόλυτα σε δύο βασικά στοιχεία του να είσαι άνθρωπος: στο άγχος για την ποιότητα της ζωής που έχουμε και στην βεβαιότητα ότι μπορούμε τη βελτιώσουμε και μόνοι μας. Ή έστω μόνο με 1-2-15 άχρηστες αγορές και πιο κοινή ανάμεσά τους ένα βιβλίο: τσιτάτα σε γραμματοσειρά 72, συνήθως στο λογοτεχνικό σχήμα του κύκλου, εύκολα στο να διοχετευτούν στα social media τόσο από τον συγγραφέα, όσο και από το κοινό του που τον ακολουθεί πιστά. Ειδικά αν ο συγγραφέας αγαπά την κάμερα (αλλά και τις χορηγικές συνεργασίες), χρησιμοποιεί βίντεο για να μεταλαμπαδεύσει το μήνυμα της «προσωπικής ανάπτυξης» (μια και ο όρος «αυτοβελτίωση» έχει πάψει να προτιμάται από τους εν λόγω γκουρού, για να δώσουν χώρο σε μια λιγότερο φορτισμένη και τρολαρισμένη λέξη). Μην ξεχνάμε πως τα βίντεο είναι και η γλώσσα του πιο «καυτού» μέσου τα τελευταία χρόνια, τουτέστιν του TikTok. Γιατί όμως να μας ενοχλεί η αυτοβελτίωση; Ένας άνθρωπος μπορεί να βγάζει τα χρήματά του για τη χρονιά (και για την προίκα του νεογέννητου παιδιού του), και μερικές χιλιάδες άλλοι νιώθουν όμορφα με λίγο σκρολάρισμα. Ποιο είναι το πρόβλημα;

Το πρόβλημα είναι ακριβώς η εμπορευματοποίηση της έννοιας της νέας αρχής με μέσα – δεκανίκια όπως τα σεμινάρια και τα βιβλία. Οι επιστήμες της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής έχουν έναν λόγο που υπάρχουν και αυτός είναι να εμπιστευτούμε τους επιστήμονες που τις ερευνούν για να μας καθοδηγήσουν προς συνειδητοποιήσεις που θα μας βοηθήσουν. Αλλά είναι λογικό να μας τρομάζει το άνοιγμα, η έκθεση, η έκφραση των συναισθημάτων σε έναν άνθρωπο που δεν πληρώνεται μια κι έξω, αλλά με την εβδομάδα ή τον μήνα, και είναι πολύ πιθανό να μας δώσει και συμπληρωματικές λύσεις, όπως η φαρμακευτική αγωγή. Και αντί να ξεβολευτούμε, να βγούμε ξαφνικά στο φως της επιστήμης και να περιμένουμε να δούμε ολοκάθαρα τι μας περιμένει εκεί, χάρη σε πρακτικές και σκέψεις που έχουν τη δυνατότητα να σπάσουν μοτίβα ολόδικά μας ή διαγενεακά, παίρνουμε στη σπηλιά μας ένα μονοχρωματικό βιβλίο με λιτή γραμματοσειρά και τίτλο που υπόσχεται να υλοποιήσει την κάθε επιφανειακή μας επιθυμία, γιατί τις βαθύτερες δεν είχαμε τελικά ποτέ την υπομονή ή τον τρόπο να τις γνωρίσουμε.

Εξού και η (εκδοτική) τάση του τέλους του 2025 ήταν τα ημερολόγια από influencers: Μαίρη Συνατσάκη, Γιάννης Αθανασόπουλος, Άννα Κανδαράκη για τον Ψυχογιό (μετάφραση: οι πιο ευπώλητοι ψυχο-συγγραφείς συν μιας influencer), Χαρά Κοντοχρήστου για την Key Books (που την κυνηγούσε από πρόπερσι άλλος, πολύ γκράντε εκδοτικός). Αυτά των ψυχο-συγγραφέων είναι προσωποπαγή για να εμπνέουν εμπιστοσύνη, και οι τιμές τους κυμαίνονται από 16 έως 20 ευρώ. Βολική τιμή για να αγοράσεις την ιδέα μιας υγιούς αρχής νέας χρονιάς.

Τα ημερολόγια είναι η φυσική συνέχεια -και η πιο βατή- των βιβλίων αυτοβελτίωσης. Όταν είσαι δημιουργός περιεχομένου αυτοβελτίωσης και έχεις πέραση από το κοινό που σε επιβραβεύει με likes και shares, σε τσιμπάει κάποιος εκδοτικός που έχει ήδη στο πλάνο 2+ βιβλία σου, και είναι έτοιμος να σε πετάξει από το ρόστερ του αν δεν πιάσεις τα νούμερα του πρώτου βιβλίου. Αν όλα πάνε καλά με το πρώτο βιβλίο σου, δύο είναι οι δρόμοι που θα ακολουθήσεις άμεσα: ή θα κάνεις κάποιο σεμινάριο / retreat για να προσφέρεις την ευκαιρία να συσφίξεις σχέσεις με τους hardcore ακόλουθούς σου (βασικά όχι, για να κερδοσκοπήσεις χωρίς το καπέλο του εκδοτικού οίκου από τους ανθρώπους που είναι έτοιμοι να σου δώσουν τα λεφτά τους σκεπτόμενοι πως να, αυτό χρειάζεται η ζωή μου για να γίνει καλύτερη), ή θα βγάλεις ένα ημερολόγιο κάπου τον Οκτώβριο/ Νοέμβριο για να σε ξεζουμίσει πιο άνετα ο εκδοτικός σου, χωρίς να κουραστείς πολύ και να καεί το χαρτί του δεύτερου βιβλίου σου· μια κυκλοφορία-palette cleanser.

Να κατηγορήσουμε τους αναγνώστες ή τους συγγραφείς και τους εκδοτικούς; Την κότα ή το αυγό; Σε μια οικονομία που εξαρτάται από τις τάσεις και την εμπορευματοποίηση των αναγκών, η ευθύνη βαραίνει και τις δύο πλευρές, καθότι είναι αλληλοτροφοδοτούμενες. Η οικονομία, τα social media και το εκδοτικό τοπίο εκεί έξω βρίσκονται σε μια μόνιμη άγρια Δύσης, σε αναζήτηση της επόμενης κορυφής, αλλά και αποφυγής μιας χρεοκοπίας. Εκεί έξω, όμως. Σπίτι τι γίνεται; «Εσύ τι κάνεις με τη ζωή σου;» που θα ‘λεγε ένας Ινδός γκουρού αυτοβελτίωσης.

Έχεις την επιλογή να διαλέξεις τι θα αποτελεί τη φαρέτρα σου. Θέλεις να έχει κάποιον υπηρέτη μιας επιστήμης που μελετά το πρόβλημά σου; Θέλεις ανθρώπους που βλέπεις στην οθόνη σου και σου υπόσχονται μια καλύτερη ζωή έξω από αυτήν; Θέλεις απλώς να δώσεις 20 ευρώ μια φορά και να κάνεις ένα story με tag τον συγγραφέα, να σε κάνει repost, να του στείλεις πώς σου άλλαξε τη ζωή, να μη σου απαντήσει ποτέ, αλλά να σου στείλει όταν έρθει η ώρα το link της προπαραγγελίας του επόμενου βιβλίου του; Δεκτό. Μην λες όμως πως αυτοβελτιώνεσαι· το μόνο που βελτιώνεις είναι τα οικονομικά και την εικόνα ενός άλλου που κατά πάσα πιθανότητα δεν έχεις ανάγκη, γιατί δεν έχεις την ανάγκη να ακούσεις, αλλά να ακουστείς. Και για να ακουστείς, θα πρέπει να ανοίξεις μια άλλη πόρτα.

Όσο καλός επιχειρηματίας θα γίνεις διαβάζοντας ένα βιβλίο με τίτλο «Πώς να πλουτίσεις μέσα σε Χ μέρες/μήνες», τόσο καλύτερος άνθρωπος θα γίνεις διαβάζοντας ένα αντίστοιχο βιβλίο με τίτλο «Πώς να βρεις την ευτυχία σε Χ μέρες/μήνες». Καλύτερα πάρε ένα ψαλίδι και κόψε τις αφέλειες του breakdown να τελειώνουμε.