Στέφαν Τσβάιχ | Ο εθνικισμός θα σκοτώσει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό

Αυστριακός συγγραφέας, δημοσιογράφος και βιογράφος, ένας από τους δημοφιλέστερους συγγραφείς στον κόσμο στις δεκαετίες 1920 και 1930, ο Στέφαν Τσβάιχ μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, κατέφυγε στην Αυστρίακαι κατόπιν στην Αγγλία. Πιστός στη ιδέα της ενοποίησης της Ευρώπης, γράφει δυο κείμενα, το  1932 και το 1934, ως προειδοποίηση: ο εθνικισμός θα σκοτώσει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό για τον οποίον θα έπρεπε να είμαστε υπερήφανοι.

Ο Στέφαν Τσβάιχ, όπως φάνηκε κι από το τελευταίο του αριστούργημα «Ο κόσμος του χθες», βίωσε τόσο τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και την άνοδο των ολοκληρωτισμών ως μια προσωπική τραγωδία. Και γι’ αυτό συνηγορεί, κάνει έκκληση, υπέρ της ευρωπαϊκής ενοποίησης – για την ειρήνη, για τη διατήρηση και την πρόοδο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, για την «αποτοξίνωση» από το δηλητήριο του εθνικισμού.

Ο Τσβάιχ παρακολουθούσε τον καταποντισμό της ιδέας του, το 1941, πήγε στη Βραζιλία, στην ορεινή πόλη Πετρόπολις, του Ρίο ντε Τζανέιρο, όπου στις 23 Φεβρουαρίου 1942 ο ίδιος και η δεύτερη σύζυγός του, Lotte, αυτοκτόνησαν απελπισμένοιγια το μέλλον της Ευρώπης και του πολιτισμού της. Δεν σταμάτησε να πιστεύει πως ο  κοινός ευρωπαϊκός πολιτισμός και οι ομοιότητες μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών υπερβαίνουν κατά πολύ τις διαφορές τους.

Ο Στέφαν Τσβάιχ, πιονέρος της ευρωπαϊκής ιδέας, μιλά για την ειρήνη, για τη διατήρηση και την πρόοδο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, για την «αποτοξίνωση» από το δηλητήριο του εθνικισμού. Τα κείμενα αντιστοιχούν τόσο στην εποχή μας ώστε μοιάζουν να έχουν γραφτεί σήμερα – και οι προτάσεις που κάνει ο μεγάλος Ευρωπαίος παραμένουν επίκαιρες και επιτακτικές όσο ποτέ άλλοτε.

—

Το βιβλίο Έκκληση προς τους Ευρωπαίους σε μετάφραση Σώτης Τριανταφύλλου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μελάνι.