Τα Βίπερ της μαμάς σου είναι πλέον συλλεκτικά: Τέλος τα χαρτόδετα βιβλία παγκοσμίως
Κλείνουν τα paperback, κλείνουν και τους τάφους τους.
Τα είχες σπίτι σου, στο πατρικό σου, σκόρπια, σαν τεύχη του ΚΛΙΚ: Τα Βίπερ και αργότερα τα μικρά χαρτόδετα της Bell που χωράνε και στην κωλότσεπη (την ανδρική, γιατί για τις γυναικείες τσέπες ξέρετε, δεν χωράει ούτε αντικλείδι κελαριού) σου φέρνουν μνήμες ηλιόλουστες στον νου, καλοκαίρι κυρίως, η μαμά ή η γιαγιά να διαβάζουν στο μπαλκόνι ή στην παραλία. Αν δεν έχεις τέτοιες φωτεινές μνήμες, τότε σίγουρα θυμάσαι τον Τζόι από τα Φιλαράκια να διαβάζει τη βιβλιοτσόντα της Ρέιτσελ. Ε, όλα αυτά τα όμορφα λέγονται paperbacks και μόλις πέθαναν.
Την πένθιμη καμπάνα την είχε ήδη χτυπήσει το ReaderLink, ο μεγαλύτερος διανομέας βιβλίων στην Αμερική, αλλά κανείς δεν την άκουσε: πριν λίγους μήνες είχε ανακοινώσει την απόφασή του να σταματήσει τη διανομή βιβλίων μαζικής κυκλοφορίας σε χαρτόδετη έκδοση στο τέλος του 2025, σηματοδοτώντας έτσι το τέλος των αγαπημένων paperback βιβλίων, που δεν πρόλαβαν να συμπληρώσουν έναν χρόνο ζωής.
Οι πωλήσεις τους τα τελευταία χρόνια ήταν κάτι παραπάνω από απογοητευτικές: Σύμφωνα με το Circana BookScan, που παρακολουθεί πωλήσεις έντυπων βιβλίων στις Ηνωμένες Πολιτείες, το 2006, το έτος πριν από την κυκλοφορία του Kindle, πωλήθηκαν περίπου 103 εκατομμύρια βιβλία μαζικής κυκλοφορίας. Πέρυσι, ο αριθμός αυτός διαμορφώθηκε σε λιγότερα από 18 εκατομμύρια βιβλία. Κατά την τελευταία δεκαετία, ο αριθμός των τίτλων μαζικής αγοράς που διέθεσαν οι εκδότες (εντός των Η.Π.Α.) μειώθηκε επίσης, αλλά όχι τόσο απότομα, πέφτοντας από τους 54.000 σε περίπου 44.000. Προφανώς, αυτό αντανακλά τη σύγχρονη εικόνα του καταναλωτή βιβλίων (ή απλώς συνοπτικά, βιβλιόφιλου).
Τι αναζητά ο σύγχρονος αναγνώστης;
Πολλά και σε απόλυτα χαμηλή τιμή βιβλία. Τα βιβλία σήμερα είναι ένα ακριβό σπορ, καθώς τα κοστολόγια ανεβαίνουν, κυρίως λόγω της τιμής του χαρτιού που διαρκώς αυξάνεται. Οι νεαροί σε ηλικία αναγνώστες καταπιάνονται κυρίως με ρομαντικά βιβλία ή φαντασίας, που συνήθως κυκλοφορούν σε συνέχειες και, πέραν όλων των άλλων, είναι πολύ ογκώδη έργα (από 400 σελίδες και άνω). Φυσικά, τόσο μεγάλα βιβλία και τόσο πολλά, δεν αποτελούν ένα διαχειρίσιμο έξοδο για τους νεαρούς αναγνώστες, ούτε από τις οικογένειές τους: συνεπώς προτιμώνται βιβλία σε ηλεκτρονική μορφή, κυρίως για συσκευή Kindle. Τέτοιου τύπου εκδόσεις επιτρέπουν και αγορές βιβλίων σε πακέτα (bundles), που συνδυάζουν μια μεγαλύτερη ποσότητα βιβλίων σε συμφέρουσα τιμή.
Ποιο είναι το συμπέρασμα εδώ: ούτε κάποιο βιβλίο νέας έκδοσης μπορεί να κοστίζει πλέον λίγα σεντς ή ευρώ, ούτε τα βιβλία που καταβροχθίζουν οι έφηβοι ή νεαροί ενήλικες αναγνώστες μπορούν να μεταφερθούν σε έκδοση τσέπης λόγω όγκου. Συνεπώς, χώρος για χαρτόδετες εκδόσεις δεν υπάρχει πια.
Από τα χαρακώματα του πολέμου στο κρεβάτι της Ρέιτσελ: Η ιστορία των paperbacks
Σύμφωνα με τους New York Times, τα γεννητούρια της βιομηχανίας βιβλίων τσέπης συνέβησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1930, όταν ένας Άγγλος εκδότης βιβλίων ονόματι Άλεν Λέιν (Allen Lane) ήταν τόσο δυσαρεστημένος με τις επιλογές βιβλίων που είχε στη διάθεσή του σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό του Έξετερ, που αποφάσισε να αφιερωθεί στη διάδοση καλύτερων ιστοριών. Έτσι, άρχισε να εκδίδει επώνυμα βιβλία τσέπης και να τα πουλά σε αλυσίδες καταστημάτων και καπνοπωλεία σε τιμή που δεν ξεπερνούσε αυτή ενός πακέτου τσιγάρων. Αυτός ο άνθρωπος, μαζί με τα αδέρφια του Ρίτσαρντ και Τζον ίδρυσαν την Penguin Books το 1935. Μέχρι το 1939, τα βιβλία τσέπης που εξέδωσε η Penguin Books, είχαν φτάσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα βιβλία μαζικής αγοράς από την Penguin και άλλους εκδότες, όπως η Pocket Books, ήταν σύντομα διαθέσιμα για 25 σεντς σε σούπερ μάρκετ και σιδηροδρομικούς σταθμούς, όπου τα έφερναν οι ίδιες εταιρείες που διανέμουν περιοδικά και σοκολάτες.
Επειδή οι ράχες των βιβλίων της μαζικής αγοράς ήταν κολλημένες αντί για ραμμένες, τα εξώφυλλα συχνά έπεφταν ή οι σελίδες έβγαιναν. Οι βιβλιοθήκες σπάνια τα αγόραζαν, εν μέρει επειδή ήταν πολύ ευαίσθητα και δύσκολα να συντηρηθούν.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η αμερικανική κυβέρνηση διένειμε ειδικά κατασκευασμένα βιβλία σε χαρτόδετο εξώφυλλο στους στρατιώτες, οι οποίοι δεν μπορούσαν να ακούσουν το ραδιόφωνο ενώ κάθονταν στα χαρακώματα. Τα βιβλία ήταν τυπωμένα οριζόντια, ώστε να χωράνε περισσότερες λέξεις σε κάθε σελίδα και να χωράνε στις τσέπες των στολών των στρατιωτών. Μετά τον πόλεμο, τα βιβλία και τα όπλα ήταν τα μόνα πολεμικά εφόδια που οι ένοπλες δυνάμεις απαιτούσαν από τους στρατιώτες να επιστρέψουν.
Στα μέσα του 20ού αιώνα, οι μαζικές εκδόσεις χαρτόδετων βιβλίων είχαν συνήθως εξώφυλλα «πικάντικα». Πολλά από αυτά τα βιβλία ήταν γουέστερν, θρίλερ ή αυτοβοήθειας, αλλά τα περισσότερα ήταν ερωτικού χαρακτήρα. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν που τα διάβαζε και η Ρέιτσελ, και επίσης δεν την αδικούμε!
Αντιθέτως, θα θυμόμαστε με αγάπη και θα φυλάμε όσα μας έχουν μείνει από τη μαμά ή τη γιαγιά μας.
