Umberto Eco | Δύο ερωτευμένες καρδιές που κοιτάζονται λένε περισσότερα πράγματα απ’ όσα θα ‘λεγαν σε μια ολόκληρη μέρα όλες οι γλώσσες αυτού του κόσμου.

Ιταλός σημειολόγος, δοκιμιογράφος, φιλόσοφος, κριτικός λογοτεχνίας και μυθιστοριογράφος. Καθηγητής Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια από το 1975 και πρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Μαρίνο από το 1988. Συγγραφέας πολλών μελετών και δοκιμίων, που έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε πολλές γλώσσες σε ολόκληρο τον κόσμο. Το 1965 εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο, ενώ το 1980 εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα (Το όνομα του Ρόδου), που τιμήθηκε με το βραβείο Strega (1981), και ένα χρόνο αργότερα, το Medicis Etranger– ένα βραβείο που δίνεται στον καλύτερο ξένο λογοτέχνη στην Γαλλία-.

Λέγεται ότι το επώνυμό του σημαίνει “ θεϊκό δώρο ” (Έκο είναι το αρκτικόλεξο των λατινικών λέξεων Ex Coelis Oblatus). Δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον Umberto Eco.

Συγκέντρωσα 25 αποφθέγματά του και σας τα παραθέτω… 

Η τέχνη του διαβάσματος έγκειται στο να ξέρεις ποιες σελίδες να πηδήξεις. 

Ο πολιτισμός δεν ακυρώνει τη βαρβαρότητα, αλλά, πολλές φορές, την επικυρώνει. Όσο πιο πολιτισμένος είναι ένας λαός, τόσο πιο βάρβαρος και καταστροφικός μπορεί να γίνει. 

Να φοβάσαι τους προφήτες κι αυτούς που είναι έτοιμοι να πεθάνουν για την αλήθεια, επειδή κατά κανόνα κάνουν και άλλους να πεθάνουν μαζί τους, μερικές φορές πριν από αυτούς και καμιά φορά αντί για αυτούς. 

Όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν στο Θεό, δεν είναι ότι δεν πιστεύουν πια τίποτα. Πιστεύουν στα πάντα. 

Σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς, από τη στιγμή που υπάρχει η τηλεόραση. 

Δύο ερωτευμένες καρδιές που κοιτάζονται λένε περισσότερα πράγματα απ’ όσα θα ‘λεγαν σε μια ολόκληρη μέρα όλες οι γλώσσες αυτού του κόσμου. 

Κάθε φορά που ένας ποιητής, ένας ιεροκήρυκας, ένας αρχηγός, ένας μάγος ξεστομίζει ασυναρτησίες, η ανθρωπότητα ξοδεύει αιώνες αποκρυπτογραφώντας το μήνυμα. 

Δημοκρατία δεν σημαίνει πως η πλειοψηφία έχει το δίκιο. Σημαίνει πως έχει το δικαίωμα να κυβερνάει. 

Τίποτε δεν δίνει σ’ έναν φοβισμένο άνθρωπο περισσότερο κουράγιο από το φόβο ενός άλλου. 

Το να έχουμε έναν εχθρό είναι σημαντικό για να ορίσουμε την ταυτότητά μας. Γι’ αυτό όταν ο εχθρός δεν υπάρχει, χρειάζεται να τον κατασκευάσουμε. 

`Ενα καλό βιβλίο είναι πιο έξυπνο από το συγγραφέα του.

 Η ζωή είναι σύντομη, η τέχνη απέραντη, η ευκαιρία στιγμιαία και το πείραμα αβέβαιο. 

Όταν δύο πράγματα δεν συμβιβάζονται, αλλά τα πιστεύεις και τα δύο, ελπίζοντας πως κάπου πρέπει να υπάρχει κρυμμένο κάποιο τρίτο πράγμα που τα ενώνει, αυτό είναι ευπιστία.  

Ο πολιτισμός δεν ακυρώνει τη βαρβαρότητα, αλλά, πολλές φορές, την επικυρώνει. Όσο πιο πολιτισμένος είναι ένας λαός, τόσο πιο βάρβαρος και καταστροφικός μπορεί να γίνει.  

Να φοβάσαι τους προφήτες κι αυτούς που είναι έτοιμοι να πεθάνουν για την αλήθεια, επειδή κατά κανόνα κάνουν και άλλους να πεθάνουν μαζί τους, μερικές φορές πριν από αυτούς και καμιά φορά αντί για αυτούς. 

Οι κρίσεις πουλάνε καλά. 

Όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν στο Θεό, δεν είναι ότι δεν πιστεύουν πια τίποτα. Πιστεύουν στα πάντα. 

Η μαζική κουλτούρα είναι αντι-κουλτούρα. 

Κωμικό είναι η κατανόηση του αντιφατικού. Χιούμορ είναι η υποψία γι’ αυτό. 

Το ρόδο είναι τόσο πλούσιο σε νοήματα, που δεν του έχει μείνει πια σχεδόν κανένα νόημα. 

Η υπερβολική συσσώρευση στοιχείων κιτς αποτελεί μια αξιοσημείωτη υφολογική πρόταση. 

Έχω φτάσει να πιστεύω ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι ένα αίνιγμα, ένα άκακο αίνιγμα που γίνεται τρομερό λόγω της δικής μας μανιώδους προσπάθειας να το ερμηνεύσουμε σαν να είχε δήθεν κάποια βαθύτερη αλήθεια. 

Η μετάφραση είναι η τέχνη της αποτυχίας.  

Τι όμορφο που είναι ένα βιβλίο, που επινοήθηκε για να πιάνεται στο χέρι, ακόμη και στο κρεβάτι, ακόμη και μέσα σε μία βάρκα, ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχουν 

Στο βιβλίο του “Πώς να διαψεύδετε μια διάψευση και άλλες οδηγίες χρήσεως” υπάρχει μια συλλογή σπαρταριστών σύντομων ιστοριών. Τα κείμενα αυτά εμφανίστηκαν στη στήλη “Το φακελάκι της Αθηνάς” και δημοσιεύτηκαν στο Ιταλικό περιοδικό Espresso το 1986, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ‘90. Μέσα από αυτά φαίνεται το πανέξυπνο χιούμορ του μεγάλου Ιταλού συγγραφέα και ο εκπληκτικός σαρκασμός που συνήθιζε να έχει όταν αντιμετώπιζε τις διάφορες καταστάσεις. Ο Ουμπέρτο Έκο αποδεικνύει πως έχει όχι μόνο τη διάθεση αλλά και τη μοναδική ικανότητα να παίξει με τη γλώσσα και να διασκεδάσει γράφοντας. Όσα χρόνια και αν περάσουν τα λόγια του θα είναι πάντα επίκαιρα.

Τίτλος του συγκεκριμένου κειμένου: Πώς να αποφύγετε τις μεταδοτικές ασθένειες.

Σας το παραθέτω…

Πριν από πολλά χρόνια ένας ηθοποιός της τηλεόρασης, που δεν έκρυβε την ομοφυλοφιλία του, είπε σ’ένα χαριτωμένο νεαρό τον οποίο ολοφάνερα προσπαθούσε να γοητεύσει:”Μα πηγαίνεις με γυναίκες; Δεν ξέρεις ότι θα πάθεις καρκίνο;” Η φράση ακόμα ακούγεται στους διαδρόμους του Κόρσο Σεμπιόνε, μα ο καιρός γι’αστεία έχει πια περάσει. Διαβάζω ότι ο καθηγητής Ματρέ ανακάλυψε ότι η ετεροφυλική επαφή προκαλεί το θάνατο tout court: ακόμα και τα παιδιά το ξέρουν ότι χρησιμεύει για την αναπαραγωγή και όσος περισσότερος κόσμος γεννιέται, τόσος περισσότερος κόσμος πεθαίνει.

Μ’έναν τρόπο κάθε άλλο παρά δημοκρατικό η ψύχωση του AIDS απειλούσε να περιορίσει τη δραστηριότητα αποκλειστικά των ομοφυλοφίλων. Τώρα θα περιορίσουμε και τις ετεροφυλικές δραστηριότητες και θα είμαστε και πάλι όλοι ίσοι. Παραήμασταν ξέγνοιαστοι και η επιστροφή στις μαλάξεις μάς προσφέρει μια πιο αυστηρή συναίσθηση των δικαιωμάτων και των καθηκόντων μας.

Θα ήθελα ωστόσο να υπογραμμίσω ότι το πρόβλημα του AIDS είναι πιο σοβαρό απ’όσο πιστεύουμε και δεν αφορά μόνο τους ομοφυλοφίλους. Δε θα ήθελα να ενσπείρω τον πανικό, μα επιτρέψτε μου να επισημάνω μερικές ακόμα κατηγορίες υψηλού κινδύνου.

Ελεύθερα επαγγέλματα

Μη συχνάζετε στα πρωτοποριακά θέατρα της Νέας Υόρκης. Ως γνωστόν, για λόγους φωνητικής, οι αγγλοσάξωνες ηθοποιοί φτύνουν πολύ, αρκεί να τους δείτε  προφίλ κόντρα στο φως, και τα πειραματικά θεατράκια φέρνουν το θεατή σε άμεση επαφή με τα σταγονίδια του ηθοποιού. Αν είστε βουλευτής, αποφύγετε τις σχέσεις με τη Μαφία, για να μην είστε υποχρεωμένος να φιλάτε το χέρι του Νονού. Δε θα σας συμβουλεύαμε ούτε την ένταξη στην Καμόρα εξαιτίας της τελετής αίματος. Όποιος προσπαθεί να σταδιοδρομήσει πολιτικά μέσως της Εκκλησίας θα πρέπει ν’αποφεύγει τη Μετάληψη που μεταφέρει τα μικρόβια από στόμα σε στόμα μέσω των δαχτύλων του ιερέα, και ας μη μιλήσουμε για τους κινδύνους της κατ’ιδίαν εξομολόγησης.

Απλοί πολίτες και εργάτες

Στην υψηλότερη θέση κινδύνου βρίσκουμε τους ανέργους με τα χαλασμένα δόντια, διότι είναι επικίνδυνη η επαφή με τον οδοντογιατρό που βάζει στο στόμα τους τα χέρια του που άγγιξαν άλλα στόματα. Η κολύμβηση σε θάλασσα μολυσμένη από πετρελαιφοφόρο αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης, διότι το ελαιώδες μετάλλευμα μεταφέρει σταγονίδια σιέλου άλλων ανθρώπων που λίγο νωρίτερα το κατάπιαν και το έφτυσαν. Όποιος καπνίζει περισσότερα από ογδόντα Γκολουάζ τη μέρα αγγίζει με τα δάχτυλά του, που έχουν αγγίξει κι άλλα πράγματα, την άκρη του τσιγάρου και έτσι τα μικρόβια μπαίνουν στις αναπνευστικές οδούς. Αποφύγετε να ενταχθείτε στο Ταμείο Ανεργίας, διότι θα περνάτε όλη τη μέρα τρώγοντας τα νύχια σας. Προσέξτε να μη σας απαγάγουν σαρδηνοί βοσκοί ή τρομοκράτες: οι απαγωγείς χρησιμοποιούν συνήθως την ίδια κουκούλα σε όλες τους τις απαγωγές. Μην ταξιδεύετε με τρένο στη διαδρομή Φλωρεντία- Μπολόνια, διότι η έκρηξη σκορπίζει με μεγάλη ταχύτητα τα οργανικά υπολείμματα και σ` αυτές τις στιγμές της σύγχυσης είναι δύσκολο να προστατευτεί κανείς. Αποφύγετε να βρίσκεστε σε περιοχές που πλήττονται από πυρηνικές κεφαλές: μπροστά στο θέαμα του ατομικού μανιταριού ο άνθρωπος έχει την τάση να φέρνει τα χέρια στο στόμα (χωρίς να τα έχει πλύνει ! ) μουρμουρίζοντας «Θεέ μου!».

Επί πλέον, υψηλό ποσοστό κινδύνου διατρέχουν οι ετοιμοθάνατοι που φιλούν το σταυρό́ οι καταδικασμένοι σε θάνατο (διότι η λάμα της γκιλοτίνας δεν έχει αποστειρωθεί πριν από τη χρήση) τα παιδιά των ορφανοτροφείων και των βρεφοκομείων που η κακιά καλόγρια τα υποχρεώνει να γλείψουν το πάτωμα, αφού πρώτα τους έχει δέσει το ένα πόδι στην κούνια.

Τρίτος Κόσμος

Η απειλή είναι τεράστια για τους Ινδιάνους: το πέρασμα του καλουμέτ από στόμα σε στόμα προκάλεσε, ως γνωστόν, την εξαφάνιση του ινδιάνικου γένους. Οι Μεσανατολίτες και οι Αφγανοί διατρέχουν κινδύνους από το γλείψιμο της καμήλας αρκεί να δούμε το υψηλό ποσοστό θνησιμότητας στο Ιράν και στο Ιράκ. Οι αντιφρονούντες κινδυνεύουν πολύ, όταν οι βασανιστές τους εξαγριώνονται και τους φτύνουν κατάμουτρα. Οι Καμποτζιανοί́ και οι κάτοικοι των λιβανέζικων στρατοπέδων θα πρέπει ν` αποφεύγουν τα λουτρά αίματος, όπως συστήνουν εννιά γιατροί στους δέκα (ο δέκατος, ο πιο ανεκτικό́ς, είναι ο δόκτωρ Μένγκελε)

Οι νέγροι της Νοτίου Αφρικής είναι εκτεθειμένοι σε μολύνσειςόταν οι λευκοί τους κοιτάζουν περιφρονητικά και στραβώνουν το στόμα τους που είναι γεμάτο σάλια. Οι πολιτικοί κρατούμενοι κάθε φυλής πρέπει να καταβάλλουν φροντίδες, για ν`αποφεύγουν τα ντιρέκτ των αστυνομικών πάνω στα δόντια, μια και σίγουρα έχουν αγγίξει τα ούλα άλλων ανακρινομένων. Οι πληθυσμοί που μαστίζονται από λιμούς πρέπει ν` αποφεύγουν να ξεροκαταπίνουν συχνά, προκειμένου ν` απαλύνουν τις δαγκωνιές της πείνας, διότι το σάλιο έρχεται σ` επαφή με τα μιάσματα του περιβάλλοντος και προσβάλλει την πεπτική οδό.

Οι αρχές και ο Τύπος θα πρέπει ν` ασχοληθούν με τέτοιου είδους καμπάνιες υγιεινής αντί να σκανδαλοθηρούν σε άλλα προβλήματα, η λύση των οποίων μπορεί λογικότατα ν` αναβληθεί επ` αόριστον.