Άλκηστις Κυριαζοπούλου: Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα ζουν σαν ρομπότ και με αλλοιωμένη εικόνα του εαυτού τους
Η Άλκηστις Κυριαζοπούλου μετατρέπει τους ήρωες της αθωότητάς μας σε σύμβολα της ψηφιακής ματαιότητας και μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα τη δική μας αλλοιωμένη εικόνα
Την Άλκηστη Κυριαζοπούλου τη γνώρισα ένα χειμωνιάτικο απόγευμα του Δεκεμβρίου, στην γκαλερί Kapopoulos Fine Arts, στο Golden Hall. Θυμάμαι ακόμη το φως. Όχι το φυσικό φως του εμπορικού κέντρου, αλλά εκείνο το παράξενο, σχεδόν ηλεκτρικό φως που έμοιαζε να εκπέμπουν οι ίδιοι οι πίνακές της. Ένα φως που δεν φώτιζε απλώς τα έργα — φώτιζε κάτι μέσα σου.
Η Άλκηστη στεκόταν διακριτικά ανάμεσα στους επισκέπτες. Δεν είχε τίποτα από την επιτηδευμένη εξωστρέφεια που συχνά συνοδεύει τους νέους καλλιτέχνες της εποχής των social media. Αντίθετα, υπήρχε πάνω της μια σπάνια εσωτερικότητα. Σαν να γνώριζε ότι η πραγματική της φωνή βρισκόταν ήδη εκεί — πάνω στον καμβά.
Με εντυπωσίασε αμέσως η ευρηματικότητά της. Η τόλμη της να αγγίζει σύμβολα που όλοι θεωρούμε δεδομένα και να τα μεταμορφώνει σε κάτι νέο, σχεδόν ανησυχητικό. Και ακόμη περισσότερο, με συγκλόνισε η καθαρότητα των μηνυμάτων της. Τα έργα της δεν είναι διακοσμητικά αντικείμενα. Είναι αφηγήσεις. Είναι σχόλια. Είναι ερωτήματα.
Και όμως, διαθέτουν μια σπάνια ευελιξία. Ανήκουν παντού. Μπορούν να σταθούν με την ίδια φυσικότητα σε έναν αυστηρά μοντέρνο χώρο με γυαλί και μέταλλο ή σε ένα κλασικό περιβάλλον γεμάτο μνήμες και ιστορία. Δεν συγκρούονται με τον χώρο. Συνομιλούν μαζί του. Τον επαναπροσδιορίζουν.
Η δεύτερη ατομική της έκθεση, με τίτλο «Error 404: Reality Not Found», είναι κάτι περισσότερο από μια εικαστική πρόταση. Είναι μια υπαρξιακή δήλωση. Ένα σχόλιο πάνω στη ματαιοδοξία της σύγχρονης κοινωνίας, στη λατρεία της εικόνας και στην απώλεια του αυθεντικού εαυτού.
Η ίδια το περιγράφει με λόγια που ηχούν λιγότερο σαν καλλιτεχνική δήλωση και περισσότερο σαν προειδοποίηση:
«Η αθωότητα φοράει φίλτρα, η χαρά έχει προγραμματιστεί, ο ρομαντισμός χλευάζεται και η αυθεντικότητα πνίγεται στη λάμψη του πλαστού».
Και ξαφνικά, όλα αποκτούν νόημα.
Στους πίνακές της, οι ήρωες που κάποτε μας έμαθαν τι σημαίνει αλήθεια επιστρέφουν αλλοιωμένοι. Ο Σκρουτζ κρατά κρυπτονόμισμα αντί για την τυχερή του δεκάρα. Ο Πινόκιο δεν λέει ψέματα — χρησιμοποιεί selfie stick για να χωρέσει η μύτη του σε μια selfie. Η Μόνα Λίζα δεν είναι πια μυστήριο. Είναι προϊόν.
Δεν πρόκειται για σάτιρα, αλλά για καθρέφτη.
Η Άλκηστις δεν δημιουργεί από νοσταλγία. Δημιουργεί από ανάγκη κατανόησης. Όπως η ίδια έχει πει, δεν την ενδιέφερε να επιστρέψει στο παρελθόν, αλλά να καταλάβει καλύτερα την πραγματικότητα που ζει σήμερα. Και ίσως αυτό να είναι το στοιχείο που κάνει τη δουλειά της τόσο βαθιά σύγχρονη.
Γιατί η τέχνη της δεν αφορά την παιδική ηλικία.
Αφορά την απώλειά της.
Γεννημένη το 1995, ανήκει σε μια γενιά που μεγάλωσε στο μεταίχμιο δύο κόσμων: του αναλογικού και του ψηφιακού. Μια γενιά που έζησε την τελευταία αληθινά «αθώα» παιδική ηλικία — και την πρώτη πλήρως ψηφιακή ενηλικίωση.
Ίσως γι’ αυτό τα έργα της προκαλούν πρώτα χαμόγελο και μετά σιωπή. Γιατί αναγνωρίζεις μέσα τους κάτι που νόμιζες ότι είχες αφήσει πίσω.
Και αυτό που με συγκίνησε περισσότερο, παρατηρώντας την εκείνο το απόγευμα, ήταν η αίσθηση ότι η Άλκηστις δεν προσπαθεί να αρέσει.
Προσπαθεί να πει την αλήθεια.
Σε μια εποχή όπου όλοι χτίζουν μια εικόνα, εκείνη επιλέγει να αποκαλύπτει αυτό που υπάρχει από κάτω.
Σε μια εποχή όπου όλοι θέλουν να φαίνονται, εκείνη επιλέγει να βλέπει.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σπάνιο ταλέντο από όλα.
Να έχεις το θάρρος να δείχνεις στους ανθρώπους όχι αυτό που θέλουν να δουν — αλλά αυτό που είναι.
View this post on Instagram
Ο τίτλος «Error 404: Reality Not Found» υποδηλώνει απουσία πραγματικότητας. Πότε συνειδητοποιήσατε πρώτη φορά ότι κάτι «λείπει» από τον σύγχρονο τρόπο ζωής;
Αυτό που λέτε είναι μια ξεκάθαρη αίσθηση καθημερινή εδώ και πάρα πολύ καιρό η οποία γίνεται όλο και πιο έντονη μετά και από την εμφάνιση της λειτουργίας του ai στη ζωή μας όπου όλα έχουν αρχίσει να αλλάζουν διάσταση και μορφή.
Στη δεύτερη ατομική σας έκθεση φαίνεται ξεκάθαρα ότι δεν σας ενδιαφέρει η νοσταλγία, αλλά η αποκάλυψη. Τι θέλατε να αποκαλύψετε πρώτα απ’ όλα στον εαυτό σας μέσα από αυτή τη δουλειά;
Δεν με ενδιέφερε να νοσταλγήσω κάτι από το παρελθόν, αλλά να καταλάβω καλύτερα την πραγματικότητα που ζω τώρα. Αυτό που ήθελα να αποκαλύψω πρώτα στον εαυτό μου ήταν πόσο επηρεασμένη είμαι κι εγώ από αυτόν τον κόσμο της εικόνας, της υπερβολής, της τεχνητής τελειότητας και πόσο λεπτή είναι η γραμμή να μην «ξεφύγεις» και πέσεις στην παγίδα αυτή.
Οι ήρωες της παιδικής ηλικίας εμφανίζονται αλλοιωμένοι, «ψηφιακοί» και προγραμματισμένοι. Τους βλέπετε ως θύματα της εποχής ή ως συνένοχους σε αυτήν;
Κανείς δεν είναι ξεκάθαρα θύμα ή θύτης. Εξαρτάται από ποια πλευρά κοιτάει ο καθένας, από ποια πλευρά στέκεται και από ποια πλευρά σκέφτεται. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι ήρωες της παιδικής μας ηλικίας δεν είναι πια τόσο αθώοι όσο όταν αρχικά εμφανίσθηκαν.
Από τον Σκρουτζ με κρυπτονόμισμα μέχρι τον Πινόκιο με selfie stick, χρησιμοποιείτε το χιούμορ ως βασικό εργαλείο. Πιστεύετε ότι το χιούμορ κάνει πιο ανεκτή μια σκληρή αλήθεια;
Η αλήθεια είναι πάντα αλήθεια και γι’ αυτό δεν μπορεί και δεν θα πρέπει να είναι σκληρή. Αυτή είναι σήμερα η εποχή μας, με κρυπτονομίσματα και selfie sticks και τόσα άλλα που ακόμα και αυτά σε πολύ λίγα χρόνια ίσως αποτελούν απλά μια ανάμνηση καθώς θα έχουν αντικατασταθεί από κάτι άλλο. Οπότε αυτό που κυριαρχεί ειναι καθαυτή η αλήθεια σε συνδυασμό με το χιούμορ.
Αναφέρεστε συχνά στη «νέα θρησκεία της εικόνας». Τι πιστεύετε ότι έχουμε θυσιάσει σε αυτή τη λατρεία;
Η εικόνα παίζει σήμερα έναν ρόλο βαρύγδουπο. Είναι μια επίπλαστη πραγματικότητα που μας έχει ωθήσει να θυσιάσουμε τις αλήθειες μας, τη ψυχή μας και την αγνότητα της. Αλλά ελπίζω και προσδοκώ αυτό να μην κρατήσει πολύ και αυτό σιγά σιγά έχει αρχίσει να γίνεται εμφανές καθώς όλοι στρέφονται προς το απλό, το γνήσιο και το αληθινό.
Νιώθετε ότι η σύγχρονη κοινωνία μας ωθεί να ζούμε περισσότερο ως εικόνες παρά ως άνθρωποι;
Όπως προείπα ζούμε στην εποχή της εικόνας μέσω των social media και του ai, αλλά αυτό τείνει να φθείνει διότι η ανθρώπινη φύση πιστεύω είναι πιο δυνατή από τον κάθε είδους προγραμματισμό και την ψηφιοποίηση.
View this post on Instagram
Πώς αποφασίζετε ποια στοιχεία του παρελθόντος θα «μεταφέρετε» στο παρόν μέσα από την τέχνη σας;
Επιλέγω στοιχεία του παρελθόντος που εξακολουθούν να έχουν σχέση με το σήμερα. Με ενδιαφέρει να δείξω πώς αλλάζει το νόημά τους όταν τα βλέπουμε μέσα στη σύγχρονη πραγματικότητα.
Το παρελθόν για μένα είναι ένας τρόπος να μιλήσω για το παρόν.
Στα έργα σας, η πραγματικότητα μοιάζει κάτι που «ψάχνουμε» και όχι κάτι που ζούμε. Νιώθετε ότι σήμερα χρειάζεται προσπάθεια για να είμαστε παρόντες;
Αντιθέτως. Θεωρώ ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα ζουν σαν ρομπότ και με αλλοιωμένη εικόνα του εαυτού τους. Και σπάνια ψάχνουν την αλήθεια τους.
Στην έκθεσή σας η τελειότητα παρουσιάζεται σχεδόν ως απειλή. Πότε αρχίσατε να βλέπετε την ατέλεια ως δύναμη;
Όπως καλά θα γνωρίζετε η τελειότητα δεν υπάρχει παρά μόνο στη θεϊκή διάσταση. Οπότε η ατέλεια σωστά λέτε ότι έχει δύναμη ακριβώς επειδή κάνει κάθε τι ξεχωριστό και αυθύπαρκτο.
Τα έργα σας προκαλούν πρώτα χαμόγελο και μετά προβληματισμό. Είναι συνειδητή αυτή η «παγίδα» για τον θεατή;
Δημιουργώ και ζωγραφίζω ανάλογα με την έμπνευση της στιγμής, χωρίς να υπάρχουν παγίδες και δεύτερες σκέψεις. Τα έργα από μόνα τους έχουν την δυναμική τους και αυτό είναι το μαγικό της τέχνης, ότι μπορεί να προκαλέσει διαφορετικά συναισθήματα και σκέψεις στο κοινό ανάλογα με την αλήθεια του καθενός.
View this post on Instagram
Πόσο σημαντικό είναι για εσάς ο θεατής να φύγει από την έκθεση με ερωτήματα και όχι με εύκολες απαντήσεις;
Είναι πολύ σημαντικό για μένα ο θεατής να φύγει με ερωτήματα και όχι με έτοιμες απαντήσεις. Δεν με ενδιαφέρει να δώσω ένα συγκεκριμένο μήνυμα, αλλά να δημιουργήσω έναν χώρο όπου ο καθένας μπορεί να σκεφτεί και να αναγνωρίσει κάτι δικό του.
Πιστεύω ότι όταν φεύγεις με μια απορία, το έργο συνεχίζει να δουλεύει μέσα σου και μετά την έκθεση.
Υπάρχει κάποιο έργο σας που σας εξέθεσε συναισθηματικά περισσότερο από τα άλλα;
Ο πίνακας με τη Μόνα Λίζα ήταν από τα έργα που με εξέθεσαν περισσότερο, γιατί μέσα από ένα παγκόσμιο σύμβολο ομορφιάς έδειξα μια πιο σύγχρονη, αλλοιωμένη εκδοχή της. Τα πλαστικά στήθη και τα τατουάζ δεν ήταν απλώς μια εικόνα, αλλά ένας τρόπος να μιλήσω για την πίεση της αλλαγής και της τεχνητής ταυτότητας.
Πότε καταλαβαίνετε ότι ένα έργο έχει ολοκληρωθεί;
Είναι μαγική η στιγμή της δημιουργίας. Και πραγματικά μόνο ένας καλλιτέχνης μπορεί να μπει σε αυτή τη διάσταση και χρονογραμμή από την αρχή έως το τέλος του κάθε έργου και να το νιώσει σαν ολοκλήρωση της πραγμάτωσης της έμπνευσης του.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο ρίσκο που έχετε πάρει καλλιτεχνικά μέχρι σήμερα;
Να είμαι και να παραμείνω ο εαυτός μου.
Πώς διαχειρίζεστε τη μοναξιά της δημιουργικής διαδικασίας;
Με συνεπαίρνει. Η μοναξιά μου αρέσει αρκετά κάποιες φορές. Θεωρώ ότι είμαι πολύ τυχερή που κάνω ένα επάγγελμα το οποίο δεν έχει την επαφή με τον κόσμο την ώρα της δημιουργίας και απλά συγκεντρώνομαι στο έργο μου.
Τι ρόλο παίζει η αμφιβολία στη δουλειά σας;
Όταν λέτε αμφιβολία ίσως εννοείται την ανησυχία του καλλιτέχνη ενδεχομένως, που αποτελεί αναπόσπαστο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας μας, αλλά και έναυσμα δημιουργίας και τέχνης.
Αν έπρεπε να περιγράψετε τη δουλειά σας με μία λέξη, ποια θα ήταν;
Δημιουργία.
View this post on Instagram
Θεωρείτε ότι η τέχνη σήμερα οφείλει να έχει και κοινωνικό αποτύπωμα ή αρκεί η αισθητική της δύναμη;
Ιδανικά να ήθελα να έχει και τα δύο παράλληλα.
Υπάρχει έργο στην έκθεση που θεωρείτε πιο «επικίνδυνο» ή πιο αποκαλυπτικό από τα άλλα;
Ναι, πάλι θα πω για το έργο με τη Μόνα Λίζα ήταν από τα πιο «επικίνδυνα» για μένα, γιατί πείραξα ένα σύμβολο που όλοι θεωρούν σχεδόν ιερό. Δείχνοντάς την με πλαστικές επεμβάσεις και τατουάζ, αποκάλυψα πώς ακόμα και κάτι διαχρονικό μπορεί να αλλοιωθεί από τα σημερινά πρότυπα.Ήταν αποκαλυπτικό, γιατί μιλάει άμεσα για την ανάγκη του σήμερα να αλλάζουμε συνεχώς την εικόνα μας.
Αν έπρεπε να ξεχωρίσετε έναν πίνακα ως «καρδιά» της έκθεσης, ποιος θα ήταν και γιατί;
Δεν μου είναι εύκολο να αποφασίσω αλλά θα έλεγα τον Πινόκιο με τη μύτη του ως selfie stick όπου ήταν και το εξώφυλλο της έκθεσης μου. Θεωρώ πως η selfie είναι κάτι που όλοι ξέρουμε τι είναι και όλοι έχουμε βγάλει. Μάλιστα ήταν ακόμα πιο ενδιαφέρον να βλέπω τον κόσμο στην έκθεση να βγαίνει selfie μπροστά από τον πίνακα αυτόν.
Μετά το “Error 404”, νιώθετε ότι αλλάζει ο τρόπος που βλέπετε τον κόσμο γύρω σας;
Η ματιά μου για τον κόσμο προβλήθηκε στο έργο μου όχι το αντίθετο.
Πιστεύετε ότι η επόμενη δουλειά σας θα κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση ή αισθάνεστε ήδη την ανάγκη για ρήξη;
Έχω ήδη ξεκινήσει να δημιουργώ τα νέα μου έργα αλλά δεν θα μπορούσα να αποκαλύψω το ύφος αυτών καθώς θα ήταν σαν να προδίδω την έμπνευση μου.
Τι θα θέλατε να κρατήσει ένας νέος άνθρωπος φεύγοντας από την έκθεση;
Θα ήθελα να με συνδέσει με αυτό το είδος τέχνης και φυσικά να του μείνει μια πολύ ωραία εικόνα στο μυαλό και στο μάτι και κυρίως μια χαρούμενη αίσθηση.
Πώς κρατάτε ζωντανή αυτή την παιδική δημιουργικότητα;
Οι καλλιτέχνες δεν μεγαλώνουν ποτέ. Είναι από τη φύση τους ανήσυχα πνεύματα και ο χρόνος δεν τους αγγίζει, γιατί απλά δεν υπάρχει ουσιαστικά, καθώς χάνεται όταν δημιουργούν.
Πώς βλέπετε τη σχέση τέχνης και στιγμιαίας φήμης σήμερα;
Η ζωγραφική ως είδος τέχνης μη φθαρτό και μη αέρινο μένει στην αιωνιότητα. Όσο και αν φυσικά μπορεί να προκύψει στιγμιαία φήμη, αν το ταλέντο είναι έμφυτο και υπαρκτό πάντα θα βρίσκει τρόπο και χώρο ύπαρξης. Χωρίς βέβαια το άγχος της συνεχούς και ακατάληπτης εμφάνισης και παρουσίας.
Πόσο συνειδητά «χτίζετε» τη δική σας πραγματικότητα μέσα στα έργα σας;
Μα για έναν καλλιτέχνη αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο. Μόνο με τη ψυχή μου δημιουργώ και αυτό αποτυπώνεται στον καμβά. Και φυσικά έτσι μόνο παραμένεις και αναγνωρίσιμος στο κοινό γιατί αυτό θα σε χαρακτηρίζει πάντα. Και κανείς μα κανείς δεν θα μπορεί να σε αντιγράψει.
Μέχρι ποιο σημείο είστε διατεθειμένη να εκτεθείτε;
Η γύμνια της ψυχής ενός καλλιτέχνη δεν προκαλεί ντροπή μόνο συναίσθημα έκστασης και δημιουργίας.
Θέλετε η τέχνη σας να «διακοσμεί» ή να ταράζει;
Τα συναισθήματα που προκύπτουν στο κοινό από τα έργα ενός καλλιτέχνη δεν τα καθορίζει ο καλλιτέχνης αλλά τα ίδια τα έργα. Ο καθένας αποτελεί μια αυθύπαρκτη προσωπικότητα με δικιά του ματιά και άποψη, επομένως ο καθένας βλέπει και νιώθει διαφορετικά απέναντι σε έναν πίνακα. Και αυτό είναι το μαγικό της τέχνης της ζωγραφικής, ότι μπορεί το ίδιο το έργο να προκαλέσει διαφορετικά και ίσως και αντικρουόμενα συναισθήματα.
Πιστεύετε ότι η τέχνη σήμερα οφείλει να παίρνει θέση;
Σε όλη την πορεία της ιστορίας του ανθρώπινου είδους η τέχνη έχει διατελέσει εργαλείο αντίστασης, πόσο μάλλον σε αυτή την εποχή που όλα τρέχουν με ακατάπαυστη ροή και κάποιοι πρέπει να αντισταθούν πριν μας παρασύρει όλους αυτή η δίνη.
Τι είναι αυτό που δεν μπορείτε να εκφράσετε αλλιώς παρά μόνο μέσα από την τέχνη;
Αυτό θα το αφήσω να το μιλήσουν τα έργα μου, και νομίζω πως με κάθε διάθεση αυτοσαρκασμού αυτά μιλάνε δυνατά και καθαρά.
Πώς διαλέγετε τους τίτλους των έργων σας;
Είναι θέμα έμπνευσης και αυτό, έμπνευση της στιγμής, οπότε μπορεί να προκύψει και πριν και μετά. Εννοείται πως ο τίτλος πρέπει να είναι ξεκάθαρος με την εικόνα του πίνακα.
Αν έπρεπε να συνοψίσετε αυτή την έκθεση σε τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;
Αιώνας της ψηφιοποίησης
Αν η έκθεση ταξίδευε σε άλλη πόλη ή χώρα, πώς θα την «αναδιαμορφώνατε»;
Ωραία ερώτηση! Αν με ακολουθήσετε στην πορεία μου θα αποκαλυφθεί η απάντηση στην ερώτησή σας. Αν και η συγκεκριμένη έκθεση θα μπορούσε να σταθεί σε οποιοδήποτε κοινό και σε οποιαδήποτε χώρα.
View this post on Instagram
Διαβάστε επίσης:
Πιερ-Ωγκίστ Ρενουάρ: Ο ζωγράφος που αντιστάθηκε στη δυστυχία – και σήμερα διδάσκει ξανά την τέχνη της χαράς σε έναν κουρασμένο κόσμο
Μαρκ Ρόθκο: Ο ζωγράφος που τόλμησε να κοιτάξει το κενό και σήμερα εξηγεί γιατί η εποχή μας φοβάται τη σιωπή
Άντι Γουόρχολ: Ο άνθρωπος που προέβλεψε τον κόσμο των social media
