Η σκοτεινή βιομηχανία της «αποτοξίνωσης»
Και τελικά ποιος είναι υπεύθυνος για να την ελέγχει;
Περιεχόμενα
Υπάρχει κάτι βαθιά ελληνικό και βαθιά σύγχρονο στην ιστορία της ψευδοϊατρικής και της παράνομης άσκησης θεραπευτικών πρακτικών, του κεντρικού θέματος των ημερών: το «Είσαι ό,τι δηλώσεις». Μόνο που πλέον δεν είναι ότι απλώς «δηλώνεσαι». Παρουσιάζεσαι. Ευθαρσώς. Με βιογραφικά, τίτλους, επιστημονικοφανή ορολογία, ενίοτε μάλιστα και σε επίσημα συνέδρια με υπουργικές αιγίδες. Η παλιά αυτοανακήρυξη έχει πλέον μεταμφιεστεί σε θεσμική κανονικότητα.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ο εκάστοτε θεραπευτής που αυτοπαρουσιάζεται ως Μεσσίας και που ισχυρίζεται ότι θεραπεύει με ενέργειες, «συχνότητες» και αμφίβολες «θεραπείες αποτοξίνωσης», είναι και ο τρόπος με τον οποίο απέκτησε / αποκτά το φαινομενικό του κύρος, είναι το πλαίσιο στο οποίο λειτουργεί και κινείται, με ανθρώπους και θεσμούς να συμβάλλουν -συνειδητά ή μη- στο να φαίνεται αξιόπιστος.
Οι εναλλακτικές θεραπείες υπάρχουν εδώ και πολλές δεκαετίες. Η ίδια η ιστορία των φορέων της ομοιοπαθητικής τοποθετεί την είσοδό της στην Ελλάδα το 1889, με οργανωμένη εταιρική παρουσία από το 1971. Μιλάμε, λοιπόν, για περισσότερο από έναν αιώνα δράσης. Δεν πρόκειται για μια πρόσκαιρη μόδα του Instagram και του Tik Tok (και ας παρατηρείται σε αυτά ένας καταιγισμός ανάλογων προφίλ τα τελευταία χρόνια και δη, τα μετά-Covid για όλους τους πιθανούς λόγους).
Η παλιά «εναλλακτική θεραπεία» μιλούσε για ενέργεια. Η καινούρια μιλά για βιοδείκτες. Η παλιά μιλούσε για «αρνητικές επιρροές». Η καινούρια μιλά για τοξικό φορτίο κ.ο.κ.. Μια νέα φάση ή μια καίρια λεκτική μετατόπιση (που προσδίδει και βιοϊατρικό κύρος), με απώτερο στόχο τη διεύρυνση του δυνητικού κοινού;
Από την τεκμηριωμένη θεραπεία στην ατεκμηρίωτη υπόσχεση
Ας πάρουμε την πλασμαφαίρεση. Δεν είναι πρακτική ψευδοεπιστήμης αλλά πραγματική, σύνθετη ιατρική διαδικασία, η οποία χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες παθήσεις και συγκεκριμένες ενδείξεις (βαριά μυασθένεια, θρομβωτική θρομβoπενική πορφύρα (TTP), σύνδρομο Guillain-Barré κ.ά.). Το ότι υπάρχει όμως μια ιατρική τεχνολογία δεν σημαίνει και ότι κάθε της χρήση είναι, αυτομάτως, ορθή… Η διπλή διήθηση του πλάσματος ερευνάται σήμερα και για την απομάκρυνση ορισμένων περιβαλλοντικών ρύπων. Υπάρχουν νεότερες μελέτες επί του πεδίου, τα διαθέσιμα δεδομένα ωστόσο είναι ακόμη περιορισμένα και σε σημαντικό βαθμό προκαταρκτικά. Δεν νοείται λοιπόν ένας υγιής άνθρωπος να υπόκειται σε τέτοια διαδικασία, παρασυρόμενος από την υπόσχεση της απομάκρυνσης των τοξινών της καθημερινότητα και της ευεξίας. Όταν η χρήση της πλασμαφαίρεσης λανσάρεται ως casual detox και προβάλλεται ως θεραπευτική πρακτική χωρίς να υφίσταται η προαπαιτούμενη τεκμηρίωση, έχουμε να κάνουμε με ξεκάθαρη παραπλάνηση.
Ας εξετάσουμε τώρα μερικές ακόμα θεραπείες: το ίδιο συμβαίνει και με την οζονοθεραπεία. Υπάρχει ερευνητική βιβλιογραφία, υπάρχουν μελέτες, υπάρχουν διαφορετικές εφαρμογές που εξετάζονται. Αλλά η απόσταση από την ερευνητική υπόθεση στη γενικευμένη υπόσχεση θεραπείας είναι τεράστια. Η διαθέσιμη βιβλιογραφία δεν δικαιολογεί επ’ ουδενί την εικόνα ενός καθολικού θεραπευτικού εργαλείου.
Το ίδιο και με την υδροθεραπεία του παχέος εντέρου. Υπάρχει αγορά, υπάρχουν άνθρωποι που αναφέρουν ότι αισθάνονται καλύτερα μετά από αυτή. Συστηματική, ωστόσο, ανασκόπηση δεν εντόπισε μεθοδολογικά αυστηρές ελεγχόμενες δοκιμές που να στηρίζουν τον καθαρισμό του παχέος εντέρου για τη γενική προαγωγή της υγείας, ενώ έχουν καταγραφεί και ανεπιθύμητες ενέργειες.
Ο βιοσυντονισμός, από την άλλη, είναι ακόμα χαρακτηριστικότερη περίπτωση: επιστημονικοφανής γλώσσα, μηχανήματα, «συχνότητες», διάγνωση και θεραπεία μέσω υποτιθέμενων «ενεργειακών πληροφοριών». Και σε αυτή την περίπτωση, δεν υπάρχει η απαιτούμενη κλινική τεκμηρίωση για τους μεγάλους διαγνωστικούς και θεραπευτικούς ισχυρισμούς που συχνά συνοδεύουν τη μέθοδο.
Σαφώς και δεν είναι όλες οι εναλλακτικές θεραπείες παράνομες. Ό,τι δεν αποτελεί συμβατική θεραπεία δεν είναι -αυτομάτως- απαγορευμένο. Τι τίτλο όμως διαθέτει ο εκάστοτε θεραπευτής, είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος, τι διαδικασίες ακολουθεί και σε τι χώρο, με ποια άδεια και φυσικά, τι ακριβώς υπόσχεται στον ασθενή;
Το τραγικό συμβάν με τον Γιώργο Μαζωνάκη
Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών ανακοίνωσε, μετά τον θάνατο του γνωστού τραγουδιστή, ότι στον χώρο από όπου διεκομίσθη στο νοσοκομείο χωρίς ζωτικές ενδείξεις, βρέθηκαν δύο μηχανήματα πλασμαφαίρεσης, η εγκατάσταση των οποίων δεν επιτρέπεται σε απλό ιατρείο. Σε ένα ιατρείο το οποίο, υπενθυμίζουμε, είχε ελεγχθεί επανειλημμένα (το 2024 και το 2025). Τότε λοιπόν, σύμφωνα πάντα με την ανακοίνωση, δεν είχε διαπιστωθεί η εγκατάσταση τέτοιου είδους μηχανήματος(!).
Τι ακριβώς λοιπόν ελέγχει… ένας έλεγχος;
Ελέγχει αν υπάρχει επίσημη ταμπέλα; Ελέγχει τους δηλωμένους χώρους; Ελέγχει τα έγγραφα; Ελέγχει τι πραγματικά συμβαίνει εντός των ιατρείων; Οι εναλλακτικές θεραπείες είναι απολύτως ορατές εν έτει 2026. Παρ’ όλα αυτά, καθώς φάνηκε, παραμένουν -σταθερά- θεσμικά δυσδιάκριτες.
Ένας γιατρός χωρίς ειδικότητα παραμένει γιατρός. Αυτό είναι σαφές. Η έλλειψη ειδικότητας δεν του αφαιρεί τη δυνατότητα άσκησης του επαγγέλματος. Δεν δύναται όμως να παρουσιάζει μια μη αναγνωρισμένη εκπαίδευση ως ισοδύναμη με κρατικά αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα. Οφείλει να διαθέτει την αναγκαία γνώση, την κλινική επάρκεια και να ενεργεί σύμφωνα με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης.
Επίσης, κάτι κρίσιμο: σε ένα επείγον περιστατικό ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας επιβάλλει στον γιατρό να παράσχει βοήθεια ανεξαρτήτως της ειδικότητάς του και στο μέτρο των δυνατοτήτων του, προτού παραπέμψει τον ασθενή σε κατάλληλο ειδικό / κατάλληλη μονάδα. Iδανικά εγκαίρως…
Όταν η λεζάντα επιδιώκει να αντικαταστήσει το τεκμήριο
Ο απλός πολίτης -και δη ο απλός απεγνωσμένος πολίτης- δεν είναι σε θέση να ξεχωρίσει εύκολα το MSc από το σεμινάριο, το PhD από την «πιστοποίηση», την ειδικότητα από την ιδιωτική μετεκπαίδευση. Η πολιτεία όμως μπορεί. Και οφείλει να δρα αναλόγως.
Σε ό,τι αφορά τώρα την (ψευδο)ϊατρική και τη διαφήμιση, ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας ορίζει ότι η ενημέρωση του κοινού από γιατρούς οφείλει να στηρίζεται σε απολύτως τεκμηριωμένα στοιχεία και απαγορεύει την προσωπική διαφήμιση και την εκμετάλλευση της έλλειψης ειδικών ιατρικών γνώσεων του κοινού. Στο μεταξύ, ανειδίκευτοι και κατ’ επίφαση επαΐοντες, ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια. Ένα μίνι γκάλοπ ανάμεσα σε φίλους και γνωστούς ήταν αρκετό για να καταδείξει τη δημοφιλία τους και την ταχύτητα με την οποία εξαπλώνεται η φήμη τους σε μικρούς ή και όχι τόσο μικρούς κύκλους.
Διαβάστε επίσης
Όταν το θεσμικό βήμα δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με θεσμικό κύρος
Το επιπλέον στενόχωρο τώρα παράδοξο της υπόθεσης Μαζωνάκη: Το 2023, μόλις τρία χρόνια πριν, η ίδια γιατρός, που σήμερα διώκεται ποινικά για τον αδόκητο χαμό του, συμμετείχε ως ομιλήτρια -στην ενότητα των εναλλακτικών θεραπειών- στο 1st Health Travel International Conference. Και δεν πρόκειται για κάποιο περιθωριακό event σε μια αίθουσα ξενοδοχείου! Στο επίσημο πρόγραμμα αναφέρεται ρητώς ότι το συνέδριο τελούσε υπό την αιγίδα των Υπουργείων Υγείας και Τουρισμού. Η έναρξή του, μάλιστα, περιλάμβανε και επίσημες τοποθετήσεις υπουργών και λοιπών κρατικών εκπροσώπων.
Ας δεχτούμε ότι η κυβερνητική αιγίδα ενός συνεδρίου δεν σημαίνει απαραίτητως και έγκριση κάθε ομιλητή / κάθε θεραπείας. Όταν ένα forum υψηλού επιπέδου για τον ιατρικό και υγειονομικό τουρισμό προσκαλεί έναν γιατρό να μιλήσει για «εναλλακτικές θεραπείες», όταν ο ίδιος παρουσιάζει δημόσια ένα μηχάνημα ως μέσο detox του αίματος και όταν, τέλος, στην επίσημη σελίδα του συνεδρίου υπάρχει αναρτημένο το βιογραφικό του, μοιραία εγείρεται το ερώτημα: ήταν / είναι κάποιος υπεύθυνος της στοιχειώδους δέουσας επιμέλειας – ελέγχει κάποιος τους τίτλους, τις ειδικότητες και όσα επρόκειτο / πρόκειται να παρουσιαστούν;
Όπως επίσης: είναι αυτό που παρουσιάζεται ως θεραπεία πράγματι θεραπεία; Πραγματοποιείται νόμιμα στον χώρο που πραγματοποιείται;
Το ενδεχόμενο της υποκαταγραφής θυμάτων
Το πρόβλημα στην περίπτωση των εναλλακτικών θεραπειών δεν είναι και δεν πρέπει να είναι οι άνθρωποι που επιθυμούν / επιλέγουν να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό. Ούτε θα πρέπει να στοχοποιείται συλλήβδην η εναλλακτική ιατρική, εξισώνοντας κάθε διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση με την ψευδοϊατρική και τα παραφερνάλιά της.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ο ελεγκτικός μηχανισμός και η αδυναμία του να εντοπίσει τις παρανομίες, την εξαπάτηση – πολλώ δεν μάλλον, όταν οι συνέπειες αποβαίνουν μοιραίες, πολλώ δε μάλλον όταν θρηνούμε θύματα.
Και κάπως έτσι, προκύπτει ένα αναπόφευκτο ερώτημα: πόσα περιστατικά άραγε δεν καταγράφηκαν ποτέ ως τέτοια; Πόσα αποδόθηκαν αλλού και πόσα χάθηκαν μέσα στις αδυναμίες του συστήματος; Είναι άραγε αυτή μια ανατριχιαστική εικασία ή μια ανατριχιαστική πραγματικότητα που απλώς μένει να αποκαλυφθεί – έστω και ετεροχρονισμένα;
