Πώς ο καφές έγινε ελληνικός τρόπος ζωής
Ελληνικό, φραπέ, εσπρέσσο ή «φρέντο»; Όπως κι αν τον πίνεις, ο καφές για τους Έλληνες είναι πολλά παραπάνω από ένα ρόφημα.
Περιεχόμενα
Λένε ότι το πιο επιτυχημένο μάρκετινγκ είναι όταν μια εταιρεία καταφέρνει να αντικαταστήσει το προϊόν με το όνομα της στη κοινή καθομιλουμένη. Στην περίπτωση του καφέ δεν μιλάμε ασφαλώς για κάποια εταιρεία, αλλά δεν θα ήταν παράλογη η αναλογία με το πώς το προϊόν έχει ενταχθεί στην καθημερινότητα μας, ώστε να έχει γίνει σημείο αναφοράς και έκφρασης. Γιατί όταν λέμε «πάμε για καφέ», έχουμε περισσότερο στο μυαλό μας μια διαδικασία κοινωνικοποίησης παρά την ίδια την κατανάλωση του. Συνέβη κάτι ευχάριστο ή δυσάρεστο στην κολλητή ή στον κολλητό; «Πάμε για καφέ να μου τα πεις». Τώρα το αν θα καταλήξεις όντως να πίνεις εσπρέσο, καπουτσίνο ή οτιδήποτε άλλο, δεν έχει καμία απολύτως σημασία, γιατί ο καφές έχει γίνει τόσο αναπόσπαστο κομμάτι της κουλτούρας μας που τον αναφέρει κανείς σε οποιαδήποτε περίσταση περιλαμβάνει συνάθροιση σε δημόσιο χώρο. Σημαίνει κατά κύριο λόγο συνάντηση, παρέα, κουβέντα, φλερτ, παρηγοριά και κοινωνική επαφή. Σκεφτείτε λίγο να βρίσκεστε σε μια καφετέρια με τους φίλους σας και να τυχαίνει να μην πίνει κανείς καφέ. Ο ένας π.χ. να πίνει ζεστό τσάι, ο άλλος φυσικό χυμό κ.λπ. Αν σας πάρει κάποιος τηλέφωνο και σας ρωτήσει πού βρίσκεστε, δεν θα πείτε «είμαι έξω για καφέ»; Και όλο αυτό συμβαίνει σε μια χώρα που δεν έχει καμία ιστορική παράδοση στην καλλιέργεια καφέ και συνεπώς δεν υπάρχει κάποια διαχρονική συσχέτιση του ροφήματος με την ελληνική κουλτούρα.
Έναν ελληνικό, παρακαλώ
Πώς κατάφερε, λοιπόν, ο καφές να αποκτήσει τόσο ισχυρή θέση στην ελληνική καθημερινότητα, χωρίς ποτέ να αποτελεί προϊόν που παράγεται στον τόπο μας; Η απάντηση μάλλον δεν βρίσκεται στην ποιότητα του ίδιου του ροφήματος, αλλά σε όλα όσα έχουμε καταφέρει να χωρέσουμε γύρω από αυτό. Από τον ελληνικό καφέ στο καφενείο μέχρι τον στιγμιαίο καφέ στο σπίτι και από εκεί στον εσπρέσο, τον φρέντο (όλοι ξέρουμε ότι εννοούμε τον φρέντο εσπρέσσο, παρότι θα έφριταν οι γείτονες Ιταλοί με το πετσόκομμα αυτό) και τη σημερινή κουλτούρα του specialty coffee, το ρόφημα μπορεί να πήρε πολλές μορφές, δεν χάθηκε όμως ο πραγματικός του ρόλος. Γιατί μπορεί να αλλάξαμε γεύσεις, ποτήρια και τρόπους παρασκευής, δεν αλλάξαμε όμως τη συνήθεια να καθόμαστε.
Στην Ελλάδα δεν μετράμε τον καφέ μόνο σε γουλιές, αλλά και σε χρόνο. Ένα «πάμε για καφέ» μπορεί να σημαίνει δέκα λεπτά στο πόδι ή τρεις ώρες σε ένα τραπέζι, ανάλογα με το πόσα έχουμε να πούμε και, κυρίως, με το πόσο θέλουμε να μείνουμε. Ο καφές έγινε έτσι κοινωνικό άλλοθι, μια μικρή παύση από την υποχρέωση να βιαζόμαστε και ίσως η πιο αποδεκτή δικαιολογία για να διαθέσουμε χρόνο ο ένας στον άλλον.
Πόσα κιλά καφέ πίνεις το χρόνο;
Βέβαια, για να μιλήσουμε με αριθμούς και δεδομένα, ακόμα και στο κομμάτι της κατανάλωσης, έχουν υπάρξει διαχρονικά μια σειρά από έρευνες που αναδεικνύουν το πόσο ισχυρή είναι η σχέση των Ελλήνων με τον καφέ.
Αρχικά αξίζει να αναφέρουμε ότι, σύμφωνα με μελέτη που διεξήχθη για λογαριασμό μεγάλης εταιρείας παρασκευής καφέ, βρισκόμαστε 9οι παγκοσμίως σε ετήσια κατανάλωση, που ισοδυναμεί με 624,1 φλιτζάνια ανά κάτοικο ή αλλιώς 10,3 κιλά για τον καθένα από εμάς ετησίως. Αξιοσημείωτο εύρημα είναι ότι ξεπερνάμε όλες τις μεσογειακές χώρες, όπως τους Ιταλούς (525,6) και τους Ισπανούς (386,9, σχεδόν τα μισά φλιτζάνια σε σχέση με τους Έλληνες), ενώ στη σχετική λίστα βρίσκονται πάνω από εμάς αποκλειστικά ευρωπαϊκές χώρες όπως το Λουξεμβούργο, η Φινλανδία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Δανία, η Αυστρία, η Ελβετία και η Ολλανδία. Αν λάβει βέβαια κανείς υπόψη την αγοραστική δύναμη αυτών των λαών και την συγκρίνει με αυτή των Ελλήνων, θα καταλάβει ότι η 9η θέση έχει πολύ μεγαλύτερη αξία, γιατί πολύ απλά μας δείχνει πως στη συνείδηση του Έλληνα η δαπάνη για καφέ αποτελεί καθημερινή ιεροτελεστία, ακόμα και αν οι δυνατότητες της τσέπης μας δεν μπορούν να συγκριθούν με αυτές των Σκανδιναβών και των Κεντροευρωπαίων.
Παράλληλα, η ελληνική ένωση καφέ έχει δημοσιεύσει μελέτη που αναφέρει πως το 84% των Ελλήνων απολαμβάνει τουλάχιστον έναν καφέ ημερησίως, ενώ σχεδόν το 50% καταναλώνει περισσότερους από έναν, είτε στο σπίτι τους είτε σε κάποιο από τα χιλιάδες σημεία που υπάρχουν στην ελληνική επικράτεια.
Στην Ελλάδα λειτουργούν 88.000 σημεία πώλησης καφέ, κάτι που με απλά μαθηματικά μεταφράζεται σε 1 κατάστημα ανά 118 κατοίκους, γεγονός που καθιστά την ελληνική αγορά καφέ μία από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας. Τα συγκεκριμένα καταστήματα αντιστοιχούν στο 59% των χώρων εστίασης στη χώρα, ενώ και από επιχειρηματική σκοπιά η επένδυση σε ένα μικρό καφέ αποτελεί την αγαπημένη επιλογή των νέων επιχειρηματιών. Αυτό ασφαλώς δεν χρειαζόμασταν κάποια έρευνα για να το διαπιστώσουμε, παρά μόνο μια απλή περιήγηση σε οποιαδήποτε γειτονιά.
Αν κόψεις τον καφέ απ’ έξω, θα μπορέσεις να αγοράσεις σπίτι (και άλλοι μύθοι)
Τέλος, ένα ιδιαίτερα αξιόπιστο στατιστικό που επιβεβαιώνει τη σχέση λατρείας μεταξύ Ελλήνων – καφέ είναι η έρευνα που δημοσίευσε πρόσφατα η ΕΛ.ΣΤΑΤ σχετικά με τον οικογενειακό προϋπολογισμό των νοικοκυριών. Σε μια εποχή πληθωρισμού και έντονων ανατιμήσεων όπου σχεδόν όλα τα προϊόντα της καθημερινότητας έχουν σημειώσει ραγδαία αύξηση τιμών, ο καφές δεν θα μπορούσε να αντισταθεί σε αυτή την τάση. Η μεγαλύτερη αύξηση δαπάνης για τα ελληνικά νοικοκυριά το 2025 ήταν στα προϊόντα καφέ, τσάι και κακάο, καθώς προκύπτει ότι το μέσο ελληνικό νοικοκυριό ξόδεψε περίπου 12% περισσότερα χρήματα σε σχέση με το 2024 για τη συγκεκριμένη κατηγορία. Και για να μην υπάρξουν παρερμηνείες, το συγκεκριμένο ποσοστό δεν σημαίνει ότι η ποσότητα καφέ αυξήθηκε κατά 12%, σημαίνει ότι, παρά τις ανατιμήσεις, οι περισσότεροι Έλληνες επέλεξαν να εξακολουθούν να προτιμούν αυτά τα προϊόντα και φαίνεται πως αρκετοί από αυτούς είναι διατεθειμένοι να ξοδέψουν κάτι παραπάνω προκειμένου να μη στερηθούν το αγαπημένο τους ρόφημα.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ελληνικής σχέσης με τον καφέ. Δεν τον κρατήσαμε επειδή έμεινε ίδιος, αλλά ακριβώς επειδή κατάφερε να αλλάζει μαζί μας. Από το καφενείο στο take away, από τον ελληνικό στον φρέντο και από την καθημερινή συνήθεια στη σημερινή κουλτούρα του specialty coffee, ο καφές ακολούθησε όλες τις αλλαγές της ελληνικής κοινωνίας και κατάφερε να επιβιώσει από καθεμία από αυτές. Και όσο οι τιμές ανεβαίνουν και ο τρόπος που καταναλώνουμε εξελίσσεται, ένα πράγμα που παραμένει σταθερό είναι ότι κάπου μέσα στην ημέρα, θα βρεθεί χώρος για έναν ακόμη καφέ.
