Είναι απαγορευμένη η λέξη «κανονικότητα»;

Ογδόντα χρόνια μετά το κορυφαίο ρατσιστικό έγκλημα της Ιστορίας, το Ολοκαύτωμα – χωρίς να υποτιμούμε στο ελάχιστο τα ρατσιστικά φαινόμενα που στιγμάτισαν τον Αμερικανικό Νότο και την Νότιο Αφρική – η λέξη «ρατσισμός» έχει εισβάλει στο λεξιλόγιο της καθημερινότητάς μας σαν χιλιομασημένη τσίχλα και σαν ξεθωριασμένη παλιά φωτογραφία. Έφτασαν να την επικαλούνται ως και οι καπνιστές, διαμαρτυρόμενοι για τον… αντικαπνιστικό νόμο! Τόσο που αυτή καθαυτήν η κατάχρηση της λέξης στον δημόσιο λόγο να ισοδυναμεί με ρατσιστικό αδίκημα, αφού το μόνο που επιτυγχάνει είναι να ελαφραίνει τον ρατσισμό από το ηθικό και ιστορικό του βάρος μέσω μιας πληθωριστικής και ασύμμετρης σχετικοποίησής του.

Σε παλιότερα κείμενα (βλ., π.χ., [1,2]) είχαμε επιχειρήσει μία εννοιολογική οριοθέτηση του ρατσισμού, έτσι ώστε η ιδιότητα να μην αποδίδεται άκριτα σε κάθε μορφή κοινωνικής διάκρισης. Από μία διαφορετική σκοπιά, σημειώσαμε ότι τον ρατσισμό θα μπορούσαμε να τον αναγνωρίσουμε ακόμα και σε συμπεριφορές που συνήθως δεν θεωρούνται ρατσιστικές. Ως θεμελιώδες γνώρισμα ρατσιστικής συμπεριφοράς θεωρήσαμε τον αρνητικό διαχωρισμό με βάση κάποια ιδιότητα που δεν αποτελεί αντικείμενο ελεύθερης επιλογής (λ.χ. καταγωγή, χρώμα, φύλο, σεξουαλικός προσανατολισμός, κλπ.) αλλά και δεν συνιστά λόγο αποκλεισμού από μία κοινωνία (ειδικά, η εν λόγω ιδιότητα δεν ωθεί τον φορέα της σε αντικοινωνικές δράσεις).

Σύμφωνα με μία γραμμή σκέψης που επιδιώκει (αν όχι τείνει) να καταστεί κυρίαρχη στον καιρό μας, η ίδια η Φύση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «ρατσιστική»! Ο λόγος είναι ότι, σε πείσμα της ιδεολογικής «προοδευτικότητας» που ασπάζεται το αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό, η Φύση αρνείται επίμονα να αναθεωρήσει κάποιους από τους «σκουριασμένους» νόμους της. Έτσι, συνεχίζει να διαχωρίζει το ανθρώπινο γένος (και όχι μόνο) σε δύο καλά καθορισμένα και διακριτά υποσύνολα, τα φύλα, και να ορίζει ότι η διαιώνιση του είδους προϋποθέτει τη σύμπραξη και των δύο στην αναπαραγωγική διαδικασία. Και, με βάση το αντιρατσιστικό αφήγημα της εποχής, κάθε πράξη διαχωρισμού της ανθρώπινης κοινότητας σε επιμέρους κατηγορίες φέρει δυνητικά το στίγμα του ρατσισμού. Για τον λόγο αυτό, όσοι επιμένουν να περιγράφουν τον a priori διαχωρισμό των φύλων με όρους φυσικής κανονικότητας, χαρακτηρίζονται ως «ρατσιστές», «σεξιστές», ακόμα και «φασίστες». Κανονικότητα δεν υφίσταται ως πραγματική έννοια, αφού το φύλο είναι υπόθεση αυτοπροσδιορισμού που λαμβάνει χώρα a posteriori.

Κι εδώ γίνεται εμφανής η ηθική ασυμμετρία της λεγόμενης «πολιτικής ορθότητας»: Το να μιλά κάποιος για κανονικότητα είναι «ανήθικο». Ως εκ τούτου, η λέξη θα πρέπει να είναι απαγορευμένη (φροντίζουν άλλωστε γι` αυτό οι «αντιρατσιστικοί νόμοι» και οι πρόθυμοι μηνυτές). Από την άλλη, το να υβρίζεται κάποιος μαζικά και χυδαία επειδή τολμά να μιλά για κανονικότητα, είναι «θεμιτό» και άρα «επιτρεπτό». Ακόμα και όταν οι υβριστές είναι οχυρωμένοι πίσω από την προστατευτική ανωνυμία που με περισσή αφροσύνη παρέχει το Διαδίκτυο (ιδιαίτερα τα social media).

Πρόσφατα γίναμε μάρτυρες μίας μάλλον επιθετικής, ως προς το επικοινωνιακό της ύφος, προσπάθειας να γαλουχηθεί εξ απαλών ονύχων η ανθρώπινη συνειδητότητα στην ιδέα ότι δεν υφίσταται προκαθορισμένη κανονικότητα μέσα στην φυσική τάξη. Ακόμα περισσότερο, ότι μία νέα, καλύτερη «κανονικότητα» που αρνείται την κατηγοριοποίηση των ανθρώπων με βάση το φύλο, ήρθε για να εκτοπίσει την παλιά και φθαρμένη. Έτσι, παιδιά της προσχολικής ηλικίας κλήθηκαν να ακούσουν «παραμύθια» από ακαλαίσθητα εμφανιζόμενο εκπρόσωπο της νέας τάξης, σύμφωνα με τα οποία – το λέω με μια δόση υπερβολής – η εν λόγω τάξη έχει την ζηλευτή αποστολή να σώσει τον κόσμο (από τους «αντιδραστικούς» που έχουν άλλη άποψη, υποθέτω). Μάλιστα, ο/η εκπρόσωπος διατύπωσε το δόγμα ότι οι γονείς που αντέδρασαν στην ιδέα δεν δικαιούνται να έχουν παιδιά! Τα social media υπήρξαν ακόμα λιγότερο γενναιόδωρα σε ό,τι αφορά την ευπρέπεια των λόγων…

Επειδή τίποτα το παράλογο δεν μπορεί να αποκλειστεί στον απρόβλεπτο αυτό αιώνα, φοβάμαι πως ίσως έρθει μια μέρα που η λέξη «κανονικότητα» θα αποτελεί ύβρη. Και ακόμα κι αυτή η απλή εκφορά της θα διώκεται ποινικά, βάσει κάποιου διευρυμένου αντιρατσιστικού νόμου. Η επιχειρούμενη, όμως, φίμωση όσων επιλέγουν να μείνουν πιστοί στις δικές τους αντιλήψεις (δεν θα εξετάσουμε εδώ αν είναι σωστές ή όχι) παραβιάζει αυτό ακριβώς που διεκδικούν μαχητικά οι ίδιοι οι κατήγοροί τους: την ελευθερία της σκέψης και το δικαίωμα στην έκφραση. Είτε η τελευταία είναι αρεστή, είτε όχι.

Εν κατακλείδι: Το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό δεν αμφισβητείται. Εξίσου, όμως, δεν θα πρέπει να αμφισβητείται και το δικαίωμα στην άσκηση κριτικής [3] για τα μέσα που χρησιμοποιούνται και τα όρια που (σωστά ή όχι) θεωρείται πως υπερβαίνονται!

[1] https://www.tovima.gr/2014/03/07/international/a-conceptual-approach-to-racism/

[2] https://www.tovima.gr/2013/02/25/opinions/ratsismos-ennoiologiki-proseggisi-mias-etiketas/

[3] https://www.tovima.gr/2015/12/30/opinions/seksismos-kai-diaxeirisi-tis-diaforetikotitas/