Έριχ Μαρία Ρεμάρκ | Η αγάπη δεν ανέχεται εξηγήσεις. Χρειάζεται πράξεις.

“Η αγάπη δεν ανέχεται εξηγήσεις. Χρειάζεται πράξεις.” είπε κάποτε ο Έριχ Μαρία Ρεμάρκ. Απλά λόγια αλλά με μεγάλη σημασία, που λίγο πολύ όλοι μας έχουμε σκεφτεί.  Διαβάζοντας για το Γερμανό μυθιστοριογράφο και το έργο του, θαύμασα τις σκέψεις του και τον τρόπο που ερμηνεύει όλα όσα λέει.

Έχοντας καταγωγή από εργατική οικογένεια, επιστρατεύτηκε στον Α` Παγκόσμιο Πόλεμο σε ηλικία 18 ετών  και πολέμησε στο Δυτικό Μέτωπο. Ο βετεράνος του πολέμου, τον Ιούλιο του 1917 είχε σοβαρό τραυματισμό και έμεινε μέχρι το τέλος του πολέμου σε στρατιωτικό νοσοκομείο στη Γερμανία.

Έως το 1929 ασχολήθηκε με διάφορα επαγγέλματα. Εκείνη τη χρονιά δημοσιεύτηκε το περίφημο μυθιστόρημά του “Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο”. Το κορυφαίο αντιπολεμικό του έργο , όπου περιέγραφε τις συγκλονιστικές εμπειρίες του από τον πόλεμο. Πραγματεύεται τη ζωή ενός νέου Γερμανού στρατιώτη στα χαρακώματα του Δυτικού Μετώπου. Εκτός από τη φρίκη και τις άθλιες συνθήκες του πολέμου που περιγράφονται με συγκλονιστικό τρόπο, ο συγγραφέας εστιάζει στην καταστροφή της ζωής των νέων ανθρώπων καθώς και στον χαμό μιας ολόκληρης γενιάς.

Ακολουθούν αποφθέγματά του και απόσπασμα από το βιβλίο του: “Ουδέν νεώτερον από το δυτικό μέτωπο”.

“Όχι αυτό. Να μείνουμε φίλοι; Να φτιάξω ένα μικρό κήπο στη λάβα που αναβλύζει και σε συναισθήματα που ξεχειλίζουν; Όχι, αυτό δεν είναι για μένα και εσένα. Αυτό συμβαίνει μόνο μετά από μικρές ίντριγκες, και αποδεικνύονται αρκετά ψευδείς. Η αγάπη δεν θολώνει τη φιλία. Τέλος σημαίνει τέλος.”

Οι σημερινοί νέοι είναι παράξενοι. Μισείτε το παρελθόν, περιφρονείτε το παρόν και δεν σας νοιάζει το μέλλον. Είναι απίθανο ότι αυτό θα οδηγήσει σε ένα καλό τέλος.

Μόνο εκείνος που έχει μείνει μόνος, γνωρίζει την ευτυχία να συναντήσει την αγαπημένη του.

Είναι λάθος να υποθέτουμε ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν την ίδια ικανότητα να αισθάνονται.

Κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει ένας ξένος από κάποιον που αγάπησε στο παρελθόν.

Τι μπορεί να δώσει ένα άτομο σε κάποιο άλλο, εκτός από σταγόνες ζεστασιάς; Και τι μπορεί να συμβεί παραπάνω από αυτό; Μην αφήνεις κανέναν να σε πλησιάσει. Αν το κάνεις, θα θελήσεις να τον κρατήσεις.

Λένε ότι το πιο δύσκολο είναι να επιβιώσει κανείς τα πρώτα εβδομήντα χρόνια. Στη συνέχεια, τα πράγματα κυλάνε πιο ομαλά.

Καλύτερα να πεθάνεις όταν θέλεις να ζήσεις, παρά να ζήσεις μέχρι το σημείο να θέλεις να πεθάνεις.

Η αγάπη δεν ανέχεται εξηγήσεις. Χρειάζεται πράξεις.

Κάθε είδους αγάπη θέλει να παραμείνει αιώνια. Αυτό είναι και το αιώνιο μαρτύριο της.

Η γυναίκα από τον έρωτα γίνεται πιο έξυπνη, ενώ ένας άντρα χάνει τα λογικά του.

Μόνο όταν χωρίσεις με κάποιον, αρχίζεις να ενδιαφέρεσαι πραγματικά οτιδήποτε τον αφορά. Αυτό είναι ένα από τα παράδοξα της αγάπης.

Για την ευτυχία μπορείς να μιλήσει για πέντε λεπτά, όχι παραπάνω. Δε μπορείς να πεις τίποτα άλλο, εκτός από το ότι είσαι ευτυχισμένος. Αλλά για τη δυστυχία οι άνθρωποι μπορούν να μιλούν όλη τη νύχτα.

Η μοναξιά είναι πιο εύκολη όταν δεν αγαπάς.Η πιο υπέροχη πόλη είναι αυτή όπου ένα άτομο νιώθει ευτυχισμένο.

Το να γεννηθεί ένας ανόητος δεν είναι ντροπή. Αλλά να πεθάνει ανόητος αποτελεί ντροπή.

Όσο πιο αμόρφωτος ένας άνθρωπος είναι, τόσο μεγαλύτερη είναι η άποψή του για τον εαυτό του.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο κουραστικό από την επίδειξη γνώσεων και ικανοτήτων. Ειδικά αν δεν υπάρχει μυαλό.

Ακόμα δεν έχει χαθεί τίποτα. Ένα άτομο χάνεται, μόνο όταν πεθαίνει.

“Γίναμε μανιασμένα θηρία. Δεν πολεμάμε, διαφεντεύουμε τον εαυτό μας από την εκμηδένιση. Δε ρίχνουμε τις χειροβομβίδες μας σε ανθρώπους, τί μας ενδιαφέρουν οι άνθρωποι αυτή τη στιγμή, που ο θάνατος με χέρια και κράνη μάς κυνηγάει και μας ξαπλώνει στη γη; Τώρα για πρώτη φορά μέσα σε τρεις μέρες μπορούμε ν` αντικρύζουμε τα πρόσωπά τους, τώρα, που για πρώτη φορά, ύστερα από τρεις μέρες, μπορούμε να τους αντιμετωπίσουμε, να τους αντισταθούμε, νιώθουμε μια αλόγιστη μανία. Δεν τους προσμένουμε πια απελπισμένοι, μπορούμε να αφανίζουμε, να σκοτώνουμε, ν` αμυνθούμε, να σωθούμε και να πάρουμε εκδίκηση.

[…]

Χάσαμε πια κάθε αίσθημα αλληλεγγύης. Μόλις μπορούμε να διατηρήσουμε την αυτοκυριαρχία μας, όταν η ματιά μας —ματιά κυνηγημένου ζώου— φωτίζει τη μορφή κάποιου συνανθρώπου μας. Είμαστε αναίσθητοι, νεκροί, που κάποια τρομερή μαγεία δίνει τη δύναμη να τρέχουμε και να σκοτώνουμε.

[…]

Είμαι νέος, μόλις έκλεισα τα 20· από τη ζωή δεν ξέρω παρά μόνο την απελπισία, το θάνατο, το φόβο και μια αλυσίδα από ανόητες επιπολαιότητες, πάνω από μια άβυσσο πόνων και θλίψεων. Βλέπω λαούς να ορμούν σε άλλους λαούς, να σκοτώνουν και να σκοτώνονται, χωρίς ούτε κι εκείνοι να ξέρουν το γιατί, υπακούοντας σ΄αυτούς που τους στέλνουν, χωρίς συναίσθηση του κινδύνου ή της ευθύνης τους. Βλέπω πως οι δυναμικότεροι εγκέφαλοι του κόσμου εφευρίσκουν όπλα και λόγια για να γίνονται όλ` αυτά μ` έναν τρόπο ακόμα πιο ραφιναρισμένο και να διαρκούν όσο γίνεται περισσότερο. Και όλοι οι συνομήλικοί μου εδώ, στην αντικρυνή παράταξη, σ` ολόκληρο τον κόσμο το βλέπουν όπως εγώ. Αυτή είναι η ζωή της γενιάς μου και η δική μας. Τί θα κάνουν άραγε οι πατεράδες μας αν μια μέρα σηκωθούμε και παρουσιαστούμε μπροστά τους για να τους ζητήσουμε λογαριασμό; Τί περιμένουν από μας όταν μια μέρα τελειώσει ο πόλεμος; Χρόνια ολόκληρα σκοτώναμε μόνο. Αυτό ήταν το πρώτο μας επάγγελμα στη ζωή. Για μας η επιστήμη της ζωής περιορίζεται στο θάνατο. Τί θα συμβεί άραγε ύστερα; Και τί θ` απογίνουμε εμείς; 

[…]

[πηγή: Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, Ουδέν νεώτερον από το δυτικό μέτωπο, μτφ. Στέλλα Βουρδουμπά, Δωρικός, Αθήνα 1983, σ. 88, 90 & 195]