Χρέη και ιδεοληψίες: Η επιτροπή Αλήθειας και ο σύμβουλος της κυβέρνησης του Τιμόρ
Έξι σχεδόν χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης το κοινωνικό σώμα συνεχίζει να παραδέρνει μπερδεμένο ανάμεσα σε αντιφατικές θεωρήσεις για τα αίτια της
Μόλις πριν από λίγες ημέρες πληροφορηθήκαμε τη σύσταση Ειδικής Επιτροπής της Βουλής των Ελλήνων για τον Λογιστικό Έλεγχο του Χρέους. Ενδεχομένως και ξεπερνώντας την οργουελικών συνδηλώσεων επωνυμία «Επιτροπή Αλήθειας Δημοσίου Χρέους», μία ουσιαστική συζήτηση για τα αίτια της δημοσιονομικής κατάρρευσης θα ήταν χρήσιμη. Ιδιαίτερα καθώς έξι σχεδόν χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης το κοινωνικό σώμα συνεχίζει να παραδέρνει μπερδεμένο ανάμεσα σε αντιφατικές θεωρήσεις για τα αίτια της.
Ωστόσο, κύριο αντικείμενο ωστόσο της Επιτροπής είναι να προχωρήσει σε λογιστικό έλεγχο του χρέους προκειμένου να διαφανεί ποιο τμήμα του μπορεί να χαρακτηριστεί ως «παράνομο» (δηλαδή κατά παράβαση του Συντάγματος) ή «απεχθές» (δηλαδή παραβιάζοντας το δημόσιο συμφέρον). Με άλλα λόγια, σκοπός είναι ο προσδιορισμός εκείνου του τμήματος του δημόσιου χρέους που θεωρείται προσωπικό χρέος εκείνων που συνήψαν τα σχετικά δάνεια και κατά συνέπεια δεν πρέπει να είναι εκτελέσιμο με παράλληλη παραπομπή στη δικαιοσύνη των υπαίτιων φυσικών προσώπων.
Εξίσου αποκαλυπτικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η διεθνής στελέχωση της Επιτροπής, τον επιστημονικό συντονισμό των εργασιών της οποίας ανέλαβε ο βέλγος Ερίκ Τουσέν, καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Παρίσι και τη Λιέγη, πρόεδρος της Επιτροπής για τη Διαγραφή του χρέους του Τρίτου Κόσμου (CADTM) και σημερινός γραμματέας της Τέταρτης Διεθνούς. Ο πολυγραφότατος συγγραφέας (ανάμεσα στα έργα του ξεχωρίζουν «Τα Λεφτά ή τη ζωή σου: Η τυραννία της παγκόσμιας οικονομίας» και «Παγκόσμια Τράπεζα: Ατελείωτο πραξικόπημα») θεωρεί τη χώρα μας ως το κατ’ εξοχήν σύμβολο του παράνομου χρέους το οποίο και πρέπει να αρνηθεί να αποπληρώσει. Κράτη όπως μεταξύ πολλών άλλων το Εκουαδόρ, η Παραγουάη και το συμπαθές ανατολικό Τιμόρ που ζήτησαν τις συμβουλές του κάτι περισσότερο θα γνωρίζουν, αν και χωρίς πρακτικά αποτελέσματα είκοσι χρόνια μετά.
Ωστόσο, ο τροτσκιστής και πολέμιος της παγκοσμιοποίησης Τουσέν δεν περιορίζεται στο ζήτημα της διαγραφής του χρέους αλλά προχωρά παραπέρα. Έτσι, στις προτάσεις που διατυπώνει για την υπέρβαση της ευρωπαϊκής ύφεσης και της κρίσης του χρέους περιλαμβάνονται, περισσότερο ή λιγότερο, ευφάνταστες θέσεις. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι προτάσεις του για τη φορολόγηση του πλούτου με ανώτατο συντελεστή 90% για το πλέον εύπορο τμήμα του πληθυσμού προκειμένου να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα, η εθνικοποίηση («κοινωνικοποίηση») των τραπεζών και η συνακόλουθη ανάληψη του κόστους από τους κύριους μετόχους τους, η μαζική επαν-εθνικοποίηση των επιχειρήσεων που ιδιωτικοποιήθηκαν από τη δεκαετία του 1980, η μείωση των ωρών εργασίας χωρίς παράλληλη μείωση των μισθών για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.
Έπειτα από τα παραπάνω, θα αποτολμήσουμε την πρόβλεψη ότι η συμβολή της Επιτροπής στη διακρίβωση των πραγματικών αιτίων της επώδυνης κατάρρευσης της οικονομίας θα είναι μάλλον περιορισμένη. Αντίθετα, υπάρχει πάντοτε η πιθανότητα, εντός του εθνολαϊκιστικού πλαισίου που διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος, να ενισχύσει τις ψευδαισθήσεις που καλλιεργήθηκαν συστηματικά τα τελευταία χρόνια στο πολιτικό σώμα ότι η υπέρβαση της κρίσης μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς κόστος, με την υιοθέτηση διαφόρων ευφάνταστων προτάσεων πολιτικής, ενίοτε επιστημονικά ελεγχόμενων και συχνά πολιτικά επικίνδυνων για την πορεία της χώρας. Ψευδαισθήσεις που βραχυκύκλωσαν τον πολιτικό διάλογο και διευκόλυναν τη δημαγωγία, επιτρέποντας τον θλιβερό διαχωρισμό πολιτών και πολιτικών σε «πατριώτες» και «προδότες» και υπονομεύοντας τη δυνατότητα επίτευξης της απαιτούμενης συναίνεσης. Ψευδαισθήσεις που ενίσχυσαν τα πολιτικά άκρα και περιθωριοποίησαν τον χώρο του προοδευτικού και φιλελεύθερου κέντρου, σε μια ιστορική συγκυρία που η ισχυρή παρουσία του ήταν περισσότερο από ποτέ αναγκαία.
Ο σπουδαίος βρετανός οικονομολόγος Τζων Μέυναρτ Κέυνς έλεγε ότι, το πρόβλημα δεν είναι να αναπτυχθούν νέες ιδέες αλλά να εγκαταλειφθούν οι παλιές. Και πραγματικά φοβούμαι πως ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε μέχρι την οριστική εγκατάλειψη των ιδεοληψιών που συνέβαλαν στα σημερινά αδιέξοδα της χώρας μας παραμένει μακρύς και δύσβατος. Φυσικά, για τους ξεχασμένους της μαρξιστικής θεωρίας ο χρόνος ποτέ δε συνιστά εμπόδιο μέχρι να «ωριμάσουν οι συνθήκες». Ο Τουσέν και οι εγχώριοι θιασώτες του έχουν όλη την καλή διάθεση της αναμονής για την ανάδειξη του νέου μοντέλου σοσιαλισμού που ευαγγελίζονται (όπως άλλωστε έγραψε ο ίδιος παλαιότερα, «ο 21ος αιώνας έχει ακόμη εννέα δεκαετίες μέχρι να τελειώσει»). Είναι όμως εξαιρετικά αμφίβολο εάν η χώρα μας έχει την υπομονή και το χρόνο τους….
