4 πράγματα που μας δίδαξε ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν
Την ώρα που τα μεγάλα αμερικανικά δίκτυα κάνουν λόγο για «οπισθοχώρηση Τραμπ», εμείς προσπαθούμε να γίνουμε σοφότεροι.
Περιεχόμενα
Πριν γίνουμε σοφότεροι «διαβάζοντας» πίσω από τις γραμμές του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ας πάμε κάποιες δεκαετίες πίσω, για να διδαχτούμε από έναν εξπέρ της πολιτικής.
Στα τέλη Ιανουαρίου του 1948 στην Αγγλία, ο τότε πρωθυπουργός, Κλέμεντ Άτλι, έθιξε σε μια συζήτηση στη Βουλή των Κοινοτήτων το θέμα των ιστορικών ευθυνών των προπολεμικών κυβερνήσεων που οδήγησαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και ήταν ο Τσόρτσιλ, ως αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, που πήρε τον λόγο για να απαντήσει με το κυνικό του ύφος:
«Για το θέμα αυτό, προτείνω να αφήσουμε την κρίση στην Ιστορία. Αλλά θα είμαι εγώ ένας από τους ιστορικούς, οπότε δεν πρόκειται να είναι μια εντελώς αμερόληπτη κρίση».
Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, ο Τσόρτσιλ σε ιδιωτικές συζητήσεις με συνεργάτες και ξένους ηγέτες, όπως ο Στάλιν και ο Ρούσβελτ, περιέγραφε πιο συνοπτικά την πρόθεσή του: «History will be kind to me for I intend to write it» («Η ιστορία θα είναι ευγενική μαζί μου γιατί εγώ σκοπεύω να τη γράψω»).
Κάπως έτσι «διαβάζονται» και σήμερα κάποιες από τις θριαμβολογίες του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Έχοντας καταφέρει να προκαλέσει μια παγκόσμια αναστάτωση, ο Τραμπ προσπαθεί τώρα να ελέγξει το αφήγημα γύρω από το τέλος του πολέμου και τα οφέλη που είχε αυτός για τις ΗΠΑ και τον δυτικό κόσμο. Φυσικά, τα επιχειρήματά του εμφανίζονται αδύναμα, ειδικά αν θυμηθεί κανείς τις μαξιμαλιστικές δηλώσεις του.
Ειδικότερα, αν θυμηθούμε πως διεξήγαγε έναν αχρείαστο πόλεμο, την ώρα που όλες οι διαφορές θα μπορούσαν να είχαν επιλυθεί στη Γενεύη, λίγα 24ωρα πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών. Πλέον, ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ πλήγωσε το κύρος των ΗΠΑ, αναδεικνύοντας μια περιφερειακή δύναμη ως ρυθμιστή της παγκόσμιας οικονομίας. Πάμε να δούμε πώς τα κατάφερε και ποια τα μαθήματα που πήραμε.
1. Ντόναλντ Τραμπ, μάθε από την ιστορία
Όποτε οι ΗΠΑ εμφανίστηκαν να διεξάγουν πολεμικές επιχειρήσεις τέτοιας κλίμακας στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή, τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν ακριβώς σε «περίπατο» για τους Αμερικανούς. Χρειάστηκε να επέμβουν δύο φορές στο Ιράκ (η δεύτερη εντελώς αχρείαστη), ενώ η περιπέτεια του Αφγανιστάν κατέληξε σε οικονομική καταστροφή, με τους Ταλιμπάν να ελέγχουν ξανά τη χώρα.
Κάθε φορά που οι ΗΠΑ επεμβαίνουν στρατιωτικά, εμφανίζεται σχεδόν το ίδιο μοτίβο: ενώ ξεκινούν με ένα έντονο σφυροκόπημα και νικητήριους αλαλαγμούς, καταλήγουν να εγκλωβίζονται.
Το ίδιο συνέβη και με το Ιράν. Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν εντυπωσιακά, δίνοντας την αίσθηση ενός πολέμου που θα διαρκέσει λίγο και μιας επικράτησης που θα χαρακτηριζόταν μεγαλειώδης, αλλά κατάφεραν να εγκλωβιστούν για τον ίδιο ακριβώς λόγο: δεν υπήρχε ξεκάθαρο σχέδιο εξόδου.
Στο πρόσφατο editorial του, ο Guardian αναφέρθηκε σε «ύβρη» των Αμερικανών, εννοώντας προφανώς την αλαζονεία που επέδειξε ο Τραμπ από την αρχή των πολεμικών συγκρούσεων.
2. «Ο τέλειος στρατηγός λυγίζει την αντίσταση του εχθρού χωρίς μάχη»
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει διαβάσει ποτέ του Σουν Τζου, τον διάσημο Κινέζο στρατηγό και συγγραφέα του βιβλίου «Η Τέχνη του Πολέμου». Ή, αν το έχει διαβάσει, το απέρριψε λόγω της φύσης του χαρακτήρα του: αρέσκεται περισσότερο στην εικόνα και την επικοινωνία, παρά στην ουσία.
Των εβδομάδων πριν από την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου 2026 είχαν προηγηθεί έντονες διαπραγματευτικές συζητήσεις ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ. Για την ακρίβεια, το Ιράν βρισκόταν στριμωγμένο στα σχοινιά, προετοιμασμένο για οδυνηρούς συμβιβασμούς.
Με την οικονομία του διαλυμένη, τις εσωτερικές διαδιαλώσεις να απειλούν τη σταθερότητα και τους βασικούς του συμμάχους (Χαμάς, Χεζμπολάχ, καθεστώς Άσαντ) σχεδόν εξουδετερωμένους, η πίεση προς την Τεχεράνη ήταν πρωτοφανής. Το γεγονός πως ο Τραμπ άκουσε τον Νετανιάχου και προτίμησε τον εντυπωσιασμό αντί της υπομονετικής στάσης, φανερώνει μια μεγάλη στρατηγική αδυναμία.
Τι κατάφερε εν τέλει; Με τις απειλές περί καταστροφής ενός από τους αρχαιότερους πολιτισμούς στον κόσμο, ο Τραμπ πέτυχε να συσπειρώσει ακόμη και τους εσωτερικούς εχθρούς του καθεστώτος. Οι Ιρανοί που διαδήλωναν ενάντια στους Αγιατολάχ, βρέθηκαν ξαφνικά να παλεύουν απέναντι στους ξένους εισβολείς και την απρέπειά τους.
3. Μην «φλεξάρεις» την αδυναμία σου: Τα Στενά του Ορμούζ
Το 2012, ένας πρώην αναλυτής της CIA διεξήγαγε μια προσομοίωση πολέμου (war game) ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν. Μία από τις πρώτες διαπιστώσεις του ήταν πως το Ιράν θα έκλεινε τα Στενά του Ορμούζ αμέσως μόλις δεχόταν επίθεση από τις ΗΠΑ.
Συνεπώς, δεν υπήρχε Αμερικανός αξιωματούχος που να μην γνώριζε τις παρενέργειες ενός πιθανού αποκλεισμού των Στενών. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον επέτρεψε να μετατραπεί αυτό το σενάριο σε μοχλό πίεσης των Ιρανών προς ολόκληρο τον πλανήτη. Ο Κεν Πόλακ είχε αντιληφθεί από το 2012 τι θα έκανε το Ιράν: θα επιδιδόταν σε έναν ασύμμετρο οικονομικό πόλεμο εναντίον της παγκόσμιας κοινότητας, αναγκάζοντας τις άλλες χώρες να πιέσουν τις ΗΠΑ για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Έτσι κι έγινε. Οι ΗΠΑ και η διεθνής κοινότητα δεν κατάφεραν να απορροφήσουν τους οικονομικούς κραδασμούς από τον αποκλεισμό, την ώρα που γνώριζαν επακριβώς τι θα συμβεί. Πλέον, οι παγκόσμιες αγορές κινδυνεύουν να γίνουν έρμαιο των Ιρανών κάθε φορά που η Τεχεράνη θα θέλει να πιέσει για το οτιδήποτε.
(βρες τη σχετική συνέντευξη του Ρίτσαρντ Έγκελ στον Κεν Πόλακ για το BBC εδώ)
4. Χτίσε συμμαχίες, μην το παίζεις… «Μεσσίας»
Έχοντας δρέψει τις δάφνες από την επιχείρηση για τον Μαδούρο, ο Τραμπ εμφάνισε μια πέραν του αναμενομένου κρίση μεγαλοϊδεατισμού. Απέρριπτε τις εισηγήσεις των στενών συνεργατών του για τη μη στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ, ακολουθώντας τυφλά τα σενάρια που του πλάσαρε ο Νετανιάχου, τα οποία προέβλεπαν την άμεση κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος. Και δεν σταμάτησε εκεί.
Ο Τραμπ δεν θέλησε να πάρει την έγκριση του Κογκρέσου για να διεξάγει πόλεμο, ενώ φέρθηκε —για πολλοστή φορά— υποτιμητικά στους Ευρωπαίους εταίρους του και αγνόησε πλήρως τους Ασιάτες συμμάχους. Με αυτόν τον τρόπο, απώλεσε κάθε διεθνή νομιμοποίηση και, επιπλέον, χρεώθηκε εξ ολοκλήρου την αποτυχία, καθώς και τις καταστροφικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Κάτι για το τέλος
Όταν ο Τσόρτσιλ τελείωσε με τη συγγραφή της δικής του εκδοχής της Ιστορίας, κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Όχι Ειρήνης. Λογοτεχνίας.
