Γεωργία Μπαλτά | Να φροντίζετε τόσο την ψυχή όσο και το σώμα σας.

 “’Εχω έναν κόμπο στο λαιμό”, “η καρδιά μου θα σπάσει”,  “νιώθω ένα βάρος στο κεφάλι μου”, “σφίγγεται το στομάχι μου”, “δεν μπορώ με τίποτα να κοιμηθώ”… Είναι κάποιες από τις “κλασικές” φράσεις που άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο έχουμε πει στην καθημερινότητά μας, κυρίως σε ιδιαίτερα στρεσογόνες περίοδους… Συμπτώματα που μας δυσκολεύουν τη ζωή, μας κάνουν να “διπλωνόμαστε στα δύο”, μας φοβίζουν και συχνά γίνονται αίτια επισκέψεων σε γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων.

Εμείς νομίζουμε ότι το “πρόβλημα” βρίσκεται στην κοιλιά, στην καρδιά, ή στους πνεύμονες, για παράδειγμα. Οι εξετάσεις, ωστόσο, βγαίνουν καθαρές… Ο καρδιολόγος, ο γαστρεντερολόγος ή ο πνευμονολόγος δεν εντοπίζουν παθολογικά αίτια που να εξηγούν τα συμπτώματα που μας βασανίζουν. Και τότε αναρωτιόμαστε: “Τί μου συμβαίνει, άραγε;” 

Το πιθανότερο ο γιατρός να απαντήσει:”Είναι ψυχολογικό…” Και είναι αλήθεια ότι το πρόβλημα κρύβεται στην πολύπλοκη σφαίρα των συναισθημάτων μας…

Ο ακριβής όρος είναι “ψυχοσωματικό”, καθώς περιγράφει με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που μας συμβαίνει. Δεν είναι άλλο από το μήνυμα που μας στέλνει το ίδιο μας το σώμα, στην προσπάθειά του για να στρέψει την προσοχή μας σε κάποια συναισθηματική “εκκρεμότητα” την οποία ίσως δεν έχουμε αντιληφθεί, ίσως επιλέξαμε να την απωθήσουμε… Η ψυχή, όμως, έχει “φωνή”… Ο μόνος τρόπος να “μιλήσει” είναι μέσω του σώματός μας…  

Θεωρώ πως το θέμα των ψυχοσωματικών παθήσεων, μάς αφορά όλους… Η  ψυχίατρος, κα Γεωργία Μπαλτά, μας παραχώρησε τη συνέντευξη που ακολουθεί, δίνοντάς μας ερμηνείες και συμβουλές…

Για τα “ψυχοσωματικά”, τα οποία πυροδοτούνται όταν καταπνίγουμε τα συναισθήματά μας κι αυτά βρίσκουν ως μόνη διέξοδο να κάνουν αισθητή την παρουσία τους, μέσω σωματικών ενοχλήσεων τις οποίες δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αγνοήσουμε…

Τι είναι οι ψυχοσωματικές παθήσεις;

   Ψυχοσωματικές είναι οι σωματικές παθήσεις που είτε προκαλούνται είτε επιδεινώνονται από ψυχολογικούς παράγοντες. Με απλά λόγια πρόκειται για όλα εκείνα τα σωματικά συμπτώματα, πχ πόνοι στην κοιλιά, που εμφανίζονται επειδή ή όταν κάποιος είναι πολύ πιεσμένος, θυμωμένος, λυπημένος κλπ. Θέλω να τονίσω ότι τα σωματικά αυτά συμπτώματα είναι απολύτως αληθινά και ο ασθενής δεν υποκρίνεται, ούτε κάνει νάζια! Υποφέρει, για παράδειγμα από τον πόνο, και αναζητεί θεραπεία, επισκέπτεται γιατρούς, μπαίνει στο διαδίκτυο για να βρει πληροφορίες για την πάθηση του. Αλλά οι γιατροί που τον εξετάζουν δεν μπορούν να βρουν κάτι παθολογικό, ή διαπιστώνουν ότι κάθε φορά που πιέζεται ψυχολογικά, τα συμπτώματα – εν προκειμένω οι πόνοι στην κοιλιά – επιδεινώνονται.  

  ….και πώς μπορεί ο νους να επηρεάσει τις σωματικές ασθένειες;

   Είναι πια επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι ο νους επηρεάζει τις σωματικές παθήσεις, ότι η ψυχή αλληλοεπιδρά με το σώμα. Προσεγγίζουμε τον άνθρωπο, την ψυχή και το σώμα του σαν μια ολότητα, την ψυχοσωματική ενότητα.

   Το σώμα μας και η ψυχή μας είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένα, όσο άρρηκτα συνδεδεμένοι είναι ο εγκέφαλός μας με το υπόλοιπο σώμα μας. Είναι αδύνατο να αποχωριστεί ο πρώτος από το δεύτερο και ο άνθρωπος να συνεχίσει να ζει. Η σύνδεση δεν είναι μόνο ανατομική, αλλά είναι και λειτουργική. Δηλαδή, ο εγκέφαλος με τη λειτουργία του επηρεάζει όλο το υπόλοιπο σώμα. (Συμβαίνει και το αντίστροφο, δηλαδή το σώμα επιδρά τη λειτουργία του εγκεφάλου, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα που συζητάμε σήμερα.) Για να γίνω πιο συγκεκριμένη, όταν ένας άνθρωπος νιώθει πιεσμένος, θυμωμένος ή λυπημένος, εκκρίνονται από τον εγκέφαλο οι λεγόμενες ῾ορμόνες του στρες῾, οι κατεχολαμίνες – αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη – και η κορτιζόλη, οι οποίες επηρεάζουν τις λειτουργίες ολόκληρου του σώματος. Μέσω μιας αρκετά πολύπλοκης οδού, ο στρεσαρισμένος άνθρωπος καταλήγει να είναι ένας άνθρωπος, ο οποίος νιώθει ότι πονάει η κοιλιά του. Πρόκειται για το ίδιο άτομο!

   Στο σημείο αυτό θέλω να πω ότι με τον όρο ᾽ψυχή᾽ αναφέρομαι στο σύνολο των σκέψεων και συναισθημάτων, που εμφανίζονται ως αποτέλεσμα της λειτουργίας του εγκεφάλου μας. Οποιαδήποτε άλλη φιλοσοφική ή θρησκευτική προσέγγιση της ψυχής είναι πέραν από τα όρια της παρούσας συζήτησης.

 Ποιες παθήσεις είναι ψυχοσωματικές?

Πολλά είναι τα συμπτώματα που μπορούν να είναι ψυχοσωματικά και να εμφανιστούν ως αποτέλεσμα ψυχικής πίεσης. Πόνοι στο σώμα, αδυναμία, κόπωση, ζάλη, γαστρεντερικά συμπτώματα, δύσπνοια, καρδιακές αρρυθμίες, τρέμουλο, εφιδρώσεις, ξηροστομία…. Ο κατάλογος είναι μεγάλος και αφορά σχεδόν κάθε λειτουργία του ανθρώπινου σώματος. Για κάποιες σωματικές ασθένειες, όπως η ψωρίαση, το έκζεμα, το έλκος στομάχου, η υψηλή πίεση του αίματος, η ελκώδης κολίτιδα και οι καρδιακές παθήσεις έχει βρεθεί ότι σαφώς επιδεινώνονται από το στρες.

   Αλλά και οι ασθένειες οι οποίες έχουν ένα γνωστό οργανικό λόγο, και αυτές επηρεάζονται από τη διάθεση μας. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχει μια ψυχολογική συνιστώσα σε κάθε σωματική ασθένεια, δηλαδή έχει ο καθένας μας το δικό του τρόπο που στέκεται απέναντι στις αρρώστιες που του συμβαίνουν. Οι άνθρωποι που στέκονται αρνητικά απέναντι στις αρρώστιες τους – “όλα τα στραβά σε εμένα συμβαίνουν”, “καταστράφηκα τώρα που με βρήκε αυτό”, “δεν θα περάσει ποτέ”, “καλά να πάθω, είναι η τιμωρία που μου αξίζει για αυτό που έκανα” – ταλαιπωρούνται περισσότερο από αυτές.

 “Όταν η ψυχή πονάει, το σώμα… μιλάει”. Πως μπορούμε, όμως, να είμαστε σίγουροι ότι πάσχουμε από μία ψυχογενή πάθηση?

Μόνο όταν έχει αποκλειστεί ο οργανικός παράγοντας! Πρέπει να συμβουλευτούμε πρώτα έναν γιατρό, ο οποίος θα μας εξετάσει, θα κάνει και τον απαραίτητο εργαστηριακό έλεγχο και θα αποκλείσει ότι τα συμπτώματά μας οφείλονται σε κάτι παθολογικό.

Τι θεραπείες υπάρχουν για τα ψυχοσωματικά συμπτώματα; 

   Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει, καθώς είναι μείζονος σημασίας η διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων που προκαλούν ή πυροδοτούν τα ψυχοσωματικά συμπτώματα. Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη, δηλαδή κάθε φορά προσαρμόζεται στις ανάγκες, στις επιθυμίες και τις δυνατότητες του κάθε ασθενή. Είναι πολύ σημαντικό ο ασθενής να εμπιστεύεται τον ψυχίατρο του, ώστε να νιώθει ασφάλεια και να δημιουργηθεί μια δυνατή θεραπευτική σχέση.

   Παράλληλα, εάν ο ψυχίατρος διαπιστώσει ότι συνυπάρχει κάποια άλλη ψυχική πάθηση, πχ κατάθλιψη, θα την αντιμετωπίσει και αυτή.

   Κατά τη γνώμη μου, τρία πράγματα είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος: 1. Υποστηρικτικό περιβάλλον 2. Συνειδητοποίηση από το άτομο του τι ακριβώς του συμβαίνει και για ποιο λόγο 3. Η καθοδήγηση ενός ειδικού σε θέματα ψυχικής υγείας. Θα ήθελα να μας πείτε τη γνώμη σας γι’ αυτό…

 Αυτή η τριάδα, που περιγράφετε, είναι η χρυσή οδός για την αντιμετώπιση όλων των ασθενειών, και όχι μόνο των ψυχοσωματικών νοσημάτων. Ακόμη περισσότερο, είναι ο καλύτερος τρόπος για να προσεγγίζουμε όλα τα προβλήματα και θέματα στη ζωή μας.

Θα ήθελα να μας διηγηθείτε, από την εμπειρία σας, ένα δύσκολο περιστατικό που έχετε συναντήσει και πώς βοηθήσατε τον ασθενή να το αντιμετωπίσει…

   Η μεγάλη δυσκολία προέρχεται από τη δυσκολία της συνειδητοποίησης της ψυχοσωματικής φύσης των συμπτωμάτων, δηλαδή να δεχτεί ο άνθρωπος ότι το άγχος αρρωσταίνει το σώμα του. Θυμάμαι μια γυναίκα 65 χρονών, η οποία υπέφερε από πόνους στα πόδια και τα χέρια της. Ορθοπεδικοί, ρευματολόγοι και παθολόγοι τη διαβεβαίωναν ότι δεν έχει τίποτα, αλλά η ίδια πονούσε… Όταν ήρθε σε μένα, ήταν αρνητική, επιφυλακτική, δύσπιστη. Μου είπε: “Δεν ξέρω πως μπορείτε να με βοηθήσετε. Είμαι απελπισμένη, γιατί μου λένε ότι δεν έχω τίποτα, αλλά εγώ πονάω!” Τελικά τα καταφέραμε να δουλέψουμε και τώρα έχει απαλλαγεί από τους πόνους.

 Ποιές είναι οι συμβουλές, μαθήματα – ζωής που θα θέλετε να δώσετε στους αναγνώστες μας, ώστε να προστατέψουν την ψυχή τους ;

Να φροντίζουν κάθε μέρα τον εαυτό τους. Να φροντίζουν τόσο την ψυχή όσο και το σώμα τους. Νους υγιής εν σώματι υγιεί.

Στοιχεία Επικοινωνίας

Γεωργία Τ. Μπαλτά Διεύθυνση εργασίας: Άγγελου Πύρρη 9, Αθήνα, 11527 Κινητό Τηλέφωνο: +30 6936666004 E-mail address: [email protected]