Κορίτσι στον καθρέφτη | H σημασία του συμβολικού έργου του Norman Rockwell

Ο δημιουργός Norman Rockwell

O Norman Rockwell θεωρείται ένας από τους πιο περιζήτητους εικονογράφους των μέσων του εικοστού αιώνα, καθώς και ένας από τους πιο εμβληματικούς Αμερικανούς καλλιτέχνες όλων των εποχών. Πριν από τη δεκαετία του 1960, ο Rockwell έγινε γνωστός ως καλλιτέχνης εξωφύλλου για το “The Saturday Evening Post”. Όταν άρχισε να δημιουργεί παραγγελίες για το περιοδικό, το έργο του έφτασε σε εκατομμύρια Αμερικανούς, που εντυπωσιάστηκαν και συγκινήθηκαν από την εξυπνάδα και τη ζεστασιά του καλλιτέχνη.

Γεννημένος στη Νέα Υόρκη το 1894, ο Norman Rockwell ήθελε πάντα να γίνει καλλιτέχνης. Σε ηλικία 14 ετών,  γράφτηκε σε μαθήματα τέχνης στο The New York School of Art (πρώην The Chase School of Art). Δύο χρόνια αργότερα, το 1910, άφησε το γυμνάσιο για να σπουδάσει τέχνη στην Εθνική Ακαδημία Σχεδίου. Σύντομα μεταγράφηκε στο The Art Students League, όπου σπούδασε με τον Thomas Fogarty και τον George Bridgman. Οι οδηγίες του Fogarty στην εικονογράφηση προετοίμασαν τον Rockwell για τις πρώτες εμπορικές του παραγγελίες. Από τον Bridgeman, ο Rockwell έμαθε τις τεχνικές δεξιότητες στις οποίες βασίστηκε σε όλη τη μακρόχρονη καριέρα του.

Ο Rockwell βρήκε την επιτυχία νωρίς. Ζωγράφισε την πρώτη του παραγγελία με τέσσερις χριστουγεννιάτικες κάρτες πριν από τα δέκατα έκτα γενέθλιά του. Ενώ ήταν ακόμη στην εφηβεία του, προσλήφθηκε ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Boys` Life, της επίσημης έκδοσης των Boy Scouts of America και ξεκίνησε μια επιτυχημένη καριέρα ανεξάρτητου επαγγελματία εικονογραφώντας διάφορες εκδόσεις νέων.

Σε ηλικία 21 ετών, η οικογένεια του Rockwell μετακόμισε στο New Rochelle της Νέας Υόρκης, μια κοινότητα της οποίας οι κάτοικοι περιλάμβαναν διάσημους εικονογράφους όπως ο JC και ο Frank Leyendecker και ο Howard Chandler Christy. Εκεί, ο Rockwell δημιούργησε ένα στούντιο με τον σκιτσογράφο Clyde Forsythe και παρήγαγε έργα για περιοδικά όπως το Life, το Literary Digest και το Country Gentleman. Το 1916, ο 22χρονος Rockwell ζωγράφισε το πρώτο του εξώφυλλο για το The Saturday Evening Post, το περιοδικό που θεωρείται από τον Rockwell ως το «μεγαλύτερο show window στην Αμερική». Τα επόμενα 47 χρόνια, άλλα 321 εξώφυλλα του Rockwell θα εμφανίζονταν στο εξώφυλλο του Post. Επίσης το 1916, ο Rockwell παντρεύτηκε την Irene O`Connor. Χώρισαν το 1930.

Οι δεκαετίες του 1930 και του 1940 θεωρούνται γενικά οι πιο γόνιμες δεκαετίες της καριέρας του Rockwell. Το 1930 παντρεύτηκε τη δασκάλα Mary Barstow, και απέκτησαν τρεις γιους. Η οικογένεια μετακόμισε στο Άρλινγκτον του Βερμόντ το 1939 και το έργο του Rockwell άρχισε να αντικατοπτρίζει την αμερικανική ζωή της μικρής πόλης.

Το 1943, εμπνευσμένος από την ομιλία του Προέδρου Franklin Roosevelt στο Κογκρέσο, ο Rockwell ζωγράφισε τους Four Freedoms πίνακες. Αναπαράχθηκαν σε τέσσερα συνεχόμενα τεύχη του The Saturday Evening Post με δοκίμια σύγχρονων συγγραφέων. Οι ερμηνείες του Rockwell για την Ελευθερία του Λόγου, την Ελευθερία στη Λατρεία, την Ελευθερία από Θέληση και την Ελευθερία από τον Φόβο αποδείχθηκαν εξαιρετικά δημοφιλείς. Τα έργα περιόδευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια έκθεση που χρηματοδοτήθηκε από κοινού από την Post και το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και, μέσω της πώλησης πολεμικών ομολόγων, συγκέντρωσαν περισσότερα από 130 εκατομμύρια δολάρια για την πολεμική προσπάθεια.

Από όλα τα έργα τέχνης του Rockwell o ωραιότερος ίσως είναι το “ Κορίτσι στον καθρέφτη”. Παρόλο που πρόκειται για μια παραστατική σύνθεση, ο πίνακας είναι φορτισμένος με μια αφηρημένη ατμόσφαιρα.

Η ομορφιά του εν λόγω έργου είναι μοναδική. Το γλυκό κορίτσι αφοπλίζει με το βλέμμα της. Κοιτάζει τον εαυτό της, αναλύοντας το πρόσωπό της. Ωστόσο, το μέτωπό της, ελαφρώς συνοφρυωμένο, φαίνεται ανήσυχο. Αλλά τι μπορεί να ανησυχεί ένα κοριτσάκι σε έναν πίνακα του Rockwell;

Το κορίτσι στον καθρέφτη δημιουργήθηκε αρχικά για το εξώφυλλο του τεύχους της 6ης Μαρτίου 1954 του The Saturday Evening Post. Η εικόνα είναι γεμάτη εξαιρετικά συμβολικά και πολύ διορατικά στοιχεία. Η κοπέλα κοιτάζει με φόβο τον καθρέφτη. Στην αγκαλιά της βλέπουμε ένα ανοιχτό περιοδικό που δείχνει μια φωτογραφία της ηθοποιού Jane Russell που μαζί με Marilyn Monroe πρωταγωνίστησε στην ταινία “Oι άντρες προτιμούν τις ξανθιές”.  Στα πόδια της, το κορίτσι έχει μια χτένα, ένα πινέλο και κραγιόν. Στη γωνία του καθρέφτη, βλέπουμε μια ξεχασμένη κούκλα, πεταμένη.

Αυτά τα στοιχεία μας δίνουν το ξεκάθαρο μήνυμα πως το κορίτσι δεν είναι πια κοριτσάκι. Πέταξε τις κούκλες της και θέλει να δείχνει τόσο όμορφη όσο η γυναίκα του περιοδικού. Ακόμα κι έτσι, το φοβισμένο πρόσωπό της, που φαίνεται στον καθρέφτη, δείχνει αμφιβολίες για το αν είναι πραγματικά καιρός να μεγαλώσει. Πώς είναι άραγε να βγει από τον παιδικό, ανέμελο κι ανέφελο κόσμο της και να μπει στον κόσμο των μεγάλων;

«Είναι μια ιδιοφυΐα με παιδική καρδιά, ένας άνθρωπος που αφήνει ένα διαρκές αποτύπωμα στους ανθρώπους καθώς και στον καμβά», είπε το κορίτσι που απεικονίζεται στον πίνακα -η Mary Whalen Leonard στην Post το 1976.  Η πόζα της Mary φαίνεται «ανησυχητική, σαν να καταλαβαίνει ότι η γυναικεία ιδιότητα είναι πάνω της και φοβάται ότι δεν είναι αρκετά έτοιμη», γράφει η ειδικός σε θέματα τέχνης Karal Ann Marling στο βιβλίο της, Norman Rockwell. Ωστόσο, η νεαρή Mary δεν είχε ιδέα.

«Ήμουν μόλις στην πέμπτη ή στην έκτη δημοτικού και δεν ήμουν ένα παιδί που ενδιαφερόταν καθόλου να μεγαλώσει. Απλώς περνούσα καλά», λέει η Mary. Το μοντέλο, Mary Whalen Leonard, λέει ότι παρά τον τρόπο που έγινε αντιληπτός ο πίνακας, κατά τη διάρκεια της πόζας απλώς απολάμβανε τον εαυτό της. Δεν σύγκρινε τον εαυτό της με αστέρες του κινηματογράφου ή δεν άφηνε τις κούκλες της στην άκρη.

Ο Rockwell ήξερε ότι η Mary δεν αντιλαμβανόταν την ιδέα και όπως είπε αργότερα στο βιβλίο του Marling, «το κοριτσάκι δεν αναρωτιέται αν μοιάζει με το αστέρα του Χόλιγουντ, αλλά απλώς προσπαθεί να εκτιμήσει τη δική του γοητεία».

Σε αυτό που θα γινόταν ένας από τους πιο αξιοσέβαστους πίνακές του, ο Rockwell αποτύπωσε τη θλίψη και την αβεβαιότητα της ενηλικίωσης παρά το γεγονός ότι η Mary «δεν είχε ιδέα για τι μιλούσε». Για δεκαετίες οι κριτικοί είχαν απορρίψει τον Rockwell ως απλώς έναν δημοφιλή εμπορικό εικονογράφο. Σήμερα, ωστόσο πολλοί έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το “Κορίτσι στον καθρέφτη” είναι ένα έργο τέχνης που ξεχωρίζει με ανεκτίμητη συμβολική σημασία.

Μέχρι τη στιγμή που δημιουργήθηκε ο εν λόγω πίνακας , ο Rockwell είχε μετακομίσει από το Βερμόντ στο Stockbridge της Μασαχουσέτης. «Μου έγραψε ένα μικρό σημείωμα και μου είπε ότι θα βγει. Μου έστειλε μια φωτογραφία για την οποία πόζαρα».

Η Mary δεν ήξερε ποτέ γιατί ο Rockwell την αποκάλεσε το αγαπημένο του μοντέλο, αλλά γρήγορα ο ίδιος είχε γίνει ένα από τα αγαπημένα της πρόσωπα. «Διατήρησα επαφή μαζί του μέχρι που πέθανε. Πάντα μου έστελνε ένα μικρό σημείωμα τα Χριστούγεννα και μου έλεγε ότι του έλειπα».